สมุนไพรไทย 300 ชนิด — ฐานข้อมูลครบสรรพคุณ
ตามตำราเภสัชกรรมไทย & Thai Herbal Pharmacopoeia (THP) · จัดหมวดตามโซนอวัยวะ ฤทธิ์ทางยา ผลต่อธาตุไฟ-ลม-น้ำ และรสยา 9 รส
สรุปสมุนไพรไทย 300 ชนิด — ตามตำราเภสัชกรรมไทย & THP
แบ่งตามโซนอวัยวะ ฤทธิ์ทางยา และผลต่อธาตุไฟ–ลม–น้ำ ตามตำราแพทย์แผนไทย
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ชื่อวิทยาศาสตร์ | ส่วนที่ใช้ | โซนอวัยวะที่ออกฤทธิ์ | ฤทธิ์ทางยา | ธาตุไฟ | ธาตุลม | ธาตุน้ำ | รสยา | สรรพคุณหลัก |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ขิง | Zingiber officinale | เหง้า | ทางเดินอาหาร, ทางเดินหายใจ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน | ขับลม แก้ท้องอืด คลื่นไส้ บรรเทาหวัด |
| 2 | ข่า | Alpinia galanga | เหง้า | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน | ขับลม แก้ท้องอืดเฟ้อ ฆ่าเชื้อรา |
| 3 | ตะไคร้ | Cymbopogon citratus | ต้น/ใบ | ทางเดินอาหาร, ทางเดินปัสสาวะ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, หอมเย็น | ขับลม ขับปัสสาวะ แก้ท้องอืด |
| 4 | กระเทียม | Allium sativum | หัว | หัวใจ-หลอดเลือด, ทางเดินหายใจ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน | ลดไขมัน ขับลม ฆ่าเชื้อ |
| 5 | พริกไทย | Piper nigrum | ผล | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้นมาก | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน | กระตุ้นไฟธาตุ ขับลม เจริญอาหาร |
| 6 | ดีปลี | Piper retrofractum | ผล | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | ร้อน | กระตุ้นมาก | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน | บำรุงธาตุ แก้ลม แก้หืดไอ |
| 7 | กระชาย | Boesenbergia rotunda | เหง้า | ทางเดินอาหาร, สืบพันธุ์เพศชาย | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน | บำรุงกำลัง ขับลม แก้ท้องอืด |
| 8 | กระชายดำ | Kaempferia parviflora | เหง้า | หัวใจ, สืบพันธุ์ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, ขม | บำรุงกำลัง บำรุงหัวใจ |
| 9 | ขมิ้นชัน | Curcuma longa | เหง้า | ทางเดินอาหาร, ผิวหนัง, ตับ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, ขม | ลดอักเสบ บำรุงตับ แก้แผลในกระเพาะ |
| 10 | ไพล | Zingiber montanum | เหง้า | กล้ามเนื้อและข้อ, ทางเดินหายใจ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน | แก้ปวดเมื่อย เคล็ดขัดยอก หอบหืด |
| 11 | กะเพรา | Ocimum tenuiflorum | ใบ | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, หอมเย็น | ขับลม แก้จุกเสียด ลดน้ำตาล |
| 12 | กระทือ | Zingiber zerumbet | เหง้า | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, ขม | ขับลม แก้ปวดท้อง บำรุงน้ำนม |
| 13 | กระวาน | Amomum krervanh | ผล | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, หอมเย็น | ขับลม บำรุงธาตุ ดับกลิ่นปาก |
| 14 | กานพลู | Syzygium aromaticum | ดอกตูม | ทางเดินอาหาร, ฟัน, ระบบหายใจ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, หอมเย็น | แก้ปวดฟัน ขับลม แก้ท้องอืด |
| 15 | โหระพา | Ocimum basilicum | ใบ | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, หอมเย็น | ขับลม เจริญอาหาร |
| 16 | ชะพลู | Piper sarmentosum | ใบ | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน | ขับลม ลดน้ำตาลในเลือด |
| 17 | หัสคุณ | Murraya paniculata | ราก/ใบ | ทางเดินหายใจ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, ขม | ขับเสมหะ แก้หืด แก้ไอ |
| 18 | เร่ว | Amomum villosum | ผล | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน | ขับลม บำรุงธาตุ แก้คลื่นไส้ |
| 19 | การบูร | Cinnamomum camphora | เนื้อไม้/ผลึก | ระบบประสาท, ผิวหนัง | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, หอมเย็น | แก้วิงเวียน ปวดเมื่อย กระตุ้นหัวใจ |
| 20 | จันทน์เทศ | Myristica fragrans | เมล็ด | ทางเดินอาหาร, ระบบประสาท | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, หอมเย็น | ขับลม แก้ท้องเสีย ช่วยให้นอนหลับ |
| 21 | ลูกซัด | Trigonella foenum-graecum | เมล็ด | ทางเดินอาหาร, สืบพันธุ์ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, ขม | บำรุงกำลัง เพิ่มน้ำนม ลดน้ำตาล |
| 22 | ตะไคร้หอม | Cymbopogon nardus | ต้น | ทางเดินหายใจ, ผิวหนัง | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, หอมเย็น | ไล่ยุง ขับลม |
| 23 | พริกไทยดำ | Piper nigrum | ผลแก่ | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้นมาก | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน | กระตุ้นธาตุ ขับลม เจริญอาหาร |
| 24 | ผักไผ่ | Persicaria odorata | ใบ | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน | ขับลม แก้ท้องอืด |
| 25 | แมงลัก | Ocimum americanum | ใบ/เมล็ด | ทางเดินอาหาร | ร้อนสุขุม | กระตุ้นน้อย | ขับ | ลดเล็กน้อย | หอมเย็น, เผ็ดร้อน | ขับลม ระบายอ่อนๆ ลดน้ำหนัก |
| 26 | มะกรูด | Citrus hystrix | ผิว/ใบ | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด | เปรี้ยว, หอมเย็น | ขับลม บำรุงโลหิต แก้ไอ |
| 27 | หอมแดง | Allium ascalonicum | หัว | ระบบหายใจ, ทางเดินอาหาร | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน | แก้หวัด คัดจมูก ขับลม |
| 28 | หอมหัวใหญ่ | Allium cepa | หัว | หัวใจ-หลอดเลือด | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, หวาน | ลดไขมัน ลดน้ำตาล ขับลม |
| 29 | มะรุม | Moringa oleifera | ใบ/ฝัก | บำรุงทั่วร่าง | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | สมดุล | เพิ่มเล็กน้อย | หวาน, มัน | บำรุงร่างกาย ลดความดัน บำรุงสายตา |
| 30 | ใบยอ | Morinda citrifolia | ใบ | ทางเดินอาหาร | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน | ขับลม แก้คลื่นไส้ ลดความดัน |
| 31 | ลูกยอ | Morinda citrifolia | ผล | ทางเดินอาหาร, ภูมิคุ้มกัน | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, ขม | บำรุงร่างกาย ปรับสมดุล |
| 32 | ลำไย | Dimocarpus longan | เนื้อแห้ง | บำรุงเลือด, ระบบประสาท | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สมดุล | เพิ่ม | หวาน | บำรุงเลือด หัวใจ ช่วยให้นอนหลับ |
| 33 | ดอกคำฝอย | Carthamus tinctorius | ดอก | เลือด, หัวใจ-หลอดเลือด | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, ขม | บำรุงเลือด ลดไขมัน ขับประจำเดือน |
| 34 | โกฐหัวบัว | Ligusticum chuanxiong | เหง้า | เลือด, ระบบประสาท | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, ขม | บำรุงเลือด แก้ลมวิงเวียน |
| 35 | โกฐเชียง | Angelica sinensis | ราก | เลือด, สตรี | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | สมดุล | เพิ่ม | หวาน, เผ็ดร้อน | บำรุงโลหิต ขับประจำเดือน |
| 36 | โกฐเขมา | Atractylodes lancea | เหง้า | ทางเดินอาหาร | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, ขม | แก้ไข้ แก้หืดไอ แก้ลมในกองธาตุ บำรุงกระดูก |
| 37 | โกฐกระดูก | Saussurea costus | ราก | ทางเดินอาหาร, ลม | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, ขม | ขับลม แก้จุกเสียด |
| 38 | ว่านชักมดลูก | Curcuma comosa | เหง้า | สตรี, มดลูก | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, ขม | บำรุงมดลูก ขับน้ำคาวปลา |
| 39 | ว่านเปราะหอม | Kaempferia galanga | เหง้า | ทางเดินอาหาร, ผิวหนัง | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, หอมเย็น | ขับลม แก้หวัด |
| 40 | กฤษณา | Aquilaria crassna | แก่น | หัวใจ, ระบบประสาท | สุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | ขับ | ลด | หอมเย็น, ขม | บำรุงหัวใจ แก้ลมวิงเวียน สงบประสาท |
| 41 | ว่านน้ำ | Acorus calamus | เหง้า | ทางเดินอาหาร, ระบบประสาท | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, ขม | ขับลม แก้ปวดท้อง บำรุงสมอง |
| 42 | มะตูม | Aegle marmelos | ผล | ทางเดินอาหาร | สุขุม | สมดุล | สมดุล | สมดุล | หวาน, ฝาด | บำรุงธาตุ แก้ท้องเสีย ระบายอ่อนๆ |
| 43 | ผักชี | Coriandrum sativum | ผล (ลูกผักชี) | ทางเดินอาหาร | สุขุม | สมดุล | ขับเล็กน้อย | สมดุล | หอมเย็น, เผ็ดร้อน | ขับลม ขับเหงื่อ แก้หัด บำรุงธาตุ |
| 44 | สมอไทย | Terminalia chebula | ผล | ทางเดินอาหาร, ขับถ่าย | สุขุม | สมดุล | สมดุล | สมดุล | ฝาด, ขม, เปรี้ยว | ระบาย บำรุงธาตุ |
| 45 | สมอพิเภก | Terminalia bellirica | ผล | ทางเดินหายใจ, ขับถ่าย | สุขุม | สมดุล | ขับ | สมดุล | ฝาด, ขม | แก้ไอ ขับเสมหะ ระบาย |
| 46 | ชะเอมเทศ | Glycyrrhiza glabra | ราก | ทางเดินหายใจ, ทางเดินอาหาร | สุขุม | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม | หวาน | แก้ไอ ระงับเสมหะ บำรุง |
| 47 | ทับทิม | Punica granatum | เปลือกผล | ทางเดินอาหาร, ขับถ่าย | สุขุม | สมดุล | สมดุล | สมดุล | เปรี้ยว, ฝาด | แก้ท้องเสีย ฆ่าพยาธิ |
| 48 | มะแว้งเครือ | Solanum trilobatum | ผล | ทางเดินหายใจ | สุขุม | สมดุล | ขับ | ลด | ขม | แก้ไอ ขับเสมหะ |
| 49 | มะแว้งต้น | Solanum sanitwongsei | ผล | ทางเดินหายใจ | สุขุม | สมดุล | ขับ | ลด | ขม | แก้ไอ ขับเสมหะ |
| 50 | โกฐน้ำเต้า | Rheum officinale | เหง้า | ทางเดินขับถ่าย, ตับ | สุขุม | สมดุล | สมดุล | ลด | ขม, ฝาด | ระบาย ดับร้อนตับ |
| 51 | โกฐสอ | Angelica dahurica | ราก | ทางเดินหายใจ, ผิวหนัง | สุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, ขม | แก้หวัด ปวดศีรษะ ผื่นคัน |
| 52 | โกฐกักกรา | Anacyclus pyrethrum | ราก | ระบบประสาท, ฟัน | สุขุม | สมดุล | ขับ | สมดุล | เผ็ดร้อน | แก้ปวดฟัน ฟกช้ำ |
| 53 | โกฐพุงปลา | Terminalia chebula gall | หูด | ทางเดินอาหาร | สุขุม | สมดุล | สมดุล | สมดุล | ฝาด | ฝาดสมาน แก้ท้องเสีย |
| 54 | โกฐชฎามังสี | Nardostachys jatamansi | ราก | ระบบประสาท, หัวใจ | สุขุม | สมดุล | สงบ | สมดุล | หอมเย็น, ขม | สงบประสาท แก้ลม |
| 55 | ฝาง | Caesalpinia sappan | แก่น | เลือด, สตรี | สุขุม | สมดุล | สมดุล | สมดุล | ฝาด, หวาน | บำรุงโลหิต ขับประจำเดือน |
| 56 | พุทรา | Ziziphus jujuba | ผล | บำรุงทั่วร่าง, ระบบประสาท | สุขุม | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม | หวาน, ฝาด | บำรุงเลือด สงบประสาท |
| 57 | ปลาไหลเผือก | Eurycoma longifolia | ราก | สืบพันธุ์ชาย | สุขุม | สมดุล | ขับ | สมดุล | ขม | บำรุงกำลัง ลดไข้ |
| 58 | เพชรสังฆาต | Cissus quadrangularis | เถา | กระดูก/ข้อ, ขับถ่าย | สุขุม | สมดุล | ขับ | สมดุล | เผ็ดร้อน, ขม | แก้ริดสีดวง บำรุงกระดูก |
| 59 | ใบเตย | Pandanus amaryllifolius | ใบ | หัวใจ, ทางเดินปัสสาวะ | เย็นสุขุม | ลดเล็กน้อย | สงบ | เพิ่มเล็กน้อย | หอมเย็น, จืด | บำรุงหัวใจ ขับปัสสาวะ ลดน้ำตาล |
| 60 | ดอกบัวหลวง | Nelumbo nucifera | ดอก/เกสร | หัวใจ, ระบบประสาท | เย็นสุขุม | ลด | สงบ | เพิ่ม | หอมเย็น, ฝาด | บำรุงหัวใจ ชูกำลัง สงบประสาท |
| 61 | รากบัว | Nelumbo nucifera | ราก | ทางเดินอาหาร, เลือด | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม | จืด, หวาน | ห้ามเลือด แก้ร้อนใน บำรุงเลือด |
| 62 | กระเจี๊ยบเขียว | Abelmoschus esculentus | ฝัก | ทางเดินอาหาร | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม | จืด, หวาน | หล่อลื่นลำไส้ บำรุงกระเพาะ |
| 63 | กระท้อน | Sandoricum koetjape | ผล | ทางเดินอาหาร | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม | เปรี้ยว, หวาน | แก้กระหาย ระบาย |
| 64 | มะกอก | Spondias mombin | ผล | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม | เปรี้ยว, ฝาด | แก้ไอ ดับกระหาย |
| 65 | บัวบก | Centella asiatica | ใบ | ผิวหนัง, ระบบประสาท | เย็นสุขุม | ลด | สงบ | เพิ่ม | หอมเย็น, ขม | บำรุงสมอง รักษาแผล แก้ช้ำใน |
| 66 | ขึ้นฉ่าย | Apium graveolens | ทั้งต้น | ทางเดินปัสสาวะ, หัวใจ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | หอมเย็น, จืด | ขับปัสสาวะ ลดความดัน |
| 67 | ฟ้าทะลายโจร | Andrographis paniculata | ใบ/ทั้งต้น | ระบบหายใจ, ภูมิคุ้มกัน | เย็น | ลดมาก | สมดุล | ลด | ขม | ลดไข้ แก้เจ็บคอ ต้านไวรัส |
| 68 | มะระ | Momordica charantia | ผล | ตับ, ทางเดินอาหาร | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ขม | ลดน้ำตาล บำรุงตับ |
| 69 | มะระขี้นก | Momordica charantia | ผล | ตับ, ทางเดินอาหาร | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ขม | ลดน้ำตาล ขมเย็น |
| 70 | มะขาม | Tamarindus indica | เนื้อผล | ทางเดินอาหาร, ขับถ่าย | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | เปรี้ยว | ระบาย ดับกระหาย |
| 71 | มะขามป้อม | Phyllanthus emblica | ผล | ระบบหายใจ, ภูมิคุ้มกัน | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | เปรี้ยว, ฝาด | แก้ไอ บำรุงเลือด ต้านอนุมูลอิสระ |
| 72 | กระเจี๊ยบแดง | Hibiscus sabdariffa | กลีบเลี้ยง | ทางเดินปัสสาวะ, หัวใจ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | เปรี้ยว | ขับปัสสาวะ ลดความดัน ลดไขมัน |
| 73 | หญ้าหนวดแมว | Orthosiphon aristatus | ใบ | ทางเดินปัสสาวะ, ไต | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | จืด, ขม | ขับปัสสาวะ สลายนิ่ว |
| 74 | หญ้าคา | Imperata cylindrica | ราก | ทางเดินปัสสาวะ, เลือด | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | จืด, หวาน | ขับปัสสาวะ ห้ามเลือด ลดไข้ |
| 75 | ใบหม่อน | Morus alba | ใบ | ตับ, ระบบหายใจ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | จืด, ขม | ลดน้ำตาล ลดไข้ แก้ไอ |
| 76 | ขลู่ | Pluchea indica | ใบ | ทางเดินปัสสาวะ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | เค็ม, ขม | ขับปัสสาวะ ลดน้ำตาล |
| 77 | ใบมะกา | Bridelia ovata | ใบ | ขับถ่าย | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | ขม | ระบาย ถ่ายเสมหะ |
| 78 | มะขามแขก | Senna alexandrina | ใบ/ฝัก | ขับถ่าย | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | หวาน, ขม | ยาระบายถ่าย |
| 79 | สะระแหน่ | Mentha cordifolia | ใบ | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | เย็น | ลด | ขับ | เพิ่ม | หอมเย็น | แก้ปวดศีรษะ ขับลม สดชื่น |
| 80 | โกฐจุฬาลัมพา | Artemisia annua | ใบ | ระบบหายใจ, ภูมิคุ้มกัน | เย็น | ลดมาก | สมดุล | ลด | ขม | ลดไข้ ต้านมาลาเรีย |
| 81 | มะนาว | Citrus aurantiifolia | ผล | ระบบหายใจ, ทางเดินอาหาร | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | เปรี้ยว | แก้ไอ ขับเสมหะ ลดเลือดในกระเพาะ |
| 82 | ฝรั่ง | Psidium guajava | ใบ | ทางเดินอาหาร | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ฝาด | แก้ท้องเสีย ฝาดสมาน |
| 83 | แห้ม | Coscinium fenestratum | เถา | ตับ, ภูมิคุ้มกัน | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ขม | ลดไข้ บำรุงน้ำดี |
| 84 | ขันทองพยาบาท | Suregada multiflora | เนื้อไม้ | ผิวหนัง, เลือด | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | ขม, ฝาด | แก้โรคผิวหนัง บำรุงโลหิต |
| 85 | หญ้าปักกิ่ง | Murdannia loriformis | ทั้งต้น | ภูมิคุ้มกัน, ตับ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | จืด | ต้านมะเร็ง บำรุงตับ |
| 86 | รางจืด | Thunbergia laurifolia | ใบ/ราก | ตับ, ขับสารพิษ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | จืด, หวาน | ขับสารพิษ ถอนพิษ ลดไข้ |
| 87 | บอระเพ็ด | Tinospora crispa | เถา | ภูมิคุ้มกัน, ทางเดินอาหาร | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ขม | ลดไข้ เจริญอาหาร ลดน้ำตาล |
| 88 | ตำลึง | Coccinia grandis | ใบ/ผล | ผิวหนัง, ทางเดินอาหาร | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | จืด | แก้ผื่นคัน ลดน้ำตาล |
| 89 | ผักบุ้ง | Ipomoea aquatica | ใบ | ตับ, สายตา | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | จืด | บำรุงสายตา ดับร้อน |
| 90 | ว่านหางจระเข้ | Aloe vera | วุ้นใบ | ผิวหนัง, ทางเดินอาหาร | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | จืด, ขม | แก้แผลไฟไหม้ บำรุงผิว ระบาย |
| 91 | จันทน์ขาว | Santalum album | แก่น | หัวใจ, ระบบประสาท | เย็น | ลด | สงบ | เพิ่ม | หอมเย็น | บำรุงหัวใจ แก้ร้อนใน |
| 92 | จันทน์แดง | Pterocarpus santalinus | แก่น | เลือด, หัวใจ | เย็น | ลด | สงบ | เพิ่ม | หอมเย็น | บำรุงเลือด แก้ร้อนใน |
| 93 | พิมเสน | Pogostemon cablin/ผลึก | ผลึก | ระบบหายใจ, ระบบประสาท | เย็น | ลด | ขับ | ลด | หอมเย็น | แก้วิงเวียน สดชื่น สูดดม |
| 94 | ลูกใต้ใบ | Phyllanthus amarus | ทั้งต้น | ตับ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | ขม | บำรุงตับ ลดไข้ |
| 95 | มะเฟือง | Averrhoa carambola | ผล | ทางเดินปัสสาวะ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | เปรี้ยว | ขับปัสสาวะ แก้กระหาย |
| 96 | มะเขือพวง | Solanum torvum | ผล | ทางเดินอาหาร, เลือด | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | ขม | ลดความดัน บำรุงเลือด |
| 97 | กระดอม | Gymnopetalum chinense | ผล | ตับ, ภูมิคุ้มกัน | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ขม | ลดไข้ บำรุงน้ำดี |
| 98 | ฟักข้าว | Momordica cochinchinensis | เยื่อหุ้มเมล็ด | สายตา, ภูมิคุ้มกัน | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | หวาน, มัน | บำรุงสายตา ต้านอนุมูลอิสระ |
| 99 | ฟักทอง | Cucurbita moschata | ผล/เมล็ด | ทางเดินอาหาร, สายตา | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | หวาน, มัน | บำรุงสายตา ฆ่าพยาธิ |
| 100 | แตงไทย | Cucumis melo | ผล | ทางเดินปัสสาวะ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | หวาน, จืด | ขับปัสสาวะ แก้กระหาย |
| 101 | อบเชยเทศ | Cinnamomum verum | เปลือก | ทางเดินอาหาร, หัวใจ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, หอม | บำรุงธาตุ ขับลม ลดน้ำตาล |
| 102 | อบเชยจีน | Cinnamomum cassia | เปลือก | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, หอม | บำรุงไฟธาตุ ขับลม |
| 103 | ลูกผักชี | Coriandrum sativum | ผล | ทางเดินอาหาร | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | สมดุล | หอม, เผ็ดเล็กน้อย | ขับเหงื่อ ปรับธาตุ |
| 104 | ผักชีลาว | Anethum graveolens | ใบ/ผล | ทางเดินอาหาร | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, หอม | ขับลม บำรุงน้ำนม |
| 105 | ผักชีฝรั่ง | Eryngium foetidum | ใบ | ทางเดินอาหาร | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด | หอม, เผ็ดเล็กน้อย | ขับลม ขับเหงื่อ |
| 106 | ยี่หร่า | Cuminum cyminum | ผล | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, หอม | ขับลม เจริญอาหาร |
| 107 | โป๊ยกั๊ก | Illicium verum | ผล | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, หอม | ขับลม แก้ปวดท้อง |
| 108 | กระเทียมโทน | Allium sativum | หัว | หัวใจ-หลอดเลือด | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน | บำรุงกำลัง ลดไขมัน |
| 109 | ผักแพว | Polygonum odoratum | ใบ | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, หอม | ขับลม แก้ท้องอืด |
| 110 | กระเจียว | Curcuma sessilis | เหง้า | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, ขม | ขับลม บำรุงธาตุ |
| 111 | คำแสด | Bixa orellana | เมล็ด | ผิวหนัง | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | สมดุล | หอม, ฝาด | แต่งสี ขับเสมหะ |
| 112 | มหาหิงคุ์ | Ferula assa-foetida | ยาง | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, หอมแรง | ขับลมจุกเสียด |
| 113 | เปราะหอม | Kaempferia galanga | เหง้า | ทางเดินอาหาร, ผิวหนัง | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, หอม | ขับลม แก้หวัด |
| 114 | จันทน์ขาวเทศ | Tarenna hoaensis | แก่น | หัวใจ | เย็น | ลด | สงบ | เพิ่ม | หอมเย็น | บำรุงหัวใจ |
| 115 | งาดำ | Sesamum indicum | เมล็ด | บำรุงเลือด, ผิว | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สมดุล | เพิ่ม | มัน, หวาน | บำรุงเลือด ผิวพรรณ |
| 116 | ดอกพิกุล | Mimusops elengi | ดอก | หัวใจ | เย็นสุขุม | ลด | สงบ | เพิ่ม | หอมเย็น | บำรุงหัวใจ ทำให้ชื่นใจ |
| 117 | ดอกบุนนาค | Mesua ferrea | ดอก | หัวใจ, เลือด | เย็นสุขุม | ลด | สงบ | เพิ่ม | หอมเย็น | บำรุงหัวใจ ขับลม |
| 118 | ดอกมะลิ | Jasminum sambac | ดอก | หัวใจ | เย็นสุขุม | ลด | สงบ | เพิ่ม | หอมเย็น | บำรุงหัวใจ ทำให้สดชื่น |
| 119 | ดอกสารภี | Mammea siamensis | ดอก | หัวใจ | เย็นสุขุม | ลด | สงบ | เพิ่ม | หอมเย็น | บำรุงหัวใจ |
| 120 | ดอกจำปา | Magnolia champaca | ดอก | หัวใจ, สมอง | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สงบ | สมดุล | หอม | บำรุงหัวใจ แก้คลื่นเหียน |
| 121 | ดอกจำปี | Magnolia × alba | ดอก | หัวใจ | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สงบ | สมดุล | หอม | บำรุงหัวใจ |
| 122 | ดอกลำดวน | Melodorum fruticosum | ดอก | หัวใจ | เย็นสุขุม | ลด | สงบ | เพิ่ม | หอมเย็น | บำรุงหัวใจ |
| 123 | ดอกกระดังงา | Cananga odorata | ดอก | หัวใจ, ระบบประสาท | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สงบ | สมดุล | หอม | บำรุงหัวใจ ผ่อนคลาย |
| 124 | ดอกกุหลาบมอญ | Rosa damascena | ดอก | หัวใจ, สตรี | เย็นสุขุม | ลด | สงบ | เพิ่ม | หอมเย็น | บำรุงหัวใจ บำรุงเลือด |
| 125 | เกสรบัวหลวง | Nelumbo nucifera | เกสร | หัวใจ, ระบบประสาท | เย็นสุขุม | ลด | สงบ | เพิ่ม | หอมเย็น | บำรุงหัวใจ ห้ามเลือด |
| 126 | ดอกสาบเสือ | Chromolaena odorata | ใบ/ดอก | ผิวหนัง, ห้ามเลือด | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด | ขม, ฝาด | ห้ามเลือด สมานแผล |
| 127 | ดาวเรือง | Tagetes erecta | ดอก | ระบบหายใจ, สายตา | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | สมดุล | หอม, ขม | บำรุงสายตา แก้ไอ |
| 128 | ดอกอัญชัน | Clitoria ternatea | ดอก | บำรุงทั่วร่าง | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม | จืด | บำรุงสายตา ลดความดัน |
| 129 | ดอกเก๊กฮวย | Chrysanthemum indicum | ดอก | ตับ, สายตา | เย็น | ลด | สงบ | เพิ่ม | หอมเย็น, ขม | ดับร้อนตับ บำรุงสายตา |
| 130 | กรรณิการ์ | Nyctanthes arbor-tristis | ดอก/ใบ | ระบบหายใจ | เย็น | ลด | สงบ | เพิ่ม | หอมเย็น, ขม | แก้ไข้ บำรุงเลือด |
| 131 | เทียนดำ | Nigella sativa | เมล็ด | ทางเดินอาหาร, ภูมิคุ้มกัน | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, ขม | ขับลม บำรุงตับ ภูมิคุ้มกัน |
| 132 | เทียนแดง | Lepidium sativum | เมล็ด | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน | ขับลม บำรุงม้าม |
| 133 | เทียนขาว | Cuminum cyminum | เมล็ด | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, หอม | ขับลม เจริญอาหาร |
| 134 | เทียนข้าวเปลือก | Foeniculum vulgare | ผล | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | หอม, เผ็ดร้อน | ขับลม แก้ท้องอืด |
| 135 | เทียนตาตั๊กแตน | Anethum graveolens var. | เมล็ด | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | หอม, เผ็ดร้อน | ขับลม |
| 136 | เทียนเยาวพาณี | Carum carvi | ผล | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | หอม, เผ็ดร้อน | ขับลม บำรุงน้ำนม |
| 137 | เทียนสัตตบุษย์ | Pimpinella anisum | ผล | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | หอม | ขับลม แก้ไอ |
| 138 | เทียนเกล็ดหอย | Plantago ovata | เมล็ด | ทางเดินขับถ่าย | เย็นสุขุม | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม | จืด, ฝาด | ระบายอ่อน หล่อลื่นลำไส้ |
| 139 | เทียนตากบ | Misc. | เมล็ด | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | หอม, เผ็ด | ขับลม |
| 140 | ทองพันชั่ง | Rhinacanthus nasutus | ใบ/ราก | ผิวหนัง, ตับ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | ขม | แก้กลาก เกลื้อน โรคผิวหนัง |
| 141 | ใบขี้เหล็ก | Senna siamea | ใบ | ระบบประสาท, ขับถ่าย | เย็น | ลด | สงบ | เพิ่ม | ขม | ช่วยให้นอนหลับ ระบาย |
| 142 | ใบย่านาง | Tiliacora triandra | ใบ | ตับ, ภูมิคุ้มกัน | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | จืด, ขม | ลดไข้ ขับสารพิษ ปรับสมดุล |
| 143 | เจตมูลเพลิงแดง | Plumbago indica | ราก | ทางเดินอาหาร, สตรี | ร้อน | กระตุ้นมาก | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน | บำรุงธาตุไฟ ขับประจำเดือน |
| 144 | เจตมูลเพลิงขาว | Plumbago zeylanica | ราก | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน | ขับลม บำรุงธาตุ |
| 145 | สะเดา | Azadirachta indica | ใบ/ก้านใบ | ภูมิคุ้มกัน, ทางเดินอาหาร | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ขม | แก้ไข้ เจริญอาหาร บำรุงน้ำดี |
| 146 | สะค้าน | Piper interruptum | เถา | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน | ขับลม บำรุงธาตุ |
| 147 | เถาวัลย์เปรียง | Derris scandens | เถา | กล้ามเนื้อและข้อ | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | สมดุล | เผ็ด, ขม | แก้ปวดเมื่อย ลดอักเสบ |
| 148 | ส้มแขก | Garcinia atroviridis | ผลแห้ง | ทางเดินอาหาร | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | เปรี้ยว | ลดไขมัน ลดน้ำหนัก |
| 149 | แห้วหมู | Cyperus rotundus | เหง้า | ทางเดินอาหาร, สตรี | สุขุม | สมดุล | ขับ | สมดุล | ขม, หอม | ขับลม ปรับประจำเดือน |
| 150 | มะคำดีควาย | Sapindus rarak | ผล | ผิวหนัง, ทางเดินหายใจ | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ขม, ฝาด | ขับเสมหะ ทำสบู่ธรรมชาติ |
| 151 | มะแขว่น | Zanthoxylum rhetsa | ผล | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, หอม | ขับลม บำรุงธาตุ |
| 152 | มะหาด | Artocarpus lakoocha | แก่น | ผิวหนัง, ขับถ่าย | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ขม, ฝาด | ฆ่าพยาธิ แก้กลาก |
| 153 | ดองดึง | Gloriosa superba | หัว | ขับถ่าย, สตรี | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด | เมาเบื่อ, ขม | ระบาย แก้เก๊าต์ (ระวังพิษ) |
| 154 | หนาด | Blumea balsamifera | ใบ | ทางเดินหายใจ, ผิวหนัง | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, หอม | แก้หวัด ปวดเมื่อย |
| 155 | หนอนตายหยาก | Stemona collinsiae | ราก | ผิวหนัง, ฆ่าพยาธิ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เมาเบื่อ | ฆ่าเหา (ใช้ภายนอก) |
| 156 | ผกากรอง | Lantana camara | ใบ | ผิวหนัง | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | ขม, เมาเบื่อ | แก้แผลเรื้อรัง (ระวังพิษ) |
| 157 | หญ้าดอกขาว | Vernonia cinerea | ทั้งต้น | ทางเดินหายใจ | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ขม | ช่วยเลิกบุหรี่ ลดไข้ |
| 158 | หญ้านางแดง | Bauhinia strychnifolia | เถา | ตับ, ภูมิคุ้มกัน | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | ขม, จืด | ลดเบาหวาน บำรุงตับ |
| 159 | หญ้าหวาน | Stevia rebaudiana | ใบ | ทางเดินอาหาร | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม | หวาน | ทดแทนน้ำตาล ลดเบาหวาน |
| 160 | หูเสือ | Plectranthus amboinicus | ใบ | ทางเดินหายใจ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, หอม | แก้ไอ แก้หวัด |
| 161 | ผักกาดน้ำ | Plantago major | ใบ/เมล็ด | ทางเดินปัสสาวะ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | จืด, ขม | ขับปัสสาวะ บำรุงไต |
| 162 | ผักหวานบ้าน | Sauropus androgynus | ใบ | บำรุงทั่วร่าง | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม | หวาน, จืด | บำรุงน้ำนม ลดน้ำตาล |
| 163 | ผักหวานป่า | Melientha suavis | ใบ/ยอด | บำรุงทั่วร่าง | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม | หวาน | บำรุงร่างกาย |
| 164 | ผักโขม | Amaranthus viridis | ใบ | บำรุงเลือด | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | จืด | บำรุงเลือด ระบาย |
| 165 | ผักเสี้ยน | Cleome gynandra | ทั้งต้น | ทางเดินอาหาร | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, ขม | ขับลม เจริญอาหาร |
| 166 | ผักเสี้ยนผี | Cleome viscosa | ใบ | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, ขม | ฆ่าพยาธิ |
| 167 | ผักคราดหัวแหวน | Acmella oleracea | ดอก/ใบ | ฟัน, ระบบหายใจ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน | แก้ปวดฟัน ชาลิ้น |
| 168 | โสมไทย | Talinum paniculatum | ราก | บำรุงทั่วร่าง | สุขุม | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม | หวาน | บำรุงกำลัง |
| 169 | ผักปลัง | Basella alba | ใบ | ทางเดินขับถ่าย | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | จืด | ระบาย หล่อลื่นลำไส้ |
| 170 | ผักแขยง | Limnophila aromatica | ทั้งต้น | ทางเดินอาหาร | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด | หอม, เผ็ด | ขับลม |
| 171 | ผักกูด | Diplazium esculentum | ยอดอ่อน | บำรุงเลือด | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | จืด | บำรุงเลือด |
| 172 | ผักเชียงดา | Gymnema inodorum | ใบ | ทางเดินอาหาร | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | จืด, ขม | ลดน้ำตาลในเลือด |
| 173 | ผักโสมโคราช | Talinum triangulare | ราก | บำรุงทั่วร่าง | สุขุม | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม | หวาน | บำรุงร่างกาย |
| 174 | มะเขือเปราะ | Solanum melongena | ผล | ทางเดินอาหาร | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | จืด, หวาน | ลดน้ำตาล ลดไขมัน |
| 175 | มะเขือยาว | Solanum melongena (long) | ผล | ทางเดินอาหาร | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม | หวาน, จืด | บำรุงเลือด |
| 176 | มะเขือขื่น | Solanum aculeatissimum | ผล | ทางเดินหายใจ | เย็น | ลด | ขับ | ลด | ขม, ฝาด | แก้ไอ ขับเสมหะ |
| 177 | มะเขือเทศ | Solanum lycopersicum | ผล | ทางเดินอาหาร, ตับ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | เปรี้ยว, หวาน | บำรุงเลือด ต้านอนุมูลอิสระ |
| 178 | กระเฉด | Neptunia oleracea | ทั้งต้น | ทางเดินปัสสาวะ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | จืด | ขับปัสสาวะ |
| 179 | จิงจูฉ่าย | Artemisia lactiflora | ทั้งต้น | ตับ, ระบบหายใจ | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม | จืด, ขม | บำรุงตับ ลดความดัน |
| 180 | กระเทียมต้น | Allium fistulosum | ใบ | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน | แก้หวัด ขับลม |
| 181 | มังคุด | Garcinia mangostana | เปลือกผล | ทางเดินอาหาร, ผิวหนัง | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ฝาด | แก้ท้องเสีย ฆ่าเชื้อ |
| 182 | ทุเรียนเทศ | Annona muricata | ใบ | ภูมิคุ้มกัน | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | ขม | ต้านมะเร็ง บำรุงร่างกาย |
| 183 | มะม่วงหิมพานต์ | Anacardium occidentale | เมล็ด/ใบ | บำรุงทั่วร่าง | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | สมดุล | สมดุล | มัน, หวาน | บำรุงกำลัง บำรุงสมอง |
| 184 | มะเดื่อ | Ficus racemosa | ผล/เปลือก | ทางเดินอาหาร | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม | หวาน, ฝาด | บำรุงเลือด ระบาย |
| 185 | มะปราง | Bouea macrophylla | ผล | ทางเดินอาหาร | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | เปรี้ยว, หวาน | ดับกระหาย |
| 186 | มะดัน | Garcinia schomburgkiana | ผล | ทางเดินอาหาร | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | เปรี้ยว | ลดไข้ กัดเสมหะ |
| 187 | มะยม | Phyllanthus acidus | ราก/ใบ | ทางเดินอาหาร, ตับ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | เปรี้ยว, ฝาด | ระบาย ลดไข้ |
| 188 | ตะลิงปลิง | Averrhoa bilimbi | ผล | ทางเดินอาหาร | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | เปรี้ยว | ลดไข้ ดับกระหาย |
| 189 | ลูกหว้า | Syzygium cumini | เมล็ด/ผล | ทางเดินอาหาร | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ฝาด, ขม | ลดน้ำตาล ฝาดสมาน |
| 190 | ขนุน | Artocarpus heterophyllus | แก่น/ใบ | ทางเดินอาหาร | สุขุม | สมดุล | สมดุล | สมดุล | หวาน, ฝาด | บำรุงร่างกาย |
| 191 | ลำไยจีน | Dimocarpus longan var. | เนื้อ | บำรุงเลือด | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สงบ | เพิ่ม | หวาน | บำรุงเลือด สงบประสาท |
| 192 | พุทราจีน | Ziziphus jujuba | ผล | บำรุงเลือด, ระบบประสาท | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สงบ | เพิ่ม | หวาน | บำรุงเลือด สงบประสาท |
| 193 | เก๋ากี้ | Lycium barbarum | ผล | บำรุงสายตา, ตับ | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สมดุล | เพิ่ม | หวาน | บำรุงสายตา ตับ-ไต |
| 194 | ส้มเขียวหวาน | Citrus reticulata | เปลือก | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, หอม | ขับลม แก้ไอ ขับเสมหะ |
| 195 | ส้มซ่า | Citrus aurantium | เปลือก | ทางเดินอาหาร | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, หอม | ขับลม แก้ท้องอืด |
| 196 | ว่านมหาเมฆ | Curcuma aeruginosa | เหง้า | สตรี, ทางเดินอาหาร | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, ขม | ขับลม บำรุงสตรี |
| 197 | ว่านนางคำ | Curcuma comosa | เหง้า | สตรี | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน | บำรุงมดลูก |
| 198 | ว่านมหากาฬ | Gynura pseudochina | ใบ | ผิวหนัง, แก้พิษ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | ขม, จืด | แก้พิษ ฝี ลดอักเสบ |
| 199 | ว่านธรณีสาร | Phyllanthus pulcher | ทั้งต้น | ตับ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | ขม, จืด | บำรุงตับ ลดไข้ |
| 200 | ว่านสามสิบ | Asparagus racemosus | ราก | สตรี, บำรุงทั่วร่าง | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม | หวาน, มัน | บำรุงสตรี เพิ่มน้ำนม |
| 201 | ว่านมหาหงส์ | Hedychium coronarium | เหง้า | ทางเดินอาหาร, ระบบประสาท | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, หอม | ขับลม ทำให้สดชื่น |
| 202 | ขมิ้นอ้อย | Curcuma zedoaria | เหง้า | ทางเดินอาหาร, สตรี | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, ขม | ขับลม แก้ปวดท้อง |
| 203 | ขมิ้นเครือ | Coscinium fenestratum | เถา | ตับ | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ขม | ลดไข้ บำรุงน้ำดี |
| 204 | พญายอ | Clinacanthus nutans | ใบ | ผิวหนัง, ภูมิคุ้มกัน | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | จืด, ขม | แก้แผลเริม งูสวัด |
| 205 | เปล้าน้อย | Croton stellatopilosus | ใบ | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | ฝาด, เผ็ด | แก้แผลในกระเพาะ |
| 206 | เปล้าใหญ่ | Croton oblongifolius | เปลือก | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | ขม, ฝาด | ขับลม |
| 207 | พรมมิ | Bacopa monnieri | ทั้งต้น | ระบบประสาท | เย็นสุขุม | ลด | สงบ | เพิ่ม | ขม, จืด | บำรุงสมอง บำรุงประสาท |
| 208 | กระโดน | Careya sphaerica | เปลือก | ทางเดินอาหาร | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ฝาด | แก้ท้องเสีย |
| 209 | กรวยป่า | Casearia grewiifolia | เปลือก | ทางเดินปัสสาวะ | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม | ฝาด | ขับปัสสาวะ |
| 210 | คนทา | Harrisonia perforata | ราก | ทางเดินอาหาร | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ขม | แก้ไข้ ลดอักเสบ |
| 211 | คนทีสอ | Vitex trifolia | ใบ/ผล | ระบบประสาท | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สงบ | สมดุล | หอม, ขม | แก้ปวดศีรษะ บำรุงประสาท |
| 212 | คันทรง | Colubrina asiatica | ใบ/เปลือก | ผิวหนัง | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ขม, ฝาด | แก้ผื่นคัน |
| 213 | แคนา | Dolichandrone serrulata | ใบ/ดอก | ทางเดินอาหาร | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | หวาน | บำรุงเลือด |
| 214 | แค | Sesbania grandiflora | ดอก/ใบ | ทางเดินหายใจ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | ขม, จืด | แก้ไข้ แก้หวัด |
| 215 | ตะแบก | Lagerstroemia floribunda | ใบ/เปลือก | ทางเดินปัสสาวะ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | ฝาด | ขับปัสสาวะ |
| 216 | ตะคร้อ | Schleichera oleosa | เปลือก | ทางเดินอาหาร | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ฝาด | แก้ท้องเสีย |
| 217 | ตะขบป่า | Flacourtia rukam | ใบ/ราก | ทางเดินอาหาร | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | ฝาด | แก้ท้องเสีย |
| 218 | ทองหลาง | Erythrina variegata | ใบ/เปลือก | ทางเดินอาหาร, สตรี | เย็น | ลด | สงบ | เพิ่ม | ขม | บำรุงเลือด ขับน้ำเหลือง |
| 219 | ขจร | Telosma cordata | ดอก | บำรุงทั่วร่าง | สุขุม | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม | หวาน, หอม | บำรุงสายตา |
| 220 | แก้วเจ้าจอม | Murraya paniculata | ใบ | ระบบหายใจ, ผิวหนัง | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | หอม, เผ็ด | แก้หวัด ฆ่าเชื้อ |
| 221 | เพกา | Oroxylum indicum | ฝัก/เปลือก | ทางเดินหายใจ | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ขม, ฝาด | แก้ไอ บำรุงน้ำดี |
| 222 | เทพทาโร | Cinnamomum porrectum | เนื้อไม้ | ทางเดินอาหาร, ระบบประสาท | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | หอม, เผ็ด | ขับลม บำรุงประสาท |
| 223 | ลั่นทมขาว | Plumeria obtusa | ดอก/เปลือก | ระบบหายใจ | เย็น | ลด | สงบ | เพิ่ม | หอม, ขม | ลดไข้ บำรุงเลือด |
| 224 | ขี้เหล็กเถา | Senna garrettiana | เถา | ตับ, ขับถ่าย | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ขม | ระบาย แก้กษัย |
| 225 | แคแสด | Spathodea campanulata | เปลือก | ทางเดินอาหาร | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ฝาด | แก้ท้องเสีย |
| 226 | ตีนเป็ดน้ำ | Cerbera odollam | เปลือก/ใบ | ระบบหายใจ | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ขม, เมาเบื่อ | ขับเสมหะ (ระวังพิษ) |
| 227 | กระดังงา | Cananga odorata | ดอก | หัวใจ, ระบบประสาท | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สงบ | สมดุล | หอม | ผ่อนคลาย บำรุงหัวใจ |
| 228 | ครอบฟันสี | Abutilon indicum | ทั้งต้น | ทางเดินปัสสาวะ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | หวาน | ขับปัสสาวะ บำรุงไต |
| 229 | ครอบจักรวาล | Sida acuta | ทั้งต้น | ทางเดินปัสสาวะ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | ฝาด | ขับปัสสาวะ |
| 230 | กลิ้งกลางดง | Boesenbergia rotunda var. | เหง้า | บำรุงทั่วร่าง | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน | บำรุงกำลัง |
| 231 | ม้ากระทืบโรง | Ficus foveolata | เถา | บำรุงกำลัง, สตรี | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | สมดุล | ฝาด, มัน | บำรุงกำลัง |
| 232 | ปอกระสา | Broussonetia papyrifera | เปลือก | บำรุงเลือด | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | หวาน, ฝาด | บำรุงเลือด |
| 233 | ลูกประคำดีควาย | Sapindus rarak | ผล/เมล็ด | ผิวหนัง | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ขม | ทำสบู่ แก้กลาก |
| 234 | หญ้าใต้ใบ | Phyllanthus urinaria | ทั้งต้น | ตับ, ทางเดินปัสสาวะ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | ขม | บำรุงตับ ขับปัสสาวะ |
| 235 | หญ้าตีนนก | Eleusine indica | ทั้งต้น | ทางเดินปัสสาวะ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | จืด | ขับปัสสาวะ |
| 236 | หญ้าขัดมอน | Sida rhombifolia | ทั้งต้น | ทางเดินปัสสาวะ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | ฝาด | ขับปัสสาวะ |
| 237 | ห้อม | Strobilanthes cusia | ใบ | ภูมิคุ้มกัน | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ขม | ลดไข้ ต้านไวรัส |
| 238 | เถาเอ็นอ่อน | Cryptolepis dubia | เถา | กล้ามเนื้อ-ข้อ | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | สมดุล | เผ็ด | บำรุงเอ็น แก้ปวดเมื่อย |
| 239 | เถามวกแดง | Parameria laevigata | เถา | เลือด, สตรี | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | สมดุล | ฝาด, ขม | บำรุงโลหิต |
| 240 | ส้มป่อย | Senegalia rugata | ฝัก | เลือด, ผิวหนัง | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | ลด | เปรี้ยว | ฟอกโลหิต แก้ไข้ ขับเสมหะ |
| 241 | ชุมเห็ดเทศ | Senna alata | ใบ/ดอก | ทางเดินอาหาร, ผิวหนัง | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | ขม | ยาระบาย แก้กลากเกลื้อน |
| 242 | ส่องฟ้า | Clausena harmandiana | ราก | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน | ขับลม |
| 243 | โสมเกาหลี | Panax ginseng | ราก | บำรุงทั่วร่าง | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | สมดุล | เพิ่ม | หวาน, ขมเล็กน้อย | บำรุงกำลัง เพิ่มภูมิคุ้มกัน |
| 244 | โสมอเมริกา | Panax quinquefolius | ราก | บำรุงทั่วร่าง | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม | หวาน, ขมเล็กน้อย | บำรุงพลังหยิน |
| 245 | หญ้าฝรั่น | Crocus sativus | เกสร | หัวใจ, สตรี | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | สมดุล | หอม, ขม | บำรุงเลือด ปรับประจำเดือน |
| 246 | ตังเซิน | Codonopsis pilosula | ราก | บำรุงกำลัง | สุขุม | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม | หวาน | บำรุงปอด-ม้าม |
| 247 | เห็ดหลินจือ | Ganoderma lucidum | ดอกเห็ด | ภูมิคุ้มกัน, ตับ | สุขุม | สมดุล | สมดุล | สมดุล | ขม | ปรับภูมิคุ้มกัน บำรุงตับ |
| 248 | ถั่งเช่า | Cordyceps militaris | ทั้งหมด | บำรุงทั่วร่าง | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สมดุล | เพิ่ม | หวาน, มัน | บำรุงไต-ปอด เพิ่มกำลัง |
| 249 | เห็ดหิมะ | Tremella fuciformis | ดอกเห็ด | บำรุงทั่วร่าง | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม | จืด, หวาน | บำรุงปอด ผิวพรรณ |
| 250 | เห็ดหอม | Lentinula edodes | ดอกเห็ด | บำรุงทั่วร่าง | สุขุม | สมดุล | สมดุล | สมดุล | หวาน, หอม | เสริมภูมิ บำรุงร่างกาย |
| 251 | งาขาว | Sesamum indicum (white) | เมล็ด | บำรุงทั่วร่าง | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สมดุล | เพิ่ม | มัน, หวาน | บำรุงร่างกาย |
| 252 | ถั่วเหลือง | Glycine max | เมล็ด | บำรุงทั่วร่าง | สุขุม | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม | หวาน, มัน | บำรุงโปรตีน |
| 253 | ถั่วดำ | Vigna mungo | เมล็ด | บำรุงไต | สุขุม | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม | หวาน | บำรุงไต-เลือด |
| 254 | ถั่วเขียว | Vigna radiata | เมล็ด | ทางเดินอาหาร | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | หวาน | ดับร้อน แก้พิษ |
| 255 | ลูกเดือย | Coix lacryma-jobi | เมล็ด | ทางเดินปัสสาวะ | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม | จืด, หวาน | ขับปัสสาวะ ขับชื้น |
| 256 | ข้าวเหนียว | Oryza sativa (glutinous) | เมล็ด | บำรุงทั่วร่าง | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สมดุล | เพิ่ม | หวาน | บำรุงม้าม |
| 257 | ข้าวเย็นเหนือ | Smilax glabra | หัว | ผิวหนัง, แก้พิษ | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม | หวาน, จืด | แก้พิษ บำรุงผิว |
| 258 | ข้าวเย็นใต้ | Smilax corbularia | หัว | ผิวหนัง, แก้พิษ | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม | หวาน, จืด | แก้พิษ ฟอกเลือด |
| 259 | ต้นอ่อนทานตะวัน | Helianthus annuus | ต้นอ่อน | บำรุงทั่วร่าง | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม | จืด, หวาน | ต้านอนุมูลอิสระ |
| 260 | ลูกบัว | Nelumbo nucifera (seed) | เมล็ด | บำรุงทั่วร่าง | สุขุม | สมดุล | สงบ | เพิ่ม | หวาน | บำรุงม้าม สงบประสาท |
| 261 | ลูกจันทน์เทศ | Myristica fragrans | เมล็ดใน | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, หอม | ขับลม แก้ท้องเสีย |
| 262 | ดอกจันทน์เทศ | Myristica fragrans (mace) | เยื่อหุ้มเมล็ด | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, หอม | ขับลม |
| 263 | ลูกสมอเทศ | Terminalia citrina | ผล | ทางเดินอาหาร | สุขุม | สมดุล | สมดุล | สมดุล | ฝาด, ขม | ระบาย บำรุงธาตุ |
| 264 | ลูกเร่ว | Amomum krervanh | ผล | ทางเดินอาหาร | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, หอม | ขับลม |
| 265 | มะคำไก่ | Drypetes roxburghii | เมล็ด | บำรุงทั่วร่าง | สุขุม | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม | หวาน | บำรุงร่างกาย |
| 266 | เกล็ดสะระแหน่ | Mentha arvensis (cryst.) | ผลึก | ระบบหายใจ | เย็น | ลด | ขับ | เพิ่ม | หอมเย็น | ทำให้สดชื่น แก้ปวดศีรษะ |
| 267 | ระย่อม | Rauvolfia serpentina | ราก | หัวใจ-หลอดเลือด | เย็น | ลด | สงบ | ลด | ขม, เมาเบื่อ | ลดความดัน สงบประสาท (ระวัง) |
| 268 | เนระพูสีไทย | Tacca chantrieri | ราก | ตับ | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ขม | ลดไข้ |
| 269 | กรุงเขมา | Cissampelos pareira | ราก | ทางเดินอาหาร, สตรี | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ขม | ลดไข้ ฟอกเลือดสตรี |
| 270 | หางไหลแดง | Derris elliptica | ราก | ภายนอก | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เมาเบื่อ | ฆ่าแมลง (ใช้ภายนอก) |
| 271 | กระท่อม | Mitragyna speciosa | ใบ | ทางเดินอาหาร, ระบบประสาท | เย็น | ลด | สงบ | สมดุล | ขม | แก้ปวด แก้ท้องเสีย (ควบคุม) |
| 272 | ฟันมังกร | Mucuna pruriens | เมล็ด | ระบบประสาท | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | สมดุล | สมดุล | หวาน, มัน | บำรุงประสาท ปาร์กินสัน |
| 273 | กำยาน | Styrax benzoides | ชัน (ยาง) | ระบบหายใจ, ผิวหนัง | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | ขับ | ลด | หอมเย็น | ขับเสมหะ แก้ลม สมานแผล |
| 274 | เข็มขาว | Ixora finlaysoniana | ราก | ทางเดินปัสสาวะ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | ขม | ขับปัสสาวะ |
| 275 | ส้มเสี้ยว | Bauhinia malabarica | ใบ | ทางเดินอาหาร | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | เปรี้ยว, ฝาด | ลดไข้ |
| 276 | คำไทย | Bixa orellana var. | ราก | ผิวหนัง | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | สมดุล | ฝาด, หอม | แก้ผื่นคัน |
| 277 | เถามวกขาว | Parameria barbata | เถา | เลือด, สตรี | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | สมดุล | ฝาด, ขม | บำรุงโลหิต |
| 278 | เถาคันแดง | Cayratia trifolia | เถา | ผิวหนัง | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ขม | แก้ฝี |
| 279 | เถาบอระเพ็ด | Tinospora cordifolia | เถา | ภูมิคุ้มกัน | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ขม | บำรุงภูมิ ลดไข้ |
| 280 | ปลาไหลเผือกใหญ่ | Eurycoma harmandiana | ราก | บำรุงเพศ-สตรี | สุขุม | สมดุล | ขับ | สมดุล | ขม | บำรุงกำลัง |
| 281 | ตับเต่านา | Hydrocotyle javanica | ใบ | ตับ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | จืด, ขม | บำรุงตับ |
| 282 | ใบหูปลาช่อน | Emilia sonchifolia | ใบ | ผิวหนัง, ระบบหายใจ | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ขม | แก้ฝี ลดอักเสบ |
| 283 | ดอกบานเย็น | Mirabilis jalapa | ราก | ขับถ่าย, ปัสสาวะ | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ขม | ระบาย ขับปัสสาวะ |
| 284 | ผกากรองเหลือง | Lantana camara var. | ดอก | ภายนอก | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เมาเบื่อ | ใช้ภายนอก (ระวังพิษ) |
| 285 | มะคังแดง | Gardneria angustifolia | เปลือก | ทางเดินอาหาร | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด | ฝาด, ขม | แก้บิด |
| 286 | มะหวด | Lepisanthes rubiginosa | เปลือก | ทางเดินอาหาร | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ฝาด | ฝาดสมาน |
| 287 | ลูกจาก | Nypa fruticans | เนื้อ | ทางเดินอาหาร | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | หวาน | ดับกระหาย |
| 288 | หอมเทียน | Allium tuberosum | ใบ | ทางเดินอาหาร, ไต | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน | ขับลม บำรุงไต |
| 289 | กล้วยน้ำว้า | Musa sapientum | ผล | ทางเดินอาหาร | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม | หวาน | ระบาย บำรุงร่างกาย |
| 290 | เสลดพังพอนตัวผู้ | Barleria lupulina | ใบ/ราก | ผิวหนัง, แก้พิษ | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ขม | แก้พิษอักเสบ แมลงสัตว์กัดต่อย งูสวัด |
| 291 | ข้าวเย็น | Smilax china | หัว | ผิวหนัง | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม | จืด, ขม | แก้พิษ |
| 292 | ขลู่ทะเล | Pluchea indica (sea var.) | ใบ | ทางเดินปัสสาวะ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม | จืด, เค็ม | ขับปัสสาวะ |
| 293 | คอแลน | Nephelium hypoleucum | ใบ | ทางเดินอาหาร | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ฝาด | แก้ท้องเสีย |
| 294 | คำฝอย | Carthamus tinctorius (whole) | ดอก/เมล็ด | เลือด | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด | เผ็ดร้อน, ขม | บำรุงเลือด ลดไขมัน |
| 295 | ปอเส้ง | Solanum erianthum | ใบ | ผิวหนัง | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ขม | แก้ผื่นคัน |
| 296 | แสมสาร | Senna garrettiana | แก่น | ทางเดินขับถ่าย | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ขม | ระบาย แก้กษัย |
| 297 | แสมทะเล | Avicennia marina | เปลือก | ทางเดินอาหาร | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ฝาด, เค็ม | แก้ท้องเสีย |
| 298 | ตาเสือ | Aphanamixis polystachya | เปลือก | ทางเดินอาหาร | เย็น | ลด | สมดุล | ลด | ขม | ฆ่าพยาธิ |
| 299 | กระทกรก | Passiflora foetida | ทั้งต้น | ระบบประสาท | เย็นสุขุม | ลด | สงบ | เพิ่ม | จืด | ผ่อนคลาย ช่วยให้นอนหลับ |
| 300 | หัวร้อยรู | Hydnophytum formicarum | หัว | บำรุงทั่วร่าง, มะเร็ง | สุขุม | สมดุล | สมดุล | สมดุล | จืด, ขม | บำรุงร่างกาย ต้านอักเสบ |
หมวดที่ 1: การออกฤทธิ์ตามโซนอวัยวะ
⬛ ระบบทางเดินอาหาร (รวม 136 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | ธาตุไฟ | ธาตุลม | ธาตุน้ำ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ขิง | เหง้า | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 2 | ข่า | เหง้า | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 3 | ตะไคร้ | ต้น/ใบ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 5 | พริกไทย | ผล | ร้อน | กระตุ้นมาก | ขับ | ลด |
| 6 | ดีปลี | ผล | ร้อน | กระตุ้นมาก | ขับ | ลด |
| 7 | กระชาย | เหง้า | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 9 | ขมิ้นชัน | เหง้า | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 11 | กะเพรา | ใบ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 12 | กระทือ | เหง้า | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 13 | กระวาน | ผล | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 14 | กานพลู | ดอกตูม | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 15 | โหระพา | ใบ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 16 | ชะพลู | ใบ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 18 | เร่ว | ผล | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 20 | จันทน์เทศ | เมล็ด | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 21 | ลูกซัด | เมล็ด | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 23 | พริกไทยดำ | ผลแก่ | ร้อน | กระตุ้นมาก | ขับ | ลด |
| 24 | ผักไผ่ | ใบ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 25 | แมงลัก | ใบ/เมล็ด | ร้อนสุขุม | กระตุ้นน้อย | ขับ | ลดเล็กน้อย |
| 26 | มะกรูด | ผิว/ใบ | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 27 | หอมแดง | หัว | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 30 | ใบยอ | ใบ | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 31 | ลูกยอ | ผล | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 36 | โกฐเขมา | เหง้า | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 37 | โกฐกระดูก | ราก | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 39 | ว่านเปราะหอม | เหง้า | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 41 | ว่านน้ำ | เหง้า | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 42 | มะตูม | ผล | สุขุม | สมดุล | สมดุล | สมดุล |
| 43 | ผักชี | ผล (ลูกผักชี) | สุขุม | สมดุล | ขับเล็กน้อย | สมดุล |
| 44 | สมอไทย | ผล | สุขุม | สมดุล | สมดุล | สมดุล |
| 45 | สมอพิเภก | ผล | สุขุม | สมดุล | ขับ | สมดุล |
| 46 | ชะเอมเทศ | ราก | สุขุม | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม |
| 47 | ทับทิม | เปลือกผล | สุขุม | สมดุล | สมดุล | สมดุล |
| 50 | โกฐน้ำเต้า | เหง้า | สุขุม | สมดุล | สมดุล | ลด |
| 53 | โกฐพุงปลา | หูด | สุขุม | สมดุล | สมดุล | สมดุล |
| 58 | เพชรสังฆาต | เถา | สุขุม | สมดุล | ขับ | สมดุล |
| 61 | รากบัว | ราก | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 62 | กระเจี๊ยบเขียว | ฝัก | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 63 | กระท้อน | ผล | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 64 | มะกอก | ผล | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 68 | มะระ | ผล | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 69 | มะระขี้นก | ผล | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 70 | มะขาม | เนื้อผล | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 77 | ใบมะกา | ใบ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 78 | มะขามแขก | ใบ/ฝัก | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 79 | สะระแหน่ | ใบ | เย็น | ลด | ขับ | เพิ่ม |
| 81 | มะนาว | ผล | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 82 | ฝรั่ง | ใบ | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 87 | บอระเพ็ด | เถา | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 88 | ตำลึง | ใบ/ผล | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 90 | ว่านหางจระเข้ | วุ้นใบ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 96 | มะเขือพวง | ผล | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 99 | ฟักทอง | ผล/เมล็ด | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 101 | อบเชยเทศ | เปลือก | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 102 | อบเชยจีน | เปลือก | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 103 | ลูกผักชี | ผล | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | สมดุล |
| 104 | ผักชีลาว | ใบ/ผล | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 105 | ผักชีฝรั่ง | ใบ | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 106 | ยี่หร่า | ผล | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 107 | โป๊ยกั๊ก | ผล | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 109 | ผักแพว | ใบ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 110 | กระเจียว | เหง้า | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 112 | มหาหิงคุ์ | ยาง | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 113 | เปราะหอม | เหง้า | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 131 | เทียนดำ | เมล็ด | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 132 | เทียนแดง | เมล็ด | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 133 | เทียนขาว | เมล็ด | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 134 | เทียนข้าวเปลือก | ผล | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 135 | เทียนตาตั๊กแตน | เมล็ด | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 136 | เทียนเยาวพาณี | ผล | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 137 | เทียนสัตตบุษย์ | ผล | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 138 | เทียนเกล็ดหอย | เมล็ด | เย็นสุขุม | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม |
| 139 | เทียนตากบ | เมล็ด | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 141 | ใบขี้เหล็ก | ใบ | เย็น | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 143 | เจตมูลเพลิงแดง | ราก | ร้อน | กระตุ้นมาก | ขับ | ลด |
| 144 | เจตมูลเพลิงขาว | ราก | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 146 | สะค้าน | เถา | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 148 | ส้มแขก | ผลแห้ง | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 149 | แห้วหมู | เหง้า | สุขุม | สมดุล | ขับ | สมดุล |
| 151 | มะแขว่น | ผล | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 152 | มะหาด | แก่น | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 153 | ดองดึง | หัว | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 159 | หญ้าหวาน | ใบ | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 165 | ผักเสี้ยน | ทั้งต้น | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 166 | ผักเสี้ยนผี | ใบ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 169 | ผักปลัง | ใบ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 170 | ผักแขยง | ทั้งต้น | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 172 | ผักเชียงดา | ใบ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 174 | มะเขือเปราะ | ผล | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 175 | มะเขือยาว | ผล | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 177 | มะเขือเทศ | ผล | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 180 | กระเทียมต้น | ใบ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 181 | มังคุด | เปลือกผล | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 184 | มะเดื่อ | ผล/เปลือก | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 185 | มะปราง | ผล | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 186 | มะดัน | ผล | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 187 | มะยม | ราก/ใบ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 188 | ตะลิงปลิง | ผล | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 189 | ลูกหว้า | เมล็ด/ผล | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 190 | ขนุน | แก่น/ใบ | สุขุม | สมดุล | สมดุล | สมดุล |
| 194 | ส้มเขียวหวาน | เปลือก | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 195 | ส้มซ่า | เปลือก | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 196 | ว่านมหาเมฆ | เหง้า | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 201 | ว่านมหาหงส์ | เหง้า | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 202 | ขมิ้นอ้อย | เหง้า | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 205 | เปล้าน้อย | ใบ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 206 | เปล้าใหญ่ | เปลือก | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 208 | กระโดน | เปลือก | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 210 | คนทา | ราก | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 213 | แคนา | ใบ/ดอก | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 216 | ตะคร้อ | เปลือก | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 217 | ตะขบป่า | ใบ/ราก | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 218 | ทองหลาง | ใบ/เปลือก | เย็น | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 222 | เทพทาโร | เนื้อไม้ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 224 | ขี้เหล็กเถา | เถา | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 225 | แคแสด | เปลือก | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 242 | ส่องฟ้า | ราก | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 254 | ถั่วเขียว | เมล็ด | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 261 | ลูกจันทน์เทศ | เมล็ดใน | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 262 | ดอกจันทน์เทศ | เยื่อหุ้มเมล็ด | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 263 | ลูกสมอเทศ | ผล | สุขุม | สมดุล | สมดุล | สมดุล |
| 264 | ลูกเร่ว | ผล | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 269 | กรุงเขมา | ราก | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 271 | กระท่อม | ใบ | เย็น | ลด | สงบ | สมดุล |
| 275 | ส้มเสี้ยว | ใบ | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 283 | ดอกบานเย็น | ราก | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 285 | มะคังแดง | เปลือก | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 286 | มะหวด | เปลือก | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 287 | ลูกจาก | เนื้อ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 288 | หอมเทียน | ใบ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 289 | กล้วยน้ำว้า | ผล | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 293 | คอแลน | ใบ | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 296 | แสมสาร | แก่น | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 297 | แสมทะเล | เปลือก | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 298 | ตาเสือ | เปลือก | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 241 | ชุมเห็ดเทศ | ใบ/ดอก | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
⬛ ระบบทางเดินหายใจ (รวม 43 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | ธาตุไฟ | ธาตุลม | ธาตุน้ำ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ขิง | เหง้า | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 4 | กระเทียม | หัว | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 6 | ดีปลี | ผล | ร้อน | กระตุ้นมาก | ขับ | ลด |
| 10 | ไพล | เหง้า | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 11 | กะเพรา | ใบ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 14 | กานพลู | ดอกตูม | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 17 | หัสคุณ | ราก/ใบ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 22 | ตะไคร้หอม | ต้น | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 26 | มะกรูด | ผิว/ใบ | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 27 | หอมแดง | หัว | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 45 | สมอพิเภก | ผล | สุขุม | สมดุล | ขับ | สมดุล |
| 46 | ชะเอมเทศ | ราก | สุขุม | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม |
| 48 | มะแว้งเครือ | ผล | สุขุม | สมดุล | ขับ | ลด |
| 49 | มะแว้งต้น | ผล | สุขุม | สมดุล | ขับ | ลด |
| 51 | โกฐสอ | ราก | สุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | ขับ | ลด |
| 64 | มะกอก | ผล | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 67 | ฟ้าทะลายโจร | ใบ/ทั้งต้น | เย็น | ลดมาก | สมดุล | ลด |
| 71 | มะขามป้อม | ผล | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 75 | ใบหม่อน | ใบ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 79 | สะระแหน่ | ใบ | เย็น | ลด | ขับ | เพิ่ม |
| 80 | โกฐจุฬาลัมพา | ใบ | เย็น | ลดมาก | สมดุล | ลด |
| 81 | มะนาว | ผล | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 93 | พิมเสน | ผลึก | เย็น | ลด | ขับ | ลด |
| 127 | ดาวเรือง | ดอก | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | สมดุล |
| 130 | กรรณิการ์ | ดอก/ใบ | เย็น | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 137 | เทียนสัตตบุษย์ | ผล | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 150 | มะคำดีควาย | ผล | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 154 | หนาด | ใบ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 157 | หญ้าดอกขาว | ทั้งต้น | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 160 | หูเสือ | ใบ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 167 | ผักคราดหัวแหวน | ดอก/ใบ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 176 | มะเขือขื่น | ผล | เย็น | ลด | ขับ | ลด |
| 179 | จิงจูฉ่าย | ทั้งต้น | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 180 | กระเทียมต้น | ใบ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 194 | ส้มเขียวหวาน | เปลือก | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 214 | แค | ดอก/ใบ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 220 | แก้วเจ้าจอม | ใบ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 221 | เพกา | ฝัก/เปลือก | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 223 | ลั่นทมขาว | ดอก/เปลือก | เย็น | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 226 | ตีนเป็ดน้ำ | เปลือก/ใบ | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 266 | เกล็ดสะระแหน่ | ผลึก | เย็น | ลด | ขับ | เพิ่ม |
| 282 | ใบหูปลาช่อน | ใบ | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 273 | กำยาน | ชัน (ยาง) | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | ขับ | ลด |
⬛ หัวใจและหลอดเลือด (รวม 28 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | ธาตุไฟ | ธาตุลม | ธาตุน้ำ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 4 | กระเทียม | หัว | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 8 | กระชายดำ | เหง้า | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 28 | หอมหัวใหญ่ | หัว | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 33 | ดอกคำฝอย | ดอก | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 40 | กฤษณา | แก่น | สุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | ขับ | ลด |
| 54 | โกฐชฎามังสี | ราก | สุขุม | สมดุล | สงบ | สมดุล |
| 59 | ใบเตย | ใบ | เย็นสุขุม | ลดเล็กน้อย | สงบ | เพิ่มเล็กน้อย |
| 60 | ดอกบัวหลวง | ดอก/เกสร | เย็นสุขุม | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 66 | ขึ้นฉ่าย | ทั้งต้น | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 72 | กระเจี๊ยบแดง | กลีบเลี้ยง | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 91 | จันทน์ขาว | แก่น | เย็น | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 92 | จันทน์แดง | แก่น | เย็น | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 101 | อบเชยเทศ | เปลือก | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 108 | กระเทียมโทน | หัว | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 114 | จันทน์ขาวเทศ | แก่น | เย็น | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 116 | ดอกพิกุล | ดอก | เย็นสุขุม | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 117 | ดอกบุนนาค | ดอก | เย็นสุขุม | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 118 | ดอกมะลิ | ดอก | เย็นสุขุม | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 119 | ดอกสารภี | ดอก | เย็นสุขุม | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 120 | ดอกจำปา | ดอก | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สงบ | สมดุล |
| 121 | ดอกจำปี | ดอก | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สงบ | สมดุล |
| 122 | ดอกลำดวน | ดอก | เย็นสุขุม | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 123 | ดอกกระดังงา | ดอก | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สงบ | สมดุล |
| 124 | ดอกกุหลาบมอญ | ดอก | เย็นสุขุม | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 125 | เกสรบัวหลวง | เกสร | เย็นสุขุม | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 227 | กระดังงา | ดอก | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สงบ | สมดุล |
| 245 | หญ้าฝรั่น | เกสร | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | สมดุล |
| 267 | ระย่อม | ราก | เย็น | ลด | สงบ | ลด |
⬛ ระบบทางเดินปัสสาวะ / ไต (รวม 24 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | ธาตุไฟ | ธาตุลม | ธาตุน้ำ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 3 | ตะไคร้ | ต้น/ใบ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 59 | ใบเตย | ใบ | เย็นสุขุม | ลดเล็กน้อย | สงบ | เพิ่มเล็กน้อย |
| 66 | ขึ้นฉ่าย | ทั้งต้น | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 72 | กระเจี๊ยบแดง | กลีบเลี้ยง | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 73 | หญ้าหนวดแมว | ใบ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 74 | หญ้าคา | ราก | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 76 | ขลู่ | ใบ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 95 | มะเฟือง | ผล | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 100 | แตงไทย | ผล | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 161 | ผักกาดน้ำ | ใบ/เมล็ด | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 178 | กระเฉด | ทั้งต้น | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 209 | กรวยป่า | เปลือก | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 215 | ตะแบก | ใบ/เปลือก | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 228 | ครอบฟันสี | ทั้งต้น | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 229 | ครอบจักรวาล | ทั้งต้น | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 234 | หญ้าใต้ใบ | ทั้งต้น | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 235 | หญ้าตีนนก | ทั้งต้น | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 236 | หญ้าขัดมอน | ทั้งต้น | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 253 | ถั่วดำ | เมล็ด | สุขุม | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม |
| 255 | ลูกเดือย | เมล็ด | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 274 | เข็มขาว | ราก | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 283 | ดอกบานเย็น | ราก | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 288 | หอมเทียน | ใบ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 292 | ขลู่ทะเล | ใบ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
⬛ ตับและขับสารพิษ (รวม 26 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | ธาตุไฟ | ธาตุลม | ธาตุน้ำ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 9 | ขมิ้นชัน | เหง้า | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 50 | โกฐน้ำเต้า | เหง้า | สุขุม | สมดุล | สมดุล | ลด |
| 68 | มะระ | ผล | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 69 | มะระขี้นก | ผล | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 75 | ใบหม่อน | ใบ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 83 | แห้ม | เถา | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 85 | หญ้าปักกิ่ง | ทั้งต้น | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 86 | รางจืด | ใบ/ราก | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 89 | ผักบุ้ง | ใบ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 94 | ลูกใต้ใบ | ทั้งต้น | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 97 | กระดอม | ผล | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 129 | ดอกเก๊กฮวย | ดอก | เย็น | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 140 | ทองพันชั่ง | ใบ/ราก | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 142 | ใบย่านาง | ใบ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 158 | หญ้านางแดง | เถา | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 177 | มะเขือเทศ | ผล | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 179 | จิงจูฉ่าย | ทั้งต้น | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 187 | มะยม | ราก/ใบ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 193 | เก๋ากี้ | ผล | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สมดุล | เพิ่ม |
| 199 | ว่านธรณีสาร | ทั้งต้น | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 203 | ขมิ้นเครือ | เถา | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 224 | ขี้เหล็กเถา | เถา | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 234 | หญ้าใต้ใบ | ทั้งต้น | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 247 | เห็ดหลินจือ | ดอกเห็ด | สุขุม | สมดุล | สมดุล | สมดุล |
| 268 | เนระพูสีไทย | ราก | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 281 | ตับเต่านา | ใบ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
⬛ เลือดและบำรุงโลหิต (รวม 26 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | ธาตุไฟ | ธาตุลม | ธาตุน้ำ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 4 | กระเทียม | หัว | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 28 | หอมหัวใหญ่ | หัว | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 32 | ลำไย | เนื้อแห้ง | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สมดุล | เพิ่ม |
| 33 | ดอกคำฝอย | ดอก | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 34 | โกฐหัวบัว | เหง้า | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 35 | โกฐเชียง | ราก | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | สมดุล | เพิ่ม |
| 55 | ฝาง | แก่น | สุขุม | สมดุล | สมดุล | สมดุล |
| 61 | รากบัว | ราก | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 74 | หญ้าคา | ราก | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 84 | ขันทองพยาบาท | เนื้อไม้ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 92 | จันทน์แดง | แก่น | เย็น | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 96 | มะเขือพวง | ผล | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 108 | กระเทียมโทน | หัว | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 115 | งาดำ | เมล็ด | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สมดุล | เพิ่ม |
| 117 | ดอกบุนนาค | ดอก | เย็นสุขุม | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 126 | ดอกสาบเสือ | ใบ/ดอก | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 164 | ผักโขม | ใบ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 171 | ผักกูด | ยอดอ่อน | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 191 | ลำไยจีน | เนื้อ | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สงบ | เพิ่ม |
| 192 | พุทราจีน | ผล | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สงบ | เพิ่ม |
| 232 | ปอกระสา | เปลือก | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 239 | เถามวกแดง | เถา | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | สมดุล |
| 267 | ระย่อม | ราก | เย็น | ลด | สงบ | ลด |
| 277 | เถามวกขาว | เถา | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | สมดุล |
| 294 | คำฝอย | ดอก/เมล็ด | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 240 | ส้มป่อย | ฝัก | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | ลด |
⬛ ระบบสืบพันธุ์ / สตรี (รวม 22 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | ธาตุไฟ | ธาตุลม | ธาตุน้ำ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 7 | กระชาย | เหง้า | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 8 | กระชายดำ | เหง้า | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 21 | ลูกซัด | เมล็ด | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 35 | โกฐเชียง | ราก | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | สมดุล | เพิ่ม |
| 38 | ว่านชักมดลูก | เหง้า | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 55 | ฝาง | แก่น | สุขุม | สมดุล | สมดุล | สมดุล |
| 57 | ปลาไหลเผือก | ราก | สุขุม | สมดุล | ขับ | สมดุล |
| 124 | ดอกกุหลาบมอญ | ดอก | เย็นสุขุม | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 143 | เจตมูลเพลิงแดง | ราก | ร้อน | กระตุ้นมาก | ขับ | ลด |
| 149 | แห้วหมู | เหง้า | สุขุม | สมดุล | ขับ | สมดุล |
| 153 | ดองดึง | หัว | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 196 | ว่านมหาเมฆ | เหง้า | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 197 | ว่านนางคำ | เหง้า | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 200 | ว่านสามสิบ | ราก | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 202 | ขมิ้นอ้อย | เหง้า | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 218 | ทองหลาง | ใบ/เปลือก | เย็น | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 231 | ม้ากระทืบโรง | เถา | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | สมดุล |
| 239 | เถามวกแดง | เถา | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | สมดุล |
| 245 | หญ้าฝรั่น | เกสร | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | สมดุล |
| 269 | กรุงเขมา | ราก | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 277 | เถามวกขาว | เถา | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | สมดุล |
| 280 | ปลาไหลเผือกใหญ่ | ราก | สุขุม | สมดุล | ขับ | สมดุล |
⬛ ผิวหนัง (รวม 32 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | ธาตุไฟ | ธาตุลม | ธาตุน้ำ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 9 | ขมิ้นชัน | เหง้า | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 19 | การบูร | เนื้อไม้/ผลึก | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 22 | ตะไคร้หอม | ต้น | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 39 | ว่านเปราะหอม | เหง้า | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 51 | โกฐสอ | ราก | สุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | ขับ | ลด |
| 65 | บัวบก | ใบ | เย็นสุขุม | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 84 | ขันทองพยาบาท | เนื้อไม้ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 88 | ตำลึง | ใบ/ผล | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 90 | ว่านหางจระเข้ | วุ้นใบ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 111 | คำแสด | เมล็ด | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | สมดุล |
| 113 | เปราะหอม | เหง้า | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 126 | ดอกสาบเสือ | ใบ/ดอก | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 140 | ทองพันชั่ง | ใบ/ราก | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 150 | มะคำดีควาย | ผล | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 152 | มะหาด | แก่น | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 154 | หนาด | ใบ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 155 | หนอนตายหยาก | ราก | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 156 | ผกากรอง | ใบ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 181 | มังคุด | เปลือกผล | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 198 | ว่านมหากาฬ | ใบ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 204 | พญายอ | ใบ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 212 | คันทรง | ใบ/เปลือก | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 220 | แก้วเจ้าจอม | ใบ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 233 | ลูกประคำดีควาย | ผล/เมล็ด | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 257 | ข้าวเย็นเหนือ | หัว | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 258 | ข้าวเย็นใต้ | หัว | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 276 | คำไทย | ราก | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | สมดุล |
| 278 | เถาคันแดง | เถา | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 282 | ใบหูปลาช่อน | ใบ | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 291 | ข้าวเย็น | หัว | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 295 | ปอเส้ง | ใบ | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 290 | เสลดพังพอนตัวผู้ | ใบ/ราก | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
⬛ กล้ามเนื้อ ข้อ และกระดูก (รวม 7 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | ธาตุไฟ | ธาตุลม | ธาตุน้ำ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 10 | ไพล | เหง้า | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 14 | กานพลู | ดอกตูม | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 52 | โกฐกักกรา | ราก | สุขุม | สมดุล | ขับ | สมดุล |
| 58 | เพชรสังฆาต | เถา | สุขุม | สมดุล | ขับ | สมดุล |
| 147 | เถาวัลย์เปรียง | เถา | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | สมดุล |
| 167 | ผักคราดหัวแหวน | ดอก/ใบ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 238 | เถาเอ็นอ่อน | เถา | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | สมดุล |
⬛ ระบบประสาท / สมอง (รวม 26 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | ธาตุไฟ | ธาตุลม | ธาตุน้ำ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 19 | การบูร | เนื้อไม้/ผลึก | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 20 | จันทน์เทศ | เมล็ด | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 32 | ลำไย | เนื้อแห้ง | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สมดุล | เพิ่ม |
| 34 | โกฐหัวบัว | เหง้า | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 40 | กฤษณา | แก่น | สุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | ขับ | ลด |
| 41 | ว่านน้ำ | เหง้า | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 52 | โกฐกักกรา | ราก | สุขุม | สมดุล | ขับ | สมดุล |
| 54 | โกฐชฎามังสี | ราก | สุขุม | สมดุล | สงบ | สมดุล |
| 56 | พุทรา | ผล | สุขุม | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม |
| 60 | ดอกบัวหลวง | ดอก/เกสร | เย็นสุขุม | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 65 | บัวบก | ใบ | เย็นสุขุม | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 91 | จันทน์ขาว | แก่น | เย็น | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 93 | พิมเสน | ผลึก | เย็น | ลด | ขับ | ลด |
| 120 | ดอกจำปา | ดอก | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สงบ | สมดุล |
| 123 | ดอกกระดังงา | ดอก | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สงบ | สมดุล |
| 125 | เกสรบัวหลวง | เกสร | เย็นสุขุม | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 141 | ใบขี้เหล็ก | ใบ | เย็น | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 192 | พุทราจีน | ผล | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สงบ | เพิ่ม |
| 201 | ว่านมหาหงส์ | เหง้า | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 207 | พรมมิ | ทั้งต้น | เย็นสุขุม | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 211 | คนทีสอ | ใบ/ผล | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สงบ | สมดุล |
| 222 | เทพทาโร | เนื้อไม้ | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 227 | กระดังงา | ดอก | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สงบ | สมดุล |
| 271 | กระท่อม | ใบ | เย็น | ลด | สงบ | สมดุล |
| 272 | ฟันมังกร | เมล็ด | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | สมดุล | สมดุล |
| 299 | กระทกรก | ทั้งต้น | เย็นสุขุม | ลด | สงบ | เพิ่ม |
⬛ ภูมิคุ้มกัน / ลดไข้ (รวม 18 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | ธาตุไฟ | ธาตุลม | ธาตุน้ำ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 31 | ลูกยอ | ผล | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 67 | ฟ้าทะลายโจร | ใบ/ทั้งต้น | เย็น | ลดมาก | สมดุล | ลด |
| 71 | มะขามป้อม | ผล | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 80 | โกฐจุฬาลัมพา | ใบ | เย็น | ลดมาก | สมดุล | ลด |
| 83 | แห้ม | เถา | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 85 | หญ้าปักกิ่ง | ทั้งต้น | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 87 | บอระเพ็ด | เถา | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 97 | กระดอม | ผล | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 98 | ฟักข้าว | เยื่อหุ้มเมล็ด | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 131 | เทียนดำ | เมล็ด | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 142 | ใบย่านาง | ใบ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 158 | หญ้านางแดง | เถา | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 182 | ทุเรียนเทศ | ใบ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 204 | พญายอ | ใบ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 237 | ห้อม | ใบ | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 247 | เห็ดหลินจือ | ดอกเห็ด | สุขุม | สมดุล | สมดุล | สมดุล |
| 279 | เถาบอระเพ็ด | เถา | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
| 145 | สะเดา | ใบ/ก้านใบ | เย็น | ลด | สมดุล | ลด |
⬛ บำรุงทั่วร่างกาย / สายตา (รวม 32 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | ธาตุไฟ | ธาตุลม | ธาตุน้ำ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 29 | มะรุม | ใบ/ฝัก | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | สมดุล | เพิ่มเล็กน้อย |
| 56 | พุทรา | ผล | สุขุม | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม |
| 89 | ผักบุ้ง | ใบ | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 98 | ฟักข้าว | เยื่อหุ้มเมล็ด | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 99 | ฟักทอง | ผล/เมล็ด | เย็น | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 127 | ดาวเรือง | ดอก | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | สมดุล |
| 128 | ดอกอัญชัน | ดอก | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 129 | ดอกเก๊กฮวย | ดอก | เย็น | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 162 | ผักหวานบ้าน | ใบ | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 163 | ผักหวานป่า | ใบ/ยอด | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 168 | โสมไทย | ราก | สุขุม | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม |
| 173 | ผักโสมโคราช | ราก | สุขุม | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม |
| 183 | มะม่วงหิมพานต์ | เมล็ด/ใบ | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | สมดุล | สมดุล |
| 193 | เก๋ากี้ | ผล | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สมดุล | เพิ่ม |
| 200 | ว่านสามสิบ | ราก | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 219 | ขจร | ดอก | สุขุม | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม |
| 230 | กลิ้งกลางดง | เหง้า | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 243 | โสมเกาหลี | ราก | ร้อนสุขุม | กระตุ้น | สมดุล | เพิ่ม |
| 244 | โสมอเมริกา | ราก | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 246 | ตังเซิน | ราก | สุขุม | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม |
| 248 | ถั่งเช่า | ทั้งหมด | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สมดุล | เพิ่ม |
| 249 | เห็ดหิมะ | ดอกเห็ด | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 250 | เห็ดหอม | ดอกเห็ด | สุขุม | สมดุล | สมดุล | สมดุล |
| 251 | งาขาว | เมล็ด | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สมดุล | เพิ่ม |
| 252 | ถั่วเหลือง | เมล็ด | สุขุม | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม |
| 256 | ข้าวเหนียว | เมล็ด | ร้อนสุขุม | กระตุ้นเล็กน้อย | สมดุล | เพิ่ม |
| 259 | ต้นอ่อนทานตะวัน | ต้นอ่อน | เย็นสุขุม | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 260 | ลูกบัว | เมล็ด | สุขุม | สมดุล | สงบ | เพิ่ม |
| 265 | มะคำไก่ | เมล็ด | สุขุม | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม |
| 270 | หางไหลแดง | ราก | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 284 | ผกากรองเหลือง | ดอก | ร้อน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 300 | หัวร้อยรู | หัว | สุขุม | สมดุล | สมดุล | สมดุล |
หมวดที่ 2: ฤทธิ์ทางยา (ร้อน → เย็น)
🔹 ฤทธิ์ ร้อน (66 ชนิด) — เพิ่มไฟธาตุชัดเจน ขับลม-เสมหะแรง เหมาะกับธาตุเย็น แต่ห้ามใช้กับผู้มีไฟเกินหรือร้อนใน
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | โซนอวัยวะ | ธาตุไฟ | ธาตุลม | ธาตุน้ำ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ขิง | เหง้า | ทางเดินอาหาร, ทางเดินหายใจ | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 2 | ข่า | เหง้า | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 3 | ตะไคร้ | ต้น/ใบ | ทางเดินอาหาร, ทางเดินปัสสาวะ | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 4 | กระเทียม | หัว | หัวใจ-หลอดเลือด, ทางเดินหายใจ | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 5 | พริกไทย | ผล | ทางเดินอาหาร | กระตุ้นมาก | ขับ | ลด |
| 6 | ดีปลี | ผล | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | กระตุ้นมาก | ขับ | ลด |
| 7 | กระชาย | เหง้า | ทางเดินอาหาร, สืบพันธุ์เพศชาย | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 8 | กระชายดำ | เหง้า | หัวใจ, สืบพันธุ์ | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 9 | ขมิ้นชัน | เหง้า | ทางเดินอาหาร, ผิวหนัง, ตับ | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 10 | ไพล | เหง้า | กล้ามเนื้อและข้อ, ทางเดินหายใจ | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 11 | กะเพรา | ใบ | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 12 | กระทือ | เหง้า | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 13 | กระวาน | ผล | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 14 | กานพลู | ดอกตูม | ทางเดินอาหาร, ฟัน, ระบบหายใจ | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 15 | โหระพา | ใบ | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 16 | ชะพลู | ใบ | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 17 | หัสคุณ | ราก/ใบ | ทางเดินหายใจ | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 18 | เร่ว | ผล | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 19 | การบูร | เนื้อไม้/ผลึก | ระบบประสาท, ผิวหนัง | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 20 | จันทน์เทศ | เมล็ด | ทางเดินอาหาร, ระบบประสาท | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 21 | ลูกซัด | เมล็ด | ทางเดินอาหาร, สืบพันธุ์ | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 22 | ตะไคร้หอม | ต้น | ทางเดินหายใจ, ผิวหนัง | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 23 | พริกไทยดำ | ผลแก่ | ทางเดินอาหาร | กระตุ้นมาก | ขับ | ลด |
| 24 | ผักไผ่ | ใบ | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 101 | อบเชยเทศ | เปลือก | ทางเดินอาหาร, หัวใจ | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 102 | อบเชยจีน | เปลือก | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 106 | ยี่หร่า | ผล | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 107 | โป๊ยกั๊ก | ผล | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 108 | กระเทียมโทน | หัว | หัวใจ-หลอดเลือด | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 109 | ผักแพว | ใบ | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 110 | กระเจียว | เหง้า | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 112 | มหาหิงคุ์ | ยาง | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 113 | เปราะหอม | เหง้า | ทางเดินอาหาร, ผิวหนัง | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 131 | เทียนดำ | เมล็ด | ทางเดินอาหาร, ภูมิคุ้มกัน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 132 | เทียนแดง | เมล็ด | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 133 | เทียนขาว | เมล็ด | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 134 | เทียนข้าวเปลือก | ผล | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 135 | เทียนตาตั๊กแตน | เมล็ด | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 136 | เทียนเยาวพาณี | ผล | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 137 | เทียนสัตตบุษย์ | ผล | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 139 | เทียนตากบ | เมล็ด | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 143 | เจตมูลเพลิงแดง | ราก | ทางเดินอาหาร, สตรี | กระตุ้นมาก | ขับ | ลด |
| 144 | เจตมูลเพลิงขาว | ราก | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 146 | สะค้าน | เถา | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 151 | มะแขว่น | ผล | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 154 | หนาด | ใบ | ทางเดินหายใจ, ผิวหนัง | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 155 | หนอนตายหยาก | ราก | ผิวหนัง, ฆ่าพยาธิ | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 156 | ผกากรอง | ใบ | ผิวหนัง | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 160 | หูเสือ | ใบ | ทางเดินหายใจ | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 166 | ผักเสี้ยนผี | ใบ | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 167 | ผักคราดหัวแหวน | ดอก/ใบ | ฟัน, ระบบหายใจ | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 180 | กระเทียมต้น | ใบ | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 201 | ว่านมหาหงส์ | เหง้า | ทางเดินอาหาร, ระบบประสาท | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 202 | ขมิ้นอ้อย | เหง้า | ทางเดินอาหาร, สตรี | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 205 | เปล้าน้อย | ใบ | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 206 | เปล้าใหญ่ | เปลือก | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 220 | แก้วเจ้าจอม | ใบ | ระบบหายใจ, ผิวหนัง | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 222 | เทพทาโร | เนื้อไม้ | ทางเดินอาหาร, ระบบประสาท | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 230 | กลิ้งกลางดง | เหง้า | บำรุงทั่วร่าง | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 242 | ส่องฟ้า | ราก | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 261 | ลูกจันทน์เทศ | เมล็ดใน | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 262 | ดอกจันทน์เทศ | เยื่อหุ้มเมล็ด | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 264 | ลูกเร่ว | ผล | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 270 | หางไหลแดง | ราก | ภายนอก | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 284 | ผกากรองเหลือง | ดอก | ภายนอก | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 288 | หอมเทียน | ใบ | ทางเดินอาหาร, ไต | กระตุ้น | ขับ | ลด |
🔹 ฤทธิ์ ร้อนสุขุม (53 ชนิด) — ให้ความอุ่นปานกลาง ค่อนไปทางสมดุล เหมาะบำรุงเลือด-ลม ใช้ได้ทั้งคนธาตุเย็นและกลาง
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | โซนอวัยวะ | ธาตุไฟ | ธาตุลม | ธาตุน้ำ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 25 | แมงลัก | ใบ/เมล็ด | ทางเดินอาหาร | กระตุ้นน้อย | ขับ | ลดเล็กน้อย |
| 26 | มะกรูด | ผิว/ใบ | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 27 | หอมแดง | หัว | ระบบหายใจ, ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 28 | หอมหัวใหญ่ | หัว | หัวใจ-หลอดเลือด | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 29 | มะรุม | ใบ/ฝัก | บำรุงทั่วร่าง | กระตุ้น | สมดุล | เพิ่มเล็กน้อย |
| 30 | ใบยอ | ใบ | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 31 | ลูกยอ | ผล | ทางเดินอาหาร, ภูมิคุ้มกัน | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 32 | ลำไย | เนื้อแห้ง | บำรุงเลือด, ระบบประสาท | กระตุ้นเล็กน้อย | สมดุล | เพิ่ม |
| 33 | ดอกคำฝอย | ดอก | เลือด, หัวใจ-หลอดเลือด | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 34 | โกฐหัวบัว | เหง้า | เลือด, ระบบประสาท | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 35 | โกฐเชียง | ราก | เลือด, สตรี | กระตุ้น | สมดุล | เพิ่ม |
| 36 | โกฐเขมา | เหง้า | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 37 | โกฐกระดูก | ราก | ทางเดินอาหาร, ลม | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 38 | ว่านชักมดลูก | เหง้า | สตรี, มดลูก | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 39 | ว่านเปราะหอม | เหง้า | ทางเดินอาหาร, ผิวหนัง | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 41 | ว่านน้ำ | เหง้า | ทางเดินอาหาร, ระบบประสาท | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 103 | ลูกผักชี | ผล | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | สมดุล |
| 104 | ผักชีลาว | ใบ/ผล | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 105 | ผักชีฝรั่ง | ใบ | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 111 | คำแสด | เมล็ด | ผิวหนัง | กระตุ้น | ขับ | สมดุล |
| 115 | งาดำ | เมล็ด | บำรุงเลือด, ผิว | กระตุ้นเล็กน้อย | สมดุล | เพิ่ม |
| 120 | ดอกจำปา | ดอก | หัวใจ, สมอง | กระตุ้นเล็กน้อย | สงบ | สมดุล |
| 121 | ดอกจำปี | ดอก | หัวใจ | กระตุ้นเล็กน้อย | สงบ | สมดุล |
| 123 | ดอกกระดังงา | ดอก | หัวใจ, ระบบประสาท | กระตุ้นเล็กน้อย | สงบ | สมดุล |
| 126 | ดอกสาบเสือ | ใบ/ดอก | ผิวหนัง, ห้ามเลือด | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 147 | เถาวัลย์เปรียง | เถา | กล้ามเนื้อและข้อ | กระตุ้น | ขับ | สมดุล |
| 153 | ดองดึง | หัว | ขับถ่าย, สตรี | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 165 | ผักเสี้ยน | ทั้งต้น | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 170 | ผักแขยง | ทั้งต้น | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 183 | มะม่วงหิมพานต์ | เมล็ด/ใบ | บำรุงทั่วร่าง | กระตุ้น | สมดุล | สมดุล |
| 191 | ลำไยจีน | เนื้อ | บำรุงเลือด | กระตุ้นเล็กน้อย | สงบ | เพิ่ม |
| 192 | พุทราจีน | ผล | บำรุงเลือด, ระบบประสาท | กระตุ้นเล็กน้อย | สงบ | เพิ่ม |
| 193 | เก๋ากี้ | ผล | บำรุงสายตา, ตับ | กระตุ้นเล็กน้อย | สมดุล | เพิ่ม |
| 194 | ส้มเขียวหวาน | เปลือก | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 195 | ส้มซ่า | เปลือก | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 196 | ว่านมหาเมฆ | เหง้า | สตรี, ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 197 | ว่านนางคำ | เหง้า | สตรี | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 211 | คนทีสอ | ใบ/ผล | ระบบประสาท | กระตุ้นเล็กน้อย | สงบ | สมดุล |
| 227 | กระดังงา | ดอก | หัวใจ, ระบบประสาท | กระตุ้นเล็กน้อย | สงบ | สมดุล |
| 231 | ม้ากระทืบโรง | เถา | บำรุงกำลัง, สตรี | กระตุ้น | ขับ | สมดุล |
| 238 | เถาเอ็นอ่อน | เถา | กล้ามเนื้อ-ข้อ | กระตุ้น | ขับ | สมดุล |
| 239 | เถามวกแดง | เถา | เลือด, สตรี | กระตุ้น | ขับ | สมดุล |
| 243 | โสมเกาหลี | ราก | บำรุงทั่วร่าง | กระตุ้น | สมดุล | เพิ่ม |
| 245 | หญ้าฝรั่น | เกสร | หัวใจ, สตรี | กระตุ้น | ขับ | สมดุล |
| 248 | ถั่งเช่า | ทั้งหมด | บำรุงทั่วร่าง | กระตุ้นเล็กน้อย | สมดุล | เพิ่ม |
| 251 | งาขาว | เมล็ด | บำรุงทั่วร่าง | กระตุ้นเล็กน้อย | สมดุล | เพิ่ม |
| 256 | ข้าวเหนียว | เมล็ด | บำรุงทั่วร่าง | กระตุ้นเล็กน้อย | สมดุล | เพิ่ม |
| 272 | ฟันมังกร | เมล็ด | ระบบประสาท | กระตุ้น | สมดุล | สมดุล |
| 273 | กำยาน | ชัน (ยาง) | ระบบหายใจ, ผิวหนัง | กระตุ้นเล็กน้อย | ขับ | ลด |
| 276 | คำไทย | ราก | ผิวหนัง | กระตุ้น | ขับ | สมดุล |
| 277 | เถามวกขาว | เถา | เลือด, สตรี | กระตุ้น | ขับ | สมดุล |
| 285 | มะคังแดง | เปลือก | ทางเดินอาหาร | กระตุ้น | ขับ | ลด |
| 294 | คำฝอย | ดอก/เมล็ด | เลือด | กระตุ้น | ขับ | ลด |
🔹 ฤทธิ์ สุขุม (33 ชนิด) — เป็นกลาง ไม่ร้อนไม่เย็น ปรับสมดุลธาตุ บำรุงทั่วร่าง ใช้ได้กับทุกธาตุ
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | โซนอวัยวะ | ธาตุไฟ | ธาตุลม | ธาตุน้ำ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 40 | กฤษณา | แก่น | หัวใจ, ระบบประสาท | กระตุ้นเล็กน้อย | ขับ | ลด |
| 42 | มะตูม | ผล | ทางเดินอาหาร | สมดุล | สมดุล | สมดุล |
| 43 | ผักชี | ผล (ลูกผักชี) | ทางเดินอาหาร | สมดุล | ขับเล็กน้อย | สมดุล |
| 44 | สมอไทย | ผล | ทางเดินอาหาร, ขับถ่าย | สมดุล | สมดุล | สมดุล |
| 45 | สมอพิเภก | ผล | ทางเดินหายใจ, ขับถ่าย | สมดุล | ขับ | สมดุล |
| 46 | ชะเอมเทศ | ราก | ทางเดินหายใจ, ทางเดินอาหาร | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม |
| 47 | ทับทิม | เปลือกผล | ทางเดินอาหาร, ขับถ่าย | สมดุล | สมดุล | สมดุล |
| 48 | มะแว้งเครือ | ผล | ทางเดินหายใจ | สมดุล | ขับ | ลด |
| 49 | มะแว้งต้น | ผล | ทางเดินหายใจ | สมดุล | ขับ | ลด |
| 50 | โกฐน้ำเต้า | เหง้า | ทางเดินขับถ่าย, ตับ | สมดุล | สมดุล | ลด |
| 51 | โกฐสอ | ราก | ทางเดินหายใจ, ผิวหนัง | กระตุ้นเล็กน้อย | ขับ | ลด |
| 52 | โกฐกักกรา | ราก | ระบบประสาท, ฟัน | สมดุล | ขับ | สมดุล |
| 53 | โกฐพุงปลา | หูด | ทางเดินอาหาร | สมดุล | สมดุล | สมดุล |
| 54 | โกฐชฎามังสี | ราก | ระบบประสาท, หัวใจ | สมดุล | สงบ | สมดุล |
| 55 | ฝาง | แก่น | เลือด, สตรี | สมดุล | สมดุล | สมดุล |
| 56 | พุทรา | ผล | บำรุงทั่วร่าง, ระบบประสาท | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม |
| 57 | ปลาไหลเผือก | ราก | สืบพันธุ์ชาย | สมดุล | ขับ | สมดุล |
| 58 | เพชรสังฆาต | เถา | กระดูก/ข้อ, ขับถ่าย | สมดุล | ขับ | สมดุล |
| 149 | แห้วหมู | เหง้า | ทางเดินอาหาร, สตรี | สมดุล | ขับ | สมดุล |
| 168 | โสมไทย | ราก | บำรุงทั่วร่าง | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม |
| 173 | ผักโสมโคราช | ราก | บำรุงทั่วร่าง | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม |
| 190 | ขนุน | แก่น/ใบ | ทางเดินอาหาร | สมดุล | สมดุล | สมดุล |
| 219 | ขจร | ดอก | บำรุงทั่วร่าง | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม |
| 246 | ตังเซิน | ราก | บำรุงกำลัง | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม |
| 247 | เห็ดหลินจือ | ดอกเห็ด | ภูมิคุ้มกัน, ตับ | สมดุล | สมดุล | สมดุล |
| 250 | เห็ดหอม | ดอกเห็ด | บำรุงทั่วร่าง | สมดุล | สมดุล | สมดุล |
| 252 | ถั่วเหลือง | เมล็ด | บำรุงทั่วร่าง | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม |
| 253 | ถั่วดำ | เมล็ด | บำรุงไต | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม |
| 260 | ลูกบัว | เมล็ด | บำรุงทั่วร่าง | สมดุล | สงบ | เพิ่ม |
| 263 | ลูกสมอเทศ | ผล | ทางเดินอาหาร | สมดุล | สมดุล | สมดุล |
| 265 | มะคำไก่ | เมล็ด | บำรุงทั่วร่าง | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม |
| 280 | ปลาไหลเผือกใหญ่ | ราก | บำรุงเพศ-สตรี | สมดุล | ขับ | สมดุล |
| 300 | หัวร้อยรู | หัว | บำรุงทั่วร่าง, มะเร็ง | สมดุล | สมดุล | สมดุล |
🔹 ฤทธิ์ เย็นสุขุม (36 ชนิด) — เย็นเล็กน้อย เพิ่มน้ำในร่างกาย ผ่อนคลายระบบประสาท เหมาะกับผู้มีไฟกำลังขึ้น
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | โซนอวัยวะ | ธาตุไฟ | ธาตุลม | ธาตุน้ำ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 59 | ใบเตย | ใบ | หัวใจ, ทางเดินปัสสาวะ | ลดเล็กน้อย | สงบ | เพิ่มเล็กน้อย |
| 60 | ดอกบัวหลวง | ดอก/เกสร | หัวใจ, ระบบประสาท | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 61 | รากบัว | ราก | ทางเดินอาหาร, เลือด | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 62 | กระเจี๊ยบเขียว | ฝัก | ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 63 | กระท้อน | ผล | ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 64 | มะกอก | ผล | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 65 | บัวบก | ใบ | ผิวหนัง, ระบบประสาท | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 116 | ดอกพิกุล | ดอก | หัวใจ | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 117 | ดอกบุนนาค | ดอก | หัวใจ, เลือด | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 118 | ดอกมะลิ | ดอก | หัวใจ | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 119 | ดอกสารภี | ดอก | หัวใจ | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 122 | ดอกลำดวน | ดอก | หัวใจ | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 124 | ดอกกุหลาบมอญ | ดอก | หัวใจ, สตรี | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 125 | เกสรบัวหลวง | เกสร | หัวใจ, ระบบประสาท | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 127 | ดาวเรือง | ดอก | ระบบหายใจ, สายตา | ลด | สมดุล | สมดุล |
| 128 | ดอกอัญชัน | ดอก | บำรุงทั่วร่าง | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 138 | เทียนเกล็ดหอย | เมล็ด | ทางเดินขับถ่าย | สมดุล | สมดุล | เพิ่ม |
| 159 | หญ้าหวาน | ใบ | ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 162 | ผักหวานบ้าน | ใบ | บำรุงทั่วร่าง | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 163 | ผักหวานป่า | ใบ/ยอด | บำรุงทั่วร่าง | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 175 | มะเขือยาว | ผล | ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 179 | จิงจูฉ่าย | ทั้งต้น | ตับ, ระบบหายใจ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 184 | มะเดื่อ | ผล/เปลือก | ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 200 | ว่านสามสิบ | ราก | สตรี, บำรุงทั่วร่าง | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 207 | พรมมิ | ทั้งต้น | ระบบประสาท | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 209 | กรวยป่า | เปลือก | ทางเดินปัสสาวะ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 240 | ส้มป่อย | ฝัก | เลือด, ผิวหนัง | ลด | สมดุล | ลด |
| 244 | โสมอเมริกา | ราก | บำรุงทั่วร่าง | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 249 | เห็ดหิมะ | ดอกเห็ด | บำรุงทั่วร่าง | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 255 | ลูกเดือย | เมล็ด | ทางเดินปัสสาวะ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 257 | ข้าวเย็นเหนือ | หัว | ผิวหนัง, แก้พิษ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 258 | ข้าวเย็นใต้ | หัว | ผิวหนัง, แก้พิษ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 259 | ต้นอ่อนทานตะวัน | ต้นอ่อน | บำรุงทั่วร่าง | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 289 | กล้วยน้ำว้า | ผล | ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 291 | ข้าวเย็น | หัว | ผิวหนัง | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 299 | กระทกรก | ทั้งต้น | ระบบประสาท | ลด | สงบ | เพิ่ม |
🔹 ฤทธิ์ เย็น (112 ชนิด) — ดับไฟธาตุ ลดความร้อนใน ลดไข้ ขับปัสสาวะ เหมาะกับผู้มีไฟเกิน ห้ามใช้นานในธาตุเย็น
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | โซนอวัยวะ | ธาตุไฟ | ธาตุลม | ธาตุน้ำ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 66 | ขึ้นฉ่าย | ทั้งต้น | ทางเดินปัสสาวะ, หัวใจ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 67 | ฟ้าทะลายโจร | ใบ/ทั้งต้น | ระบบหายใจ, ภูมิคุ้มกัน | ลดมาก | สมดุล | ลด |
| 68 | มะระ | ผล | ตับ, ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | ลด |
| 69 | มะระขี้นก | ผล | ตับ, ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | ลด |
| 70 | มะขาม | เนื้อผล | ทางเดินอาหาร, ขับถ่าย | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 71 | มะขามป้อม | ผล | ระบบหายใจ, ภูมิคุ้มกัน | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 72 | กระเจี๊ยบแดง | กลีบเลี้ยง | ทางเดินปัสสาวะ, หัวใจ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 73 | หญ้าหนวดแมว | ใบ | ทางเดินปัสสาวะ, ไต | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 74 | หญ้าคา | ราก | ทางเดินปัสสาวะ, เลือด | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 75 | ใบหม่อน | ใบ | ตับ, ระบบหายใจ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 76 | ขลู่ | ใบ | ทางเดินปัสสาวะ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 77 | ใบมะกา | ใบ | ขับถ่าย | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 78 | มะขามแขก | ใบ/ฝัก | ขับถ่าย | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 79 | สะระแหน่ | ใบ | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | ลด | ขับ | เพิ่ม |
| 80 | โกฐจุฬาลัมพา | ใบ | ระบบหายใจ, ภูมิคุ้มกัน | ลดมาก | สมดุล | ลด |
| 81 | มะนาว | ผล | ระบบหายใจ, ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 82 | ฝรั่ง | ใบ | ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | ลด |
| 83 | แห้ม | เถา | ตับ, ภูมิคุ้มกัน | ลด | สมดุล | ลด |
| 84 | ขันทองพยาบาท | เนื้อไม้ | ผิวหนัง, เลือด | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 85 | หญ้าปักกิ่ง | ทั้งต้น | ภูมิคุ้มกัน, ตับ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 86 | รางจืด | ใบ/ราก | ตับ, ขับสารพิษ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 87 | บอระเพ็ด | เถา | ภูมิคุ้มกัน, ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | ลด |
| 88 | ตำลึง | ใบ/ผล | ผิวหนัง, ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 89 | ผักบุ้ง | ใบ | ตับ, สายตา | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 90 | ว่านหางจระเข้ | วุ้นใบ | ผิวหนัง, ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 91 | จันทน์ขาว | แก่น | หัวใจ, ระบบประสาท | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 92 | จันทน์แดง | แก่น | เลือด, หัวใจ | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 93 | พิมเสน | ผลึก | ระบบหายใจ, ระบบประสาท | ลด | ขับ | ลด |
| 94 | ลูกใต้ใบ | ทั้งต้น | ตับ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 95 | มะเฟือง | ผล | ทางเดินปัสสาวะ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 96 | มะเขือพวง | ผล | ทางเดินอาหาร, เลือด | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 97 | กระดอม | ผล | ตับ, ภูมิคุ้มกัน | ลด | สมดุล | ลด |
| 98 | ฟักข้าว | เยื่อหุ้มเมล็ด | สายตา, ภูมิคุ้มกัน | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 99 | ฟักทอง | ผล/เมล็ด | ทางเดินอาหาร, สายตา | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 100 | แตงไทย | ผล | ทางเดินปัสสาวะ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 114 | จันทน์ขาวเทศ | แก่น | หัวใจ | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 129 | ดอกเก๊กฮวย | ดอก | ตับ, สายตา | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 130 | กรรณิการ์ | ดอก/ใบ | ระบบหายใจ | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 140 | ทองพันชั่ง | ใบ/ราก | ผิวหนัง, ตับ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 141 | ใบขี้เหล็ก | ใบ | ระบบประสาท, ขับถ่าย | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 142 | ใบย่านาง | ใบ | ตับ, ภูมิคุ้มกัน | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 145 | สะเดา | ใบ/ก้านใบ | ภูมิคุ้มกัน, ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | ลด |
| 148 | ส้มแขก | ผลแห้ง | ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 150 | มะคำดีควาย | ผล | ผิวหนัง, ทางเดินหายใจ | ลด | สมดุล | ลด |
| 152 | มะหาด | แก่น | ผิวหนัง, ขับถ่าย | ลด | สมดุล | ลด |
| 157 | หญ้าดอกขาว | ทั้งต้น | ทางเดินหายใจ | ลด | สมดุล | ลด |
| 158 | หญ้านางแดง | เถา | ตับ, ภูมิคุ้มกัน | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 161 | ผักกาดน้ำ | ใบ/เมล็ด | ทางเดินปัสสาวะ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 164 | ผักโขม | ใบ | บำรุงเลือด | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 169 | ผักปลัง | ใบ | ทางเดินขับถ่าย | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 171 | ผักกูด | ยอดอ่อน | บำรุงเลือด | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 172 | ผักเชียงดา | ใบ | ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 174 | มะเขือเปราะ | ผล | ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 176 | มะเขือขื่น | ผล | ทางเดินหายใจ | ลด | ขับ | ลด |
| 177 | มะเขือเทศ | ผล | ทางเดินอาหาร, ตับ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 178 | กระเฉด | ทั้งต้น | ทางเดินปัสสาวะ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 181 | มังคุด | เปลือกผล | ทางเดินอาหาร, ผิวหนัง | ลด | สมดุล | ลด |
| 182 | ทุเรียนเทศ | ใบ | ภูมิคุ้มกัน | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 185 | มะปราง | ผล | ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 186 | มะดัน | ผล | ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | ลด |
| 187 | มะยม | ราก/ใบ | ทางเดินอาหาร, ตับ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 188 | ตะลิงปลิง | ผล | ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 189 | ลูกหว้า | เมล็ด/ผล | ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | ลด |
| 198 | ว่านมหากาฬ | ใบ | ผิวหนัง, แก้พิษ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 199 | ว่านธรณีสาร | ทั้งต้น | ตับ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 203 | ขมิ้นเครือ | เถา | ตับ | ลด | สมดุล | ลด |
| 204 | พญายอ | ใบ | ผิวหนัง, ภูมิคุ้มกัน | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 208 | กระโดน | เปลือก | ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | ลด |
| 210 | คนทา | ราก | ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | ลด |
| 212 | คันทรง | ใบ/เปลือก | ผิวหนัง | ลด | สมดุล | ลด |
| 213 | แคนา | ใบ/ดอก | ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 214 | แค | ดอก/ใบ | ทางเดินหายใจ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 215 | ตะแบก | ใบ/เปลือก | ทางเดินปัสสาวะ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 216 | ตะคร้อ | เปลือก | ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | ลด |
| 217 | ตะขบป่า | ใบ/ราก | ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 218 | ทองหลาง | ใบ/เปลือก | ทางเดินอาหาร, สตรี | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 221 | เพกา | ฝัก/เปลือก | ทางเดินหายใจ | ลด | สมดุล | ลด |
| 223 | ลั่นทมขาว | ดอก/เปลือก | ระบบหายใจ | ลด | สงบ | เพิ่ม |
| 224 | ขี้เหล็กเถา | เถา | ตับ, ขับถ่าย | ลด | สมดุล | ลด |
| 225 | แคแสด | เปลือก | ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | ลด |
| 226 | ตีนเป็ดน้ำ | เปลือก/ใบ | ระบบหายใจ | ลด | สมดุล | ลด |
| 228 | ครอบฟันสี | ทั้งต้น | ทางเดินปัสสาวะ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 229 | ครอบจักรวาล | ทั้งต้น | ทางเดินปัสสาวะ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 232 | ปอกระสา | เปลือก | บำรุงเลือด | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 233 | ลูกประคำดีควาย | ผล/เมล็ด | ผิวหนัง | ลด | สมดุล | ลด |
| 234 | หญ้าใต้ใบ | ทั้งต้น | ตับ, ทางเดินปัสสาวะ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 235 | หญ้าตีนนก | ทั้งต้น | ทางเดินปัสสาวะ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 236 | หญ้าขัดมอน | ทั้งต้น | ทางเดินปัสสาวะ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 237 | ห้อม | ใบ | ภูมิคุ้มกัน | ลด | สมดุล | ลด |
| 241 | ชุมเห็ดเทศ | ใบ/ดอก | ทางเดินอาหาร, ผิวหนัง | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 254 | ถั่วเขียว | เมล็ด | ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 266 | เกล็ดสะระแหน่ | ผลึก | ระบบหายใจ | ลด | ขับ | เพิ่ม |
| 267 | ระย่อม | ราก | หัวใจ-หลอดเลือด | ลด | สงบ | ลด |
| 268 | เนระพูสีไทย | ราก | ตับ | ลด | สมดุล | ลด |
| 269 | กรุงเขมา | ราก | ทางเดินอาหาร, สตรี | ลด | สมดุล | ลด |
| 271 | กระท่อม | ใบ | ทางเดินอาหาร, ระบบประสาท | ลด | สงบ | สมดุล |
| 274 | เข็มขาว | ราก | ทางเดินปัสสาวะ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 275 | ส้มเสี้ยว | ใบ | ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | ลด |
| 278 | เถาคันแดง | เถา | ผิวหนัง | ลด | สมดุล | ลด |
| 279 | เถาบอระเพ็ด | เถา | ภูมิคุ้มกัน | ลด | สมดุล | ลด |
| 281 | ตับเต่านา | ใบ | ตับ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 282 | ใบหูปลาช่อน | ใบ | ผิวหนัง, ระบบหายใจ | ลด | สมดุล | ลด |
| 283 | ดอกบานเย็น | ราก | ขับถ่าย, ปัสสาวะ | ลด | สมดุล | ลด |
| 286 | มะหวด | เปลือก | ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | ลด |
| 287 | ลูกจาก | เนื้อ | ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 290 | เสลดพังพอนตัวผู้ | ใบ/ราก | ผิวหนัง, แก้พิษ | ลด | สมดุล | ลด |
| 292 | ขลู่ทะเล | ใบ | ทางเดินปัสสาวะ | ลด | สมดุล | เพิ่ม |
| 293 | คอแลน | ใบ | ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | ลด |
| 295 | ปอเส้ง | ใบ | ผิวหนัง | ลด | สมดุล | ลด |
| 296 | แสมสาร | แก่น | ทางเดินขับถ่าย | ลด | สมดุล | ลด |
| 297 | แสมทะเล | เปลือก | ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | ลด |
| 298 | ตาเสือ | เปลือก | ทางเดินอาหาร | ลด | สมดุล | ลด |
หมวดที่ 3: ฤทธิ์ที่ส่งผลต่อธาตุไฟ – ลม – น้ำ
คำอธิบาย: 'กระตุ้น/เพิ่ม' = เสริมธาตุนั้น | 'ขับ' = ระบายธาตุออก | 'ลด/สงบ' = ลดธาตุนั้น | 'สมดุล' = ไม่กระทบ
🔥 ธาตุไฟ
• กระตุ้นมาก (4 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | โซนอวัยวะ | สรรพคุณหลัก |
|---|---|---|---|---|---|
| 5 | พริกไทย | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร | กระตุ้นไฟธาตุ ขับลม เจริญอาหาร |
| 6 | ดีปลี | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | บำรุงธาตุ แก้ลม แก้หืดไอ |
| 23 | พริกไทยดำ | ผลแก่ | ร้อน | ทางเดินอาหาร | กระตุ้นธาตุ ขับลม เจริญอาหาร |
| 143 | เจตมูลเพลิงแดง | ราก | ร้อน | ทางเดินอาหาร, สตรี | บำรุงธาตุไฟ ขับประจำเดือน |
• กระตุ้น (100 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | โซนอวัยวะ | สรรพคุณหลัก |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ขิง | เหง้า | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ทางเดินหายใจ | ขับลม แก้ท้องอืด คลื่นไส้ บรรเทาหวัด |
| 2 | ข่า | เหง้า | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม แก้ท้องอืดเฟ้อ ฆ่าเชื้อรา |
| 3 | ตะไคร้ | ต้น/ใบ | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ทางเดินปัสสาวะ | ขับลม ขับปัสสาวะ แก้ท้องอืด |
| 4 | กระเทียม | หัว | ร้อน | หัวใจ-หลอดเลือด, ทางเดินหายใจ | ลดไขมัน ขับลม ฆ่าเชื้อ |
| 7 | กระชาย | เหง้า | ร้อน | ทางเดินอาหาร, สืบพันธุ์เพศชาย | บำรุงกำลัง ขับลม แก้ท้องอืด |
| 8 | กระชายดำ | เหง้า | ร้อน | หัวใจ, สืบพันธุ์ | บำรุงกำลัง บำรุงหัวใจ |
| 9 | ขมิ้นชัน | เหง้า | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ผิวหนัง, ตับ | ลดอักเสบ บำรุงตับ แก้แผลในกระเพาะ |
| 10 | ไพล | เหง้า | ร้อน | กล้ามเนื้อและข้อ, ทางเดินหายใจ | แก้ปวดเมื่อย เคล็ดขัดยอก หอบหืด |
| 11 | กะเพรา | ใบ | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | ขับลม แก้จุกเสียด ลดน้ำตาล |
| 12 | กระทือ | เหง้า | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม แก้ปวดท้อง บำรุงน้ำนม |
| 13 | กระวาน | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม บำรุงธาตุ ดับกลิ่นปาก |
| 14 | กานพลู | ดอกตูม | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ฟัน, ระบบหายใจ | แก้ปวดฟัน ขับลม แก้ท้องอืด |
| 15 | โหระพา | ใบ | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม เจริญอาหาร |
| 16 | ชะพลู | ใบ | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม ลดน้ำตาลในเลือด |
| 17 | หัสคุณ | ราก/ใบ | ร้อน | ทางเดินหายใจ | ขับเสมหะ แก้หืด แก้ไอ |
| 18 | เร่ว | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม บำรุงธาตุ แก้คลื่นไส้ |
| 19 | การบูร | เนื้อไม้/ผลึก | ร้อน | ระบบประสาท, ผิวหนัง | แก้วิงเวียน ปวดเมื่อย กระตุ้นหัวใจ |
| 20 | จันทน์เทศ | เมล็ด | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ระบบประสาท | ขับลม แก้ท้องเสีย ช่วยให้นอนหลับ |
| 21 | ลูกซัด | เมล็ด | ร้อน | ทางเดินอาหาร, สืบพันธุ์ | บำรุงกำลัง เพิ่มน้ำนม ลดน้ำตาล |
| 22 | ตะไคร้หอม | ต้น | ร้อน | ทางเดินหายใจ, ผิวหนัง | ไล่ยุง ขับลม |
| 24 | ผักไผ่ | ใบ | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม แก้ท้องอืด |
| 26 | มะกรูด | ผิว/ใบ | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | ขับลม บำรุงโลหิต แก้ไอ |
| 27 | หอมแดง | หัว | ร้อนสุขุม | ระบบหายใจ, ทางเดินอาหาร | แก้หวัด คัดจมูก ขับลม |
| 28 | หอมหัวใหญ่ | หัว | ร้อนสุขุม | หัวใจ-หลอดเลือด | ลดไขมัน ลดน้ำตาล ขับลม |
| 29 | มะรุม | ใบ/ฝัก | ร้อนสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงร่างกาย ลดความดัน บำรุงสายตา |
| 30 | ใบยอ | ใบ | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร | ขับลม แก้คลื่นไส้ ลดความดัน |
| 31 | ลูกยอ | ผล | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร, ภูมิคุ้มกัน | บำรุงร่างกาย ปรับสมดุล |
| 33 | ดอกคำฝอย | ดอก | ร้อนสุขุม | เลือด, หัวใจ-หลอดเลือด | บำรุงเลือด ลดไขมัน ขับประจำเดือน |
| 34 | โกฐหัวบัว | เหง้า | ร้อนสุขุม | เลือด, ระบบประสาท | บำรุงเลือด แก้ลมวิงเวียน |
| 35 | โกฐเชียง | ราก | ร้อนสุขุม | เลือด, สตรี | บำรุงโลหิต ขับประจำเดือน |
| 36 | โกฐเขมา | เหง้า | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร | แก้ไข้ แก้หืดไอ แก้ลมในกองธาตุ บำรุงกระดูก |
| 37 | โกฐกระดูก | ราก | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร, ลม | ขับลม แก้จุกเสียด |
| 38 | ว่านชักมดลูก | เหง้า | ร้อนสุขุม | สตรี, มดลูก | บำรุงมดลูก ขับน้ำคาวปลา |
| 39 | ว่านเปราะหอม | เหง้า | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร, ผิวหนัง | ขับลม แก้หวัด |
| 41 | ว่านน้ำ | เหง้า | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร, ระบบประสาท | ขับลม แก้ปวดท้อง บำรุงสมอง |
| 101 | อบเชยเทศ | เปลือก | ร้อน | ทางเดินอาหาร, หัวใจ | บำรุงธาตุ ขับลม ลดน้ำตาล |
| 102 | อบเชยจีน | เปลือก | ร้อน | ทางเดินอาหาร | บำรุงไฟธาตุ ขับลม |
| 103 | ลูกผักชี | ผล | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร | ขับเหงื่อ ปรับธาตุ |
| 104 | ผักชีลาว | ใบ/ผล | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร | ขับลม บำรุงน้ำนม |
| 105 | ผักชีฝรั่ง | ใบ | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร | ขับลม ขับเหงื่อ |
| 106 | ยี่หร่า | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม เจริญอาหาร |
| 107 | โป๊ยกั๊ก | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม แก้ปวดท้อง |
| 108 | กระเทียมโทน | หัว | ร้อน | หัวใจ-หลอดเลือด | บำรุงกำลัง ลดไขมัน |
| 109 | ผักแพว | ใบ | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม แก้ท้องอืด |
| 110 | กระเจียว | เหง้า | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม บำรุงธาตุ |
| 111 | คำแสด | เมล็ด | ร้อนสุขุม | ผิวหนัง | แต่งสี ขับเสมหะ |
| 112 | มหาหิงคุ์ | ยาง | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลมจุกเสียด |
| 113 | เปราะหอม | เหง้า | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ผิวหนัง | ขับลม แก้หวัด |
| 126 | ดอกสาบเสือ | ใบ/ดอก | ร้อนสุขุม | ผิวหนัง, ห้ามเลือด | ห้ามเลือด สมานแผล |
| 131 | เทียนดำ | เมล็ด | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ภูมิคุ้มกัน | ขับลม บำรุงตับ ภูมิคุ้มกัน |
| 132 | เทียนแดง | เมล็ด | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม บำรุงม้าม |
| 133 | เทียนขาว | เมล็ด | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม เจริญอาหาร |
| 134 | เทียนข้าวเปลือก | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม แก้ท้องอืด |
| 135 | เทียนตาตั๊กแตน | เมล็ด | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม |
| 136 | เทียนเยาวพาณี | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม บำรุงน้ำนม |
| 137 | เทียนสัตตบุษย์ | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | ขับลม แก้ไอ |
| 139 | เทียนตากบ | เมล็ด | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม |
| 144 | เจตมูลเพลิงขาว | ราก | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม บำรุงธาตุ |
| 146 | สะค้าน | เถา | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม บำรุงธาตุ |
| 147 | เถาวัลย์เปรียง | เถา | ร้อนสุขุม | กล้ามเนื้อและข้อ | แก้ปวดเมื่อย ลดอักเสบ |
| 151 | มะแขว่น | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม บำรุงธาตุ |
| 153 | ดองดึง | หัว | ร้อนสุขุม | ขับถ่าย, สตรี | ระบาย แก้เก๊าต์ (ระวังพิษ) |
| 154 | หนาด | ใบ | ร้อน | ทางเดินหายใจ, ผิวหนัง | แก้หวัด ปวดเมื่อย |
| 155 | หนอนตายหยาก | ราก | ร้อน | ผิวหนัง, ฆ่าพยาธิ | ฆ่าเหา (ใช้ภายนอก) |
| 156 | ผกากรอง | ใบ | ร้อน | ผิวหนัง | แก้แผลเรื้อรัง (ระวังพิษ) |
| 160 | หูเสือ | ใบ | ร้อน | ทางเดินหายใจ | แก้ไอ แก้หวัด |
| 165 | ผักเสี้ยน | ทั้งต้น | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร | ขับลม เจริญอาหาร |
| 166 | ผักเสี้ยนผี | ใบ | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ฆ่าพยาธิ |
| 167 | ผักคราดหัวแหวน | ดอก/ใบ | ร้อน | ฟัน, ระบบหายใจ | แก้ปวดฟัน ชาลิ้น |
| 170 | ผักแขยง | ทั้งต้น | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร | ขับลม |
| 180 | กระเทียมต้น | ใบ | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | แก้หวัด ขับลม |
| 183 | มะม่วงหิมพานต์ | เมล็ด/ใบ | ร้อนสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงกำลัง บำรุงสมอง |
| 194 | ส้มเขียวหวาน | เปลือก | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | ขับลม แก้ไอ ขับเสมหะ |
| 195 | ส้มซ่า | เปลือก | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร | ขับลม แก้ท้องอืด |
| 196 | ว่านมหาเมฆ | เหง้า | ร้อนสุขุม | สตรี, ทางเดินอาหาร | ขับลม บำรุงสตรี |
| 197 | ว่านนางคำ | เหง้า | ร้อนสุขุม | สตรี | บำรุงมดลูก |
| 201 | ว่านมหาหงส์ | เหง้า | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ระบบประสาท | ขับลม ทำให้สดชื่น |
| 202 | ขมิ้นอ้อย | เหง้า | ร้อน | ทางเดินอาหาร, สตรี | ขับลม แก้ปวดท้อง |
| 205 | เปล้าน้อย | ใบ | ร้อน | ทางเดินอาหาร | แก้แผลในกระเพาะ |
| 206 | เปล้าใหญ่ | เปลือก | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม |
| 220 | แก้วเจ้าจอม | ใบ | ร้อน | ระบบหายใจ, ผิวหนัง | แก้หวัด ฆ่าเชื้อ |
| 222 | เทพทาโร | เนื้อไม้ | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ระบบประสาท | ขับลม บำรุงประสาท |
| 230 | กลิ้งกลางดง | เหง้า | ร้อน | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงกำลัง |
| 231 | ม้ากระทืบโรง | เถา | ร้อนสุขุม | บำรุงกำลัง, สตรี | บำรุงกำลัง |
| 238 | เถาเอ็นอ่อน | เถา | ร้อนสุขุม | กล้ามเนื้อ-ข้อ | บำรุงเอ็น แก้ปวดเมื่อย |
| 239 | เถามวกแดง | เถา | ร้อนสุขุม | เลือด, สตรี | บำรุงโลหิต |
| 242 | ส่องฟ้า | ราก | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม |
| 243 | โสมเกาหลี | ราก | ร้อนสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงกำลัง เพิ่มภูมิคุ้มกัน |
| 245 | หญ้าฝรั่น | เกสร | ร้อนสุขุม | หัวใจ, สตรี | บำรุงเลือด ปรับประจำเดือน |
| 261 | ลูกจันทน์เทศ | เมล็ดใน | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม แก้ท้องเสีย |
| 262 | ดอกจันทน์เทศ | เยื่อหุ้มเมล็ด | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม |
| 264 | ลูกเร่ว | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม |
| 270 | หางไหลแดง | ราก | ร้อน | ภายนอก | ฆ่าแมลง (ใช้ภายนอก) |
| 272 | ฟันมังกร | เมล็ด | ร้อนสุขุม | ระบบประสาท | บำรุงประสาท ปาร์กินสัน |
| 276 | คำไทย | ราก | ร้อนสุขุม | ผิวหนัง | แก้ผื่นคัน |
| 277 | เถามวกขาว | เถา | ร้อนสุขุม | เลือด, สตรี | บำรุงโลหิต |
| 284 | ผกากรองเหลือง | ดอก | ร้อน | ภายนอก | ใช้ภายนอก (ระวังพิษ) |
| 285 | มะคังแดง | เปลือก | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร | แก้บิด |
| 288 | หอมเทียน | ใบ | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ไต | ขับลม บำรุงไต |
| 294 | คำฝอย | ดอก/เมล็ด | ร้อนสุขุม | เลือด | บำรุงเลือด ลดไขมัน |
• กระตุ้นเล็กน้อย (16 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | โซนอวัยวะ | สรรพคุณหลัก |
|---|---|---|---|---|---|
| 32 | ลำไย | เนื้อแห้ง | ร้อนสุขุม | บำรุงเลือด, ระบบประสาท | บำรุงเลือด หัวใจ ช่วยให้นอนหลับ |
| 40 | กฤษณา | แก่น | สุขุม | หัวใจ, ระบบประสาท | บำรุงหัวใจ แก้ลมวิงเวียน สงบประสาท |
| 51 | โกฐสอ | ราก | สุขุม | ทางเดินหายใจ, ผิวหนัง | แก้หวัด ปวดศีรษะ ผื่นคัน |
| 115 | งาดำ | เมล็ด | ร้อนสุขุม | บำรุงเลือด, ผิว | บำรุงเลือด ผิวพรรณ |
| 120 | ดอกจำปา | ดอก | ร้อนสุขุม | หัวใจ, สมอง | บำรุงหัวใจ แก้คลื่นเหียน |
| 121 | ดอกจำปี | ดอก | ร้อนสุขุม | หัวใจ | บำรุงหัวใจ |
| 123 | ดอกกระดังงา | ดอก | ร้อนสุขุม | หัวใจ, ระบบประสาท | บำรุงหัวใจ ผ่อนคลาย |
| 191 | ลำไยจีน | เนื้อ | ร้อนสุขุม | บำรุงเลือด | บำรุงเลือด สงบประสาท |
| 192 | พุทราจีน | ผล | ร้อนสุขุม | บำรุงเลือด, ระบบประสาท | บำรุงเลือด สงบประสาท |
| 193 | เก๋ากี้ | ผล | ร้อนสุขุม | บำรุงสายตา, ตับ | บำรุงสายตา ตับ-ไต |
| 211 | คนทีสอ | ใบ/ผล | ร้อนสุขุม | ระบบประสาท | แก้ปวดศีรษะ บำรุงประสาท |
| 227 | กระดังงา | ดอก | ร้อนสุขุม | หัวใจ, ระบบประสาท | ผ่อนคลาย บำรุงหัวใจ |
| 248 | ถั่งเช่า | ทั้งหมด | ร้อนสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงไต-ปอด เพิ่มกำลัง |
| 251 | งาขาว | เมล็ด | ร้อนสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงร่างกาย |
| 256 | ข้าวเหนียว | เมล็ด | ร้อนสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงม้าม |
| 273 | กำยาน | ชัน (ยาง) | ร้อนสุขุม | ระบบหายใจ, ผิวหนัง | ขับเสมหะ แก้ลม สมานแผล |
• กระตุ้นน้อย (1 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | โซนอวัยวะ | สรรพคุณหลัก |
|---|---|---|---|---|---|
| 25 | แมงลัก | ใบ/เมล็ด | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร | ขับลม ระบายอ่อนๆ ลดน้ำหนัก |
• สมดุล (32 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | โซนอวัยวะ | สรรพคุณหลัก |
|---|---|---|---|---|---|
| 42 | มะตูม | ผล | สุขุม | ทางเดินอาหาร | บำรุงธาตุ แก้ท้องเสีย ระบายอ่อนๆ |
| 43 | ผักชี | ผล (ลูกผักชี) | สุขุม | ทางเดินอาหาร | ขับลม ขับเหงื่อ แก้หัด บำรุงธาตุ |
| 44 | สมอไทย | ผล | สุขุม | ทางเดินอาหาร, ขับถ่าย | ระบาย บำรุงธาตุ |
| 45 | สมอพิเภก | ผล | สุขุม | ทางเดินหายใจ, ขับถ่าย | แก้ไอ ขับเสมหะ ระบาย |
| 46 | ชะเอมเทศ | ราก | สุขุม | ทางเดินหายใจ, ทางเดินอาหาร | แก้ไอ ระงับเสมหะ บำรุง |
| 47 | ทับทิม | เปลือกผล | สุขุม | ทางเดินอาหาร, ขับถ่าย | แก้ท้องเสีย ฆ่าพยาธิ |
| 48 | มะแว้งเครือ | ผล | สุขุม | ทางเดินหายใจ | แก้ไอ ขับเสมหะ |
| 49 | มะแว้งต้น | ผล | สุขุม | ทางเดินหายใจ | แก้ไอ ขับเสมหะ |
| 50 | โกฐน้ำเต้า | เหง้า | สุขุม | ทางเดินขับถ่าย, ตับ | ระบาย ดับร้อนตับ |
| 52 | โกฐกักกรา | ราก | สุขุม | ระบบประสาท, ฟัน | แก้ปวดฟัน ฟกช้ำ |
| 53 | โกฐพุงปลา | หูด | สุขุม | ทางเดินอาหาร | ฝาดสมาน แก้ท้องเสีย |
| 54 | โกฐชฎามังสี | ราก | สุขุม | ระบบประสาท, หัวใจ | สงบประสาท แก้ลม |
| 55 | ฝาง | แก่น | สุขุม | เลือด, สตรี | บำรุงโลหิต ขับประจำเดือน |
| 56 | พุทรา | ผล | สุขุม | บำรุงทั่วร่าง, ระบบประสาท | บำรุงเลือด สงบประสาท |
| 57 | ปลาไหลเผือก | ราก | สุขุม | สืบพันธุ์ชาย | บำรุงกำลัง ลดไข้ |
| 58 | เพชรสังฆาต | เถา | สุขุม | กระดูก/ข้อ, ขับถ่าย | แก้ริดสีดวง บำรุงกระดูก |
| 138 | เทียนเกล็ดหอย | เมล็ด | เย็นสุขุม | ทางเดินขับถ่าย | ระบายอ่อน หล่อลื่นลำไส้ |
| 149 | แห้วหมู | เหง้า | สุขุม | ทางเดินอาหาร, สตรี | ขับลม ปรับประจำเดือน |
| 168 | โสมไทย | ราก | สุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงกำลัง |
| 173 | ผักโสมโคราช | ราก | สุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงร่างกาย |
| 190 | ขนุน | แก่น/ใบ | สุขุม | ทางเดินอาหาร | บำรุงร่างกาย |
| 219 | ขจร | ดอก | สุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงสายตา |
| 246 | ตังเซิน | ราก | สุขุม | บำรุงกำลัง | บำรุงปอด-ม้าม |
| 247 | เห็ดหลินจือ | ดอกเห็ด | สุขุม | ภูมิคุ้มกัน, ตับ | ปรับภูมิคุ้มกัน บำรุงตับ |
| 250 | เห็ดหอม | ดอกเห็ด | สุขุม | บำรุงทั่วร่าง | เสริมภูมิ บำรุงร่างกาย |
| 252 | ถั่วเหลือง | เมล็ด | สุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงโปรตีน |
| 253 | ถั่วดำ | เมล็ด | สุขุม | บำรุงไต | บำรุงไต-เลือด |
| 260 | ลูกบัว | เมล็ด | สุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงม้าม สงบประสาท |
| 263 | ลูกสมอเทศ | ผล | สุขุม | ทางเดินอาหาร | ระบาย บำรุงธาตุ |
| 265 | มะคำไก่ | เมล็ด | สุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงร่างกาย |
| 280 | ปลาไหลเผือกใหญ่ | ราก | สุขุม | บำรุงเพศ-สตรี | บำรุงกำลัง |
| 300 | หัวร้อยรู | หัว | สุขุม | บำรุงทั่วร่าง, มะเร็ง | บำรุงร่างกาย ต้านอักเสบ |
• ลดเล็กน้อย (1 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | โซนอวัยวะ | สรรพคุณหลัก |
|---|---|---|---|---|---|
| 59 | ใบเตย | ใบ | เย็นสุขุม | หัวใจ, ทางเดินปัสสาวะ | บำรุงหัวใจ ขับปัสสาวะ ลดน้ำตาล |
• ลด (144 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | โซนอวัยวะ | สรรพคุณหลัก |
|---|---|---|---|---|---|
| 60 | ดอกบัวหลวง | ดอก/เกสร | เย็นสุขุม | หัวใจ, ระบบประสาท | บำรุงหัวใจ ชูกำลัง สงบประสาท |
| 61 | รากบัว | ราก | เย็นสุขุม | ทางเดินอาหาร, เลือด | ห้ามเลือด แก้ร้อนใน บำรุงเลือด |
| 62 | กระเจี๊ยบเขียว | ฝัก | เย็นสุขุม | ทางเดินอาหาร | หล่อลื่นลำไส้ บำรุงกระเพาะ |
| 63 | กระท้อน | ผล | เย็นสุขุม | ทางเดินอาหาร | แก้กระหาย ระบาย |
| 64 | มะกอก | ผล | เย็นสุขุม | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | แก้ไอ ดับกระหาย |
| 65 | บัวบก | ใบ | เย็นสุขุม | ผิวหนัง, ระบบประสาท | บำรุงสมอง รักษาแผล แก้ช้ำใน |
| 66 | ขึ้นฉ่าย | ทั้งต้น | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ, หัวใจ | ขับปัสสาวะ ลดความดัน |
| 68 | มะระ | ผล | เย็น | ตับ, ทางเดินอาหาร | ลดน้ำตาล บำรุงตับ |
| 69 | มะระขี้นก | ผล | เย็น | ตับ, ทางเดินอาหาร | ลดน้ำตาล ขมเย็น |
| 70 | มะขาม | เนื้อผล | เย็น | ทางเดินอาหาร, ขับถ่าย | ระบาย ดับกระหาย |
| 71 | มะขามป้อม | ผล | เย็น | ระบบหายใจ, ภูมิคุ้มกัน | แก้ไอ บำรุงเลือด ต้านอนุมูลอิสระ |
| 72 | กระเจี๊ยบแดง | กลีบเลี้ยง | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ, หัวใจ | ขับปัสสาวะ ลดความดัน ลดไขมัน |
| 73 | หญ้าหนวดแมว | ใบ | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ, ไต | ขับปัสสาวะ สลายนิ่ว |
| 74 | หญ้าคา | ราก | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ, เลือด | ขับปัสสาวะ ห้ามเลือด ลดไข้ |
| 75 | ใบหม่อน | ใบ | เย็น | ตับ, ระบบหายใจ | ลดน้ำตาล ลดไข้ แก้ไอ |
| 76 | ขลู่ | ใบ | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ ลดน้ำตาล |
| 77 | ใบมะกา | ใบ | เย็น | ขับถ่าย | ระบาย ถ่ายเสมหะ |
| 78 | มะขามแขก | ใบ/ฝัก | เย็น | ขับถ่าย | ยาระบายถ่าย |
| 79 | สะระแหน่ | ใบ | เย็น | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | แก้ปวดศีรษะ ขับลม สดชื่น |
| 81 | มะนาว | ผล | เย็น | ระบบหายใจ, ทางเดินอาหาร | แก้ไอ ขับเสมหะ ลดเลือดในกระเพาะ |
| 82 | ฝรั่ง | ใบ | เย็น | ทางเดินอาหาร | แก้ท้องเสีย ฝาดสมาน |
| 83 | แห้ม | เถา | เย็น | ตับ, ภูมิคุ้มกัน | ลดไข้ บำรุงน้ำดี |
| 84 | ขันทองพยาบาท | เนื้อไม้ | เย็น | ผิวหนัง, เลือด | แก้โรคผิวหนัง บำรุงโลหิต |
| 85 | หญ้าปักกิ่ง | ทั้งต้น | เย็น | ภูมิคุ้มกัน, ตับ | ต้านมะเร็ง บำรุงตับ |
| 86 | รางจืด | ใบ/ราก | เย็น | ตับ, ขับสารพิษ | ขับสารพิษ ถอนพิษ ลดไข้ |
| 87 | บอระเพ็ด | เถา | เย็น | ภูมิคุ้มกัน, ทางเดินอาหาร | ลดไข้ เจริญอาหาร ลดน้ำตาล |
| 88 | ตำลึง | ใบ/ผล | เย็น | ผิวหนัง, ทางเดินอาหาร | แก้ผื่นคัน ลดน้ำตาล |
| 89 | ผักบุ้ง | ใบ | เย็น | ตับ, สายตา | บำรุงสายตา ดับร้อน |
| 90 | ว่านหางจระเข้ | วุ้นใบ | เย็น | ผิวหนัง, ทางเดินอาหาร | แก้แผลไฟไหม้ บำรุงผิว ระบาย |
| 91 | จันทน์ขาว | แก่น | เย็น | หัวใจ, ระบบประสาท | บำรุงหัวใจ แก้ร้อนใน |
| 92 | จันทน์แดง | แก่น | เย็น | เลือด, หัวใจ | บำรุงเลือด แก้ร้อนใน |
| 93 | พิมเสน | ผลึก | เย็น | ระบบหายใจ, ระบบประสาท | แก้วิงเวียน สดชื่น สูดดม |
| 94 | ลูกใต้ใบ | ทั้งต้น | เย็น | ตับ | บำรุงตับ ลดไข้ |
| 95 | มะเฟือง | ผล | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ แก้กระหาย |
| 96 | มะเขือพวง | ผล | เย็น | ทางเดินอาหาร, เลือด | ลดความดัน บำรุงเลือด |
| 97 | กระดอม | ผล | เย็น | ตับ, ภูมิคุ้มกัน | ลดไข้ บำรุงน้ำดี |
| 98 | ฟักข้าว | เยื่อหุ้มเมล็ด | เย็น | สายตา, ภูมิคุ้มกัน | บำรุงสายตา ต้านอนุมูลอิสระ |
| 99 | ฟักทอง | ผล/เมล็ด | เย็น | ทางเดินอาหาร, สายตา | บำรุงสายตา ฆ่าพยาธิ |
| 100 | แตงไทย | ผล | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ แก้กระหาย |
| 114 | จันทน์ขาวเทศ | แก่น | เย็น | หัวใจ | บำรุงหัวใจ |
| 116 | ดอกพิกุล | ดอก | เย็นสุขุม | หัวใจ | บำรุงหัวใจ ทำให้ชื่นใจ |
| 117 | ดอกบุนนาค | ดอก | เย็นสุขุม | หัวใจ, เลือด | บำรุงหัวใจ ขับลม |
| 118 | ดอกมะลิ | ดอก | เย็นสุขุม | หัวใจ | บำรุงหัวใจ ทำให้สดชื่น |
| 119 | ดอกสารภี | ดอก | เย็นสุขุม | หัวใจ | บำรุงหัวใจ |
| 122 | ดอกลำดวน | ดอก | เย็นสุขุม | หัวใจ | บำรุงหัวใจ |
| 124 | ดอกกุหลาบมอญ | ดอก | เย็นสุขุม | หัวใจ, สตรี | บำรุงหัวใจ บำรุงเลือด |
| 125 | เกสรบัวหลวง | เกสร | เย็นสุขุม | หัวใจ, ระบบประสาท | บำรุงหัวใจ ห้ามเลือด |
| 127 | ดาวเรือง | ดอก | เย็นสุขุม | ระบบหายใจ, สายตา | บำรุงสายตา แก้ไอ |
| 128 | ดอกอัญชัน | ดอก | เย็นสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงสายตา ลดความดัน |
| 129 | ดอกเก๊กฮวย | ดอก | เย็น | ตับ, สายตา | ดับร้อนตับ บำรุงสายตา |
| 130 | กรรณิการ์ | ดอก/ใบ | เย็น | ระบบหายใจ | แก้ไข้ บำรุงเลือด |
| 140 | ทองพันชั่ง | ใบ/ราก | เย็น | ผิวหนัง, ตับ | แก้กลาก เกลื้อน โรคผิวหนัง |
| 141 | ใบขี้เหล็ก | ใบ | เย็น | ระบบประสาท, ขับถ่าย | ช่วยให้นอนหลับ ระบาย |
| 142 | ใบย่านาง | ใบ | เย็น | ตับ, ภูมิคุ้มกัน | ลดไข้ ขับสารพิษ ปรับสมดุล |
| 145 | สะเดา | ใบ/ก้านใบ | เย็น | ภูมิคุ้มกัน, ทางเดินอาหาร | แก้ไข้ เจริญอาหาร บำรุงน้ำดี |
| 148 | ส้มแขก | ผลแห้ง | เย็น | ทางเดินอาหาร | ลดไขมัน ลดน้ำหนัก |
| 150 | มะคำดีควาย | ผล | เย็น | ผิวหนัง, ทางเดินหายใจ | ขับเสมหะ ทำสบู่ธรรมชาติ |
| 152 | มะหาด | แก่น | เย็น | ผิวหนัง, ขับถ่าย | ฆ่าพยาธิ แก้กลาก |
| 157 | หญ้าดอกขาว | ทั้งต้น | เย็น | ทางเดินหายใจ | ช่วยเลิกบุหรี่ ลดไข้ |
| 158 | หญ้านางแดง | เถา | เย็น | ตับ, ภูมิคุ้มกัน | ลดเบาหวาน บำรุงตับ |
| 159 | หญ้าหวาน | ใบ | เย็นสุขุม | ทางเดินอาหาร | ทดแทนน้ำตาล ลดเบาหวาน |
| 161 | ผักกาดน้ำ | ใบ/เมล็ด | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ บำรุงไต |
| 162 | ผักหวานบ้าน | ใบ | เย็นสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงน้ำนม ลดน้ำตาล |
| 163 | ผักหวานป่า | ใบ/ยอด | เย็นสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงร่างกาย |
| 164 | ผักโขม | ใบ | เย็น | บำรุงเลือด | บำรุงเลือด ระบาย |
| 169 | ผักปลัง | ใบ | เย็น | ทางเดินขับถ่าย | ระบาย หล่อลื่นลำไส้ |
| 171 | ผักกูด | ยอดอ่อน | เย็น | บำรุงเลือด | บำรุงเลือด |
| 172 | ผักเชียงดา | ใบ | เย็น | ทางเดินอาหาร | ลดน้ำตาลในเลือด |
| 174 | มะเขือเปราะ | ผล | เย็น | ทางเดินอาหาร | ลดน้ำตาล ลดไขมัน |
| 175 | มะเขือยาว | ผล | เย็นสุขุม | ทางเดินอาหาร | บำรุงเลือด |
| 176 | มะเขือขื่น | ผล | เย็น | ทางเดินหายใจ | แก้ไอ ขับเสมหะ |
| 177 | มะเขือเทศ | ผล | เย็น | ทางเดินอาหาร, ตับ | บำรุงเลือด ต้านอนุมูลอิสระ |
| 178 | กระเฉด | ทั้งต้น | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ |
| 179 | จิงจูฉ่าย | ทั้งต้น | เย็นสุขุม | ตับ, ระบบหายใจ | บำรุงตับ ลดความดัน |
| 181 | มังคุด | เปลือกผล | เย็น | ทางเดินอาหาร, ผิวหนัง | แก้ท้องเสีย ฆ่าเชื้อ |
| 182 | ทุเรียนเทศ | ใบ | เย็น | ภูมิคุ้มกัน | ต้านมะเร็ง บำรุงร่างกาย |
| 184 | มะเดื่อ | ผล/เปลือก | เย็นสุขุม | ทางเดินอาหาร | บำรุงเลือด ระบาย |
| 185 | มะปราง | ผล | เย็น | ทางเดินอาหาร | ดับกระหาย |
| 186 | มะดัน | ผล | เย็น | ทางเดินอาหาร | ลดไข้ กัดเสมหะ |
| 187 | มะยม | ราก/ใบ | เย็น | ทางเดินอาหาร, ตับ | ระบาย ลดไข้ |
| 188 | ตะลิงปลิง | ผล | เย็น | ทางเดินอาหาร | ลดไข้ ดับกระหาย |
| 189 | ลูกหว้า | เมล็ด/ผล | เย็น | ทางเดินอาหาร | ลดน้ำตาล ฝาดสมาน |
| 198 | ว่านมหากาฬ | ใบ | เย็น | ผิวหนัง, แก้พิษ | แก้พิษ ฝี ลดอักเสบ |
| 199 | ว่านธรณีสาร | ทั้งต้น | เย็น | ตับ | บำรุงตับ ลดไข้ |
| 200 | ว่านสามสิบ | ราก | เย็นสุขุม | สตรี, บำรุงทั่วร่าง | บำรุงสตรี เพิ่มน้ำนม |
| 203 | ขมิ้นเครือ | เถา | เย็น | ตับ | ลดไข้ บำรุงน้ำดี |
| 204 | พญายอ | ใบ | เย็น | ผิวหนัง, ภูมิคุ้มกัน | แก้แผลเริม งูสวัด |
| 207 | พรมมิ | ทั้งต้น | เย็นสุขุม | ระบบประสาท | บำรุงสมอง บำรุงประสาท |
| 208 | กระโดน | เปลือก | เย็น | ทางเดินอาหาร | แก้ท้องเสีย |
| 209 | กรวยป่า | เปลือก | เย็นสุขุม | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ |
| 210 | คนทา | ราก | เย็น | ทางเดินอาหาร | แก้ไข้ ลดอักเสบ |
| 212 | คันทรง | ใบ/เปลือก | เย็น | ผิวหนัง | แก้ผื่นคัน |
| 213 | แคนา | ใบ/ดอก | เย็น | ทางเดินอาหาร | บำรุงเลือด |
| 214 | แค | ดอก/ใบ | เย็น | ทางเดินหายใจ | แก้ไข้ แก้หวัด |
| 215 | ตะแบก | ใบ/เปลือก | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ |
| 216 | ตะคร้อ | เปลือก | เย็น | ทางเดินอาหาร | แก้ท้องเสีย |
| 217 | ตะขบป่า | ใบ/ราก | เย็น | ทางเดินอาหาร | แก้ท้องเสีย |
| 218 | ทองหลาง | ใบ/เปลือก | เย็น | ทางเดินอาหาร, สตรี | บำรุงเลือด ขับน้ำเหลือง |
| 221 | เพกา | ฝัก/เปลือก | เย็น | ทางเดินหายใจ | แก้ไอ บำรุงน้ำดี |
| 223 | ลั่นทมขาว | ดอก/เปลือก | เย็น | ระบบหายใจ | ลดไข้ บำรุงเลือด |
| 224 | ขี้เหล็กเถา | เถา | เย็น | ตับ, ขับถ่าย | ระบาย แก้กษัย |
| 225 | แคแสด | เปลือก | เย็น | ทางเดินอาหาร | แก้ท้องเสีย |
| 226 | ตีนเป็ดน้ำ | เปลือก/ใบ | เย็น | ระบบหายใจ | ขับเสมหะ (ระวังพิษ) |
| 228 | ครอบฟันสี | ทั้งต้น | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ บำรุงไต |
| 229 | ครอบจักรวาล | ทั้งต้น | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ |
| 232 | ปอกระสา | เปลือก | เย็น | บำรุงเลือด | บำรุงเลือด |
| 233 | ลูกประคำดีควาย | ผล/เมล็ด | เย็น | ผิวหนัง | ทำสบู่ แก้กลาก |
| 234 | หญ้าใต้ใบ | ทั้งต้น | เย็น | ตับ, ทางเดินปัสสาวะ | บำรุงตับ ขับปัสสาวะ |
| 235 | หญ้าตีนนก | ทั้งต้น | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ |
| 236 | หญ้าขัดมอน | ทั้งต้น | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ |
| 237 | ห้อม | ใบ | เย็น | ภูมิคุ้มกัน | ลดไข้ ต้านไวรัส |
| 240 | ส้มป่อย | ฝัก | เย็นสุขุม | เลือด, ผิวหนัง | ฟอกโลหิต แก้ไข้ ขับเสมหะ |
| 241 | ชุมเห็ดเทศ | ใบ/ดอก | เย็น | ทางเดินอาหาร, ผิวหนัง | ยาระบาย แก้กลากเกลื้อน |
| 244 | โสมอเมริกา | ราก | เย็นสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงพลังหยิน |
| 249 | เห็ดหิมะ | ดอกเห็ด | เย็นสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงปอด ผิวพรรณ |
| 254 | ถั่วเขียว | เมล็ด | เย็น | ทางเดินอาหาร | ดับร้อน แก้พิษ |
| 255 | ลูกเดือย | เมล็ด | เย็นสุขุม | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ ขับชื้น |
| 257 | ข้าวเย็นเหนือ | หัว | เย็นสุขุม | ผิวหนัง, แก้พิษ | แก้พิษ บำรุงผิว |
| 258 | ข้าวเย็นใต้ | หัว | เย็นสุขุม | ผิวหนัง, แก้พิษ | แก้พิษ ฟอกเลือด |
| 259 | ต้นอ่อนทานตะวัน | ต้นอ่อน | เย็นสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | ต้านอนุมูลอิสระ |
| 266 | เกล็ดสะระแหน่ | ผลึก | เย็น | ระบบหายใจ | ทำให้สดชื่น แก้ปวดศีรษะ |
| 267 | ระย่อม | ราก | เย็น | หัวใจ-หลอดเลือด | ลดความดัน สงบประสาท (ระวัง) |
| 268 | เนระพูสีไทย | ราก | เย็น | ตับ | ลดไข้ |
| 269 | กรุงเขมา | ราก | เย็น | ทางเดินอาหาร, สตรี | ลดไข้ ฟอกเลือดสตรี |
| 271 | กระท่อม | ใบ | เย็น | ทางเดินอาหาร, ระบบประสาท | แก้ปวด แก้ท้องเสีย (ควบคุม) |
| 274 | เข็มขาว | ราก | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ |
| 275 | ส้มเสี้ยว | ใบ | เย็น | ทางเดินอาหาร | ลดไข้ |
| 278 | เถาคันแดง | เถา | เย็น | ผิวหนัง | แก้ฝี |
| 279 | เถาบอระเพ็ด | เถา | เย็น | ภูมิคุ้มกัน | บำรุงภูมิ ลดไข้ |
| 281 | ตับเต่านา | ใบ | เย็น | ตับ | บำรุงตับ |
| 282 | ใบหูปลาช่อน | ใบ | เย็น | ผิวหนัง, ระบบหายใจ | แก้ฝี ลดอักเสบ |
| 283 | ดอกบานเย็น | ราก | เย็น | ขับถ่าย, ปัสสาวะ | ระบาย ขับปัสสาวะ |
| 286 | มะหวด | เปลือก | เย็น | ทางเดินอาหาร | ฝาดสมาน |
| 287 | ลูกจาก | เนื้อ | เย็น | ทางเดินอาหาร | ดับกระหาย |
| 289 | กล้วยน้ำว้า | ผล | เย็นสุขุม | ทางเดินอาหาร | ระบาย บำรุงร่างกาย |
| 290 | เสลดพังพอนตัวผู้ | ใบ/ราก | เย็น | ผิวหนัง, แก้พิษ | แก้พิษอักเสบ แมลงสัตว์กัดต่อย งูสวัด |
| 291 | ข้าวเย็น | หัว | เย็นสุขุม | ผิวหนัง | แก้พิษ |
| 292 | ขลู่ทะเล | ใบ | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ |
| 293 | คอแลน | ใบ | เย็น | ทางเดินอาหาร | แก้ท้องเสีย |
| 295 | ปอเส้ง | ใบ | เย็น | ผิวหนัง | แก้ผื่นคัน |
| 296 | แสมสาร | แก่น | เย็น | ทางเดินขับถ่าย | ระบาย แก้กษัย |
| 297 | แสมทะเล | เปลือก | เย็น | ทางเดินอาหาร | แก้ท้องเสีย |
| 298 | ตาเสือ | เปลือก | เย็น | ทางเดินอาหาร | ฆ่าพยาธิ |
| 299 | กระทกรก | ทั้งต้น | เย็นสุขุม | ระบบประสาท | ผ่อนคลาย ช่วยให้นอนหลับ |
• ลดมาก (2 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | โซนอวัยวะ | สรรพคุณหลัก |
|---|---|---|---|---|---|
| 67 | ฟ้าทะลายโจร | ใบ/ทั้งต้น | เย็น | ระบบหายใจ, ภูมิคุ้มกัน | ลดไข้ แก้เจ็บคอ ต้านไวรัส |
| 80 | โกฐจุฬาลัมพา | ใบ | เย็น | ระบบหายใจ, ภูมิคุ้มกัน | ลดไข้ ต้านมาลาเรีย |
🔥 ธาตุลม
• ขับ (115 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | โซนอวัยวะ | สรรพคุณหลัก |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ขิง | เหง้า | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ทางเดินหายใจ | ขับลม แก้ท้องอืด คลื่นไส้ บรรเทาหวัด |
| 2 | ข่า | เหง้า | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม แก้ท้องอืดเฟ้อ ฆ่าเชื้อรา |
| 3 | ตะไคร้ | ต้น/ใบ | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ทางเดินปัสสาวะ | ขับลม ขับปัสสาวะ แก้ท้องอืด |
| 4 | กระเทียม | หัว | ร้อน | หัวใจ-หลอดเลือด, ทางเดินหายใจ | ลดไขมัน ขับลม ฆ่าเชื้อ |
| 5 | พริกไทย | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร | กระตุ้นไฟธาตุ ขับลม เจริญอาหาร |
| 6 | ดีปลี | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | บำรุงธาตุ แก้ลม แก้หืดไอ |
| 7 | กระชาย | เหง้า | ร้อน | ทางเดินอาหาร, สืบพันธุ์เพศชาย | บำรุงกำลัง ขับลม แก้ท้องอืด |
| 8 | กระชายดำ | เหง้า | ร้อน | หัวใจ, สืบพันธุ์ | บำรุงกำลัง บำรุงหัวใจ |
| 9 | ขมิ้นชัน | เหง้า | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ผิวหนัง, ตับ | ลดอักเสบ บำรุงตับ แก้แผลในกระเพาะ |
| 10 | ไพล | เหง้า | ร้อน | กล้ามเนื้อและข้อ, ทางเดินหายใจ | แก้ปวดเมื่อย เคล็ดขัดยอก หอบหืด |
| 11 | กะเพรา | ใบ | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | ขับลม แก้จุกเสียด ลดน้ำตาล |
| 12 | กระทือ | เหง้า | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม แก้ปวดท้อง บำรุงน้ำนม |
| 13 | กระวาน | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม บำรุงธาตุ ดับกลิ่นปาก |
| 14 | กานพลู | ดอกตูม | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ฟัน, ระบบหายใจ | แก้ปวดฟัน ขับลม แก้ท้องอืด |
| 15 | โหระพา | ใบ | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม เจริญอาหาร |
| 16 | ชะพลู | ใบ | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม ลดน้ำตาลในเลือด |
| 17 | หัสคุณ | ราก/ใบ | ร้อน | ทางเดินหายใจ | ขับเสมหะ แก้หืด แก้ไอ |
| 18 | เร่ว | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม บำรุงธาตุ แก้คลื่นไส้ |
| 19 | การบูร | เนื้อไม้/ผลึก | ร้อน | ระบบประสาท, ผิวหนัง | แก้วิงเวียน ปวดเมื่อย กระตุ้นหัวใจ |
| 20 | จันทน์เทศ | เมล็ด | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ระบบประสาท | ขับลม แก้ท้องเสีย ช่วยให้นอนหลับ |
| 21 | ลูกซัด | เมล็ด | ร้อน | ทางเดินอาหาร, สืบพันธุ์ | บำรุงกำลัง เพิ่มน้ำนม ลดน้ำตาล |
| 22 | ตะไคร้หอม | ต้น | ร้อน | ทางเดินหายใจ, ผิวหนัง | ไล่ยุง ขับลม |
| 23 | พริกไทยดำ | ผลแก่ | ร้อน | ทางเดินอาหาร | กระตุ้นธาตุ ขับลม เจริญอาหาร |
| 24 | ผักไผ่ | ใบ | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม แก้ท้องอืด |
| 25 | แมงลัก | ใบ/เมล็ด | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร | ขับลม ระบายอ่อนๆ ลดน้ำหนัก |
| 26 | มะกรูด | ผิว/ใบ | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | ขับลม บำรุงโลหิต แก้ไอ |
| 27 | หอมแดง | หัว | ร้อนสุขุม | ระบบหายใจ, ทางเดินอาหาร | แก้หวัด คัดจมูก ขับลม |
| 28 | หอมหัวใหญ่ | หัว | ร้อนสุขุม | หัวใจ-หลอดเลือด | ลดไขมัน ลดน้ำตาล ขับลม |
| 30 | ใบยอ | ใบ | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร | ขับลม แก้คลื่นไส้ ลดความดัน |
| 31 | ลูกยอ | ผล | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร, ภูมิคุ้มกัน | บำรุงร่างกาย ปรับสมดุล |
| 33 | ดอกคำฝอย | ดอก | ร้อนสุขุม | เลือด, หัวใจ-หลอดเลือด | บำรุงเลือด ลดไขมัน ขับประจำเดือน |
| 34 | โกฐหัวบัว | เหง้า | ร้อนสุขุม | เลือด, ระบบประสาท | บำรุงเลือด แก้ลมวิงเวียน |
| 36 | โกฐเขมา | เหง้า | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร | แก้ไข้ แก้หืดไอ แก้ลมในกองธาตุ บำรุงกระดูก |
| 37 | โกฐกระดูก | ราก | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร, ลม | ขับลม แก้จุกเสียด |
| 38 | ว่านชักมดลูก | เหง้า | ร้อนสุขุม | สตรี, มดลูก | บำรุงมดลูก ขับน้ำคาวปลา |
| 39 | ว่านเปราะหอม | เหง้า | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร, ผิวหนัง | ขับลม แก้หวัด |
| 40 | กฤษณา | แก่น | สุขุม | หัวใจ, ระบบประสาท | บำรุงหัวใจ แก้ลมวิงเวียน สงบประสาท |
| 41 | ว่านน้ำ | เหง้า | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร, ระบบประสาท | ขับลม แก้ปวดท้อง บำรุงสมอง |
| 45 | สมอพิเภก | ผล | สุขุม | ทางเดินหายใจ, ขับถ่าย | แก้ไอ ขับเสมหะ ระบาย |
| 48 | มะแว้งเครือ | ผล | สุขุม | ทางเดินหายใจ | แก้ไอ ขับเสมหะ |
| 49 | มะแว้งต้น | ผล | สุขุม | ทางเดินหายใจ | แก้ไอ ขับเสมหะ |
| 51 | โกฐสอ | ราก | สุขุม | ทางเดินหายใจ, ผิวหนัง | แก้หวัด ปวดศีรษะ ผื่นคัน |
| 52 | โกฐกักกรา | ราก | สุขุม | ระบบประสาท, ฟัน | แก้ปวดฟัน ฟกช้ำ |
| 57 | ปลาไหลเผือก | ราก | สุขุม | สืบพันธุ์ชาย | บำรุงกำลัง ลดไข้ |
| 58 | เพชรสังฆาต | เถา | สุขุม | กระดูก/ข้อ, ขับถ่าย | แก้ริดสีดวง บำรุงกระดูก |
| 79 | สะระแหน่ | ใบ | เย็น | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | แก้ปวดศีรษะ ขับลม สดชื่น |
| 93 | พิมเสน | ผลึก | เย็น | ระบบหายใจ, ระบบประสาท | แก้วิงเวียน สดชื่น สูดดม |
| 101 | อบเชยเทศ | เปลือก | ร้อน | ทางเดินอาหาร, หัวใจ | บำรุงธาตุ ขับลม ลดน้ำตาล |
| 102 | อบเชยจีน | เปลือก | ร้อน | ทางเดินอาหาร | บำรุงไฟธาตุ ขับลม |
| 103 | ลูกผักชี | ผล | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร | ขับเหงื่อ ปรับธาตุ |
| 104 | ผักชีลาว | ใบ/ผล | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร | ขับลม บำรุงน้ำนม |
| 105 | ผักชีฝรั่ง | ใบ | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร | ขับลม ขับเหงื่อ |
| 106 | ยี่หร่า | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม เจริญอาหาร |
| 107 | โป๊ยกั๊ก | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม แก้ปวดท้อง |
| 108 | กระเทียมโทน | หัว | ร้อน | หัวใจ-หลอดเลือด | บำรุงกำลัง ลดไขมัน |
| 109 | ผักแพว | ใบ | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม แก้ท้องอืด |
| 110 | กระเจียว | เหง้า | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม บำรุงธาตุ |
| 111 | คำแสด | เมล็ด | ร้อนสุขุม | ผิวหนัง | แต่งสี ขับเสมหะ |
| 112 | มหาหิงคุ์ | ยาง | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลมจุกเสียด |
| 113 | เปราะหอม | เหง้า | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ผิวหนัง | ขับลม แก้หวัด |
| 126 | ดอกสาบเสือ | ใบ/ดอก | ร้อนสุขุม | ผิวหนัง, ห้ามเลือด | ห้ามเลือด สมานแผล |
| 131 | เทียนดำ | เมล็ด | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ภูมิคุ้มกัน | ขับลม บำรุงตับ ภูมิคุ้มกัน |
| 132 | เทียนแดง | เมล็ด | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม บำรุงม้าม |
| 133 | เทียนขาว | เมล็ด | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม เจริญอาหาร |
| 134 | เทียนข้าวเปลือก | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม แก้ท้องอืด |
| 135 | เทียนตาตั๊กแตน | เมล็ด | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม |
| 136 | เทียนเยาวพาณี | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม บำรุงน้ำนม |
| 137 | เทียนสัตตบุษย์ | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | ขับลม แก้ไอ |
| 139 | เทียนตากบ | เมล็ด | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม |
| 143 | เจตมูลเพลิงแดง | ราก | ร้อน | ทางเดินอาหาร, สตรี | บำรุงธาตุไฟ ขับประจำเดือน |
| 144 | เจตมูลเพลิงขาว | ราก | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม บำรุงธาตุ |
| 146 | สะค้าน | เถา | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม บำรุงธาตุ |
| 147 | เถาวัลย์เปรียง | เถา | ร้อนสุขุม | กล้ามเนื้อและข้อ | แก้ปวดเมื่อย ลดอักเสบ |
| 149 | แห้วหมู | เหง้า | สุขุม | ทางเดินอาหาร, สตรี | ขับลม ปรับประจำเดือน |
| 151 | มะแขว่น | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม บำรุงธาตุ |
| 153 | ดองดึง | หัว | ร้อนสุขุม | ขับถ่าย, สตรี | ระบาย แก้เก๊าต์ (ระวังพิษ) |
| 154 | หนาด | ใบ | ร้อน | ทางเดินหายใจ, ผิวหนัง | แก้หวัด ปวดเมื่อย |
| 155 | หนอนตายหยาก | ราก | ร้อน | ผิวหนัง, ฆ่าพยาธิ | ฆ่าเหา (ใช้ภายนอก) |
| 156 | ผกากรอง | ใบ | ร้อน | ผิวหนัง | แก้แผลเรื้อรัง (ระวังพิษ) |
| 160 | หูเสือ | ใบ | ร้อน | ทางเดินหายใจ | แก้ไอ แก้หวัด |
| 165 | ผักเสี้ยน | ทั้งต้น | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร | ขับลม เจริญอาหาร |
| 166 | ผักเสี้ยนผี | ใบ | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ฆ่าพยาธิ |
| 167 | ผักคราดหัวแหวน | ดอก/ใบ | ร้อน | ฟัน, ระบบหายใจ | แก้ปวดฟัน ชาลิ้น |
| 170 | ผักแขยง | ทั้งต้น | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร | ขับลม |
| 176 | มะเขือขื่น | ผล | เย็น | ทางเดินหายใจ | แก้ไอ ขับเสมหะ |
| 180 | กระเทียมต้น | ใบ | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | แก้หวัด ขับลม |
| 194 | ส้มเขียวหวาน | เปลือก | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | ขับลม แก้ไอ ขับเสมหะ |
| 195 | ส้มซ่า | เปลือก | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร | ขับลม แก้ท้องอืด |
| 196 | ว่านมหาเมฆ | เหง้า | ร้อนสุขุม | สตรี, ทางเดินอาหาร | ขับลม บำรุงสตรี |
| 197 | ว่านนางคำ | เหง้า | ร้อนสุขุม | สตรี | บำรุงมดลูก |
| 201 | ว่านมหาหงส์ | เหง้า | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ระบบประสาท | ขับลม ทำให้สดชื่น |
| 202 | ขมิ้นอ้อย | เหง้า | ร้อน | ทางเดินอาหาร, สตรี | ขับลม แก้ปวดท้อง |
| 205 | เปล้าน้อย | ใบ | ร้อน | ทางเดินอาหาร | แก้แผลในกระเพาะ |
| 206 | เปล้าใหญ่ | เปลือก | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม |
| 220 | แก้วเจ้าจอม | ใบ | ร้อน | ระบบหายใจ, ผิวหนัง | แก้หวัด ฆ่าเชื้อ |
| 222 | เทพทาโร | เนื้อไม้ | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ระบบประสาท | ขับลม บำรุงประสาท |
| 230 | กลิ้งกลางดง | เหง้า | ร้อน | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงกำลัง |
| 231 | ม้ากระทืบโรง | เถา | ร้อนสุขุม | บำรุงกำลัง, สตรี | บำรุงกำลัง |
| 238 | เถาเอ็นอ่อน | เถา | ร้อนสุขุม | กล้ามเนื้อ-ข้อ | บำรุงเอ็น แก้ปวดเมื่อย |
| 239 | เถามวกแดง | เถา | ร้อนสุขุม | เลือด, สตรี | บำรุงโลหิต |
| 242 | ส่องฟ้า | ราก | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม |
| 245 | หญ้าฝรั่น | เกสร | ร้อนสุขุม | หัวใจ, สตรี | บำรุงเลือด ปรับประจำเดือน |
| 261 | ลูกจันทน์เทศ | เมล็ดใน | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม แก้ท้องเสีย |
| 262 | ดอกจันทน์เทศ | เยื่อหุ้มเมล็ด | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม |
| 264 | ลูกเร่ว | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม |
| 266 | เกล็ดสะระแหน่ | ผลึก | เย็น | ระบบหายใจ | ทำให้สดชื่น แก้ปวดศีรษะ |
| 270 | หางไหลแดง | ราก | ร้อน | ภายนอก | ฆ่าแมลง (ใช้ภายนอก) |
| 273 | กำยาน | ชัน (ยาง) | ร้อนสุขุม | ระบบหายใจ, ผิวหนัง | ขับเสมหะ แก้ลม สมานแผล |
| 276 | คำไทย | ราก | ร้อนสุขุม | ผิวหนัง | แก้ผื่นคัน |
| 277 | เถามวกขาว | เถา | ร้อนสุขุม | เลือด, สตรี | บำรุงโลหิต |
| 280 | ปลาไหลเผือกใหญ่ | ราก | สุขุม | บำรุงเพศ-สตรี | บำรุงกำลัง |
| 284 | ผกากรองเหลือง | ดอก | ร้อน | ภายนอก | ใช้ภายนอก (ระวังพิษ) |
| 285 | มะคังแดง | เปลือก | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร | แก้บิด |
| 288 | หอมเทียน | ใบ | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ไต | ขับลม บำรุงไต |
| 294 | คำฝอย | ดอก/เมล็ด | ร้อนสุขุม | เลือด | บำรุงเลือด ลดไขมัน |
• ขับเล็กน้อย (1 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | โซนอวัยวะ | สรรพคุณหลัก |
|---|---|---|---|---|---|
| 43 | ผักชี | ผล (ลูกผักชี) | สุขุม | ทางเดินอาหาร | ขับลม ขับเหงื่อ แก้หัด บำรุงธาตุ |
• สมดุล (153 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | โซนอวัยวะ | สรรพคุณหลัก |
|---|---|---|---|---|---|
| 29 | มะรุม | ใบ/ฝัก | ร้อนสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงร่างกาย ลดความดัน บำรุงสายตา |
| 32 | ลำไย | เนื้อแห้ง | ร้อนสุขุม | บำรุงเลือด, ระบบประสาท | บำรุงเลือด หัวใจ ช่วยให้นอนหลับ |
| 35 | โกฐเชียง | ราก | ร้อนสุขุม | เลือด, สตรี | บำรุงโลหิต ขับประจำเดือน |
| 42 | มะตูม | ผล | สุขุม | ทางเดินอาหาร | บำรุงธาตุ แก้ท้องเสีย ระบายอ่อนๆ |
| 44 | สมอไทย | ผล | สุขุม | ทางเดินอาหาร, ขับถ่าย | ระบาย บำรุงธาตุ |
| 46 | ชะเอมเทศ | ราก | สุขุม | ทางเดินหายใจ, ทางเดินอาหาร | แก้ไอ ระงับเสมหะ บำรุง |
| 47 | ทับทิม | เปลือกผล | สุขุม | ทางเดินอาหาร, ขับถ่าย | แก้ท้องเสีย ฆ่าพยาธิ |
| 50 | โกฐน้ำเต้า | เหง้า | สุขุม | ทางเดินขับถ่าย, ตับ | ระบาย ดับร้อนตับ |
| 53 | โกฐพุงปลา | หูด | สุขุม | ทางเดินอาหาร | ฝาดสมาน แก้ท้องเสีย |
| 55 | ฝาง | แก่น | สุขุม | เลือด, สตรี | บำรุงโลหิต ขับประจำเดือน |
| 56 | พุทรา | ผล | สุขุม | บำรุงทั่วร่าง, ระบบประสาท | บำรุงเลือด สงบประสาท |
| 61 | รากบัว | ราก | เย็นสุขุม | ทางเดินอาหาร, เลือด | ห้ามเลือด แก้ร้อนใน บำรุงเลือด |
| 62 | กระเจี๊ยบเขียว | ฝัก | เย็นสุขุม | ทางเดินอาหาร | หล่อลื่นลำไส้ บำรุงกระเพาะ |
| 63 | กระท้อน | ผล | เย็นสุขุม | ทางเดินอาหาร | แก้กระหาย ระบาย |
| 64 | มะกอก | ผล | เย็นสุขุม | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | แก้ไอ ดับกระหาย |
| 66 | ขึ้นฉ่าย | ทั้งต้น | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ, หัวใจ | ขับปัสสาวะ ลดความดัน |
| 67 | ฟ้าทะลายโจร | ใบ/ทั้งต้น | เย็น | ระบบหายใจ, ภูมิคุ้มกัน | ลดไข้ แก้เจ็บคอ ต้านไวรัส |
| 68 | มะระ | ผล | เย็น | ตับ, ทางเดินอาหาร | ลดน้ำตาล บำรุงตับ |
| 69 | มะระขี้นก | ผล | เย็น | ตับ, ทางเดินอาหาร | ลดน้ำตาล ขมเย็น |
| 70 | มะขาม | เนื้อผล | เย็น | ทางเดินอาหาร, ขับถ่าย | ระบาย ดับกระหาย |
| 71 | มะขามป้อม | ผล | เย็น | ระบบหายใจ, ภูมิคุ้มกัน | แก้ไอ บำรุงเลือด ต้านอนุมูลอิสระ |
| 72 | กระเจี๊ยบแดง | กลีบเลี้ยง | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ, หัวใจ | ขับปัสสาวะ ลดความดัน ลดไขมัน |
| 73 | หญ้าหนวดแมว | ใบ | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ, ไต | ขับปัสสาวะ สลายนิ่ว |
| 74 | หญ้าคา | ราก | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ, เลือด | ขับปัสสาวะ ห้ามเลือด ลดไข้ |
| 75 | ใบหม่อน | ใบ | เย็น | ตับ, ระบบหายใจ | ลดน้ำตาล ลดไข้ แก้ไอ |
| 76 | ขลู่ | ใบ | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ ลดน้ำตาล |
| 77 | ใบมะกา | ใบ | เย็น | ขับถ่าย | ระบาย ถ่ายเสมหะ |
| 78 | มะขามแขก | ใบ/ฝัก | เย็น | ขับถ่าย | ยาระบายถ่าย |
| 80 | โกฐจุฬาลัมพา | ใบ | เย็น | ระบบหายใจ, ภูมิคุ้มกัน | ลดไข้ ต้านมาลาเรีย |
| 81 | มะนาว | ผล | เย็น | ระบบหายใจ, ทางเดินอาหาร | แก้ไอ ขับเสมหะ ลดเลือดในกระเพาะ |
| 82 | ฝรั่ง | ใบ | เย็น | ทางเดินอาหาร | แก้ท้องเสีย ฝาดสมาน |
| 83 | แห้ม | เถา | เย็น | ตับ, ภูมิคุ้มกัน | ลดไข้ บำรุงน้ำดี |
| 84 | ขันทองพยาบาท | เนื้อไม้ | เย็น | ผิวหนัง, เลือด | แก้โรคผิวหนัง บำรุงโลหิต |
| 85 | หญ้าปักกิ่ง | ทั้งต้น | เย็น | ภูมิคุ้มกัน, ตับ | ต้านมะเร็ง บำรุงตับ |
| 86 | รางจืด | ใบ/ราก | เย็น | ตับ, ขับสารพิษ | ขับสารพิษ ถอนพิษ ลดไข้ |
| 87 | บอระเพ็ด | เถา | เย็น | ภูมิคุ้มกัน, ทางเดินอาหาร | ลดไข้ เจริญอาหาร ลดน้ำตาล |
| 88 | ตำลึง | ใบ/ผล | เย็น | ผิวหนัง, ทางเดินอาหาร | แก้ผื่นคัน ลดน้ำตาล |
| 89 | ผักบุ้ง | ใบ | เย็น | ตับ, สายตา | บำรุงสายตา ดับร้อน |
| 90 | ว่านหางจระเข้ | วุ้นใบ | เย็น | ผิวหนัง, ทางเดินอาหาร | แก้แผลไฟไหม้ บำรุงผิว ระบาย |
| 94 | ลูกใต้ใบ | ทั้งต้น | เย็น | ตับ | บำรุงตับ ลดไข้ |
| 95 | มะเฟือง | ผล | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ แก้กระหาย |
| 96 | มะเขือพวง | ผล | เย็น | ทางเดินอาหาร, เลือด | ลดความดัน บำรุงเลือด |
| 97 | กระดอม | ผล | เย็น | ตับ, ภูมิคุ้มกัน | ลดไข้ บำรุงน้ำดี |
| 98 | ฟักข้าว | เยื่อหุ้มเมล็ด | เย็น | สายตา, ภูมิคุ้มกัน | บำรุงสายตา ต้านอนุมูลอิสระ |
| 99 | ฟักทอง | ผล/เมล็ด | เย็น | ทางเดินอาหาร, สายตา | บำรุงสายตา ฆ่าพยาธิ |
| 100 | แตงไทย | ผล | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ แก้กระหาย |
| 115 | งาดำ | เมล็ด | ร้อนสุขุม | บำรุงเลือด, ผิว | บำรุงเลือด ผิวพรรณ |
| 127 | ดาวเรือง | ดอก | เย็นสุขุม | ระบบหายใจ, สายตา | บำรุงสายตา แก้ไอ |
| 128 | ดอกอัญชัน | ดอก | เย็นสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงสายตา ลดความดัน |
| 138 | เทียนเกล็ดหอย | เมล็ด | เย็นสุขุม | ทางเดินขับถ่าย | ระบายอ่อน หล่อลื่นลำไส้ |
| 140 | ทองพันชั่ง | ใบ/ราก | เย็น | ผิวหนัง, ตับ | แก้กลาก เกลื้อน โรคผิวหนัง |
| 142 | ใบย่านาง | ใบ | เย็น | ตับ, ภูมิคุ้มกัน | ลดไข้ ขับสารพิษ ปรับสมดุล |
| 145 | สะเดา | ใบ/ก้านใบ | เย็น | ภูมิคุ้มกัน, ทางเดินอาหาร | แก้ไข้ เจริญอาหาร บำรุงน้ำดี |
| 148 | ส้มแขก | ผลแห้ง | เย็น | ทางเดินอาหาร | ลดไขมัน ลดน้ำหนัก |
| 150 | มะคำดีควาย | ผล | เย็น | ผิวหนัง, ทางเดินหายใจ | ขับเสมหะ ทำสบู่ธรรมชาติ |
| 152 | มะหาด | แก่น | เย็น | ผิวหนัง, ขับถ่าย | ฆ่าพยาธิ แก้กลาก |
| 157 | หญ้าดอกขาว | ทั้งต้น | เย็น | ทางเดินหายใจ | ช่วยเลิกบุหรี่ ลดไข้ |
| 158 | หญ้านางแดง | เถา | เย็น | ตับ, ภูมิคุ้มกัน | ลดเบาหวาน บำรุงตับ |
| 159 | หญ้าหวาน | ใบ | เย็นสุขุม | ทางเดินอาหาร | ทดแทนน้ำตาล ลดเบาหวาน |
| 161 | ผักกาดน้ำ | ใบ/เมล็ด | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ บำรุงไต |
| 162 | ผักหวานบ้าน | ใบ | เย็นสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงน้ำนม ลดน้ำตาล |
| 163 | ผักหวานป่า | ใบ/ยอด | เย็นสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงร่างกาย |
| 164 | ผักโขม | ใบ | เย็น | บำรุงเลือด | บำรุงเลือด ระบาย |
| 168 | โสมไทย | ราก | สุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงกำลัง |
| 169 | ผักปลัง | ใบ | เย็น | ทางเดินขับถ่าย | ระบาย หล่อลื่นลำไส้ |
| 171 | ผักกูด | ยอดอ่อน | เย็น | บำรุงเลือด | บำรุงเลือด |
| 172 | ผักเชียงดา | ใบ | เย็น | ทางเดินอาหาร | ลดน้ำตาลในเลือด |
| 173 | ผักโสมโคราช | ราก | สุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงร่างกาย |
| 174 | มะเขือเปราะ | ผล | เย็น | ทางเดินอาหาร | ลดน้ำตาล ลดไขมัน |
| 175 | มะเขือยาว | ผล | เย็นสุขุม | ทางเดินอาหาร | บำรุงเลือด |
| 177 | มะเขือเทศ | ผล | เย็น | ทางเดินอาหาร, ตับ | บำรุงเลือด ต้านอนุมูลอิสระ |
| 178 | กระเฉด | ทั้งต้น | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ |
| 179 | จิงจูฉ่าย | ทั้งต้น | เย็นสุขุม | ตับ, ระบบหายใจ | บำรุงตับ ลดความดัน |
| 181 | มังคุด | เปลือกผล | เย็น | ทางเดินอาหาร, ผิวหนัง | แก้ท้องเสีย ฆ่าเชื้อ |
| 182 | ทุเรียนเทศ | ใบ | เย็น | ภูมิคุ้มกัน | ต้านมะเร็ง บำรุงร่างกาย |
| 183 | มะม่วงหิมพานต์ | เมล็ด/ใบ | ร้อนสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงกำลัง บำรุงสมอง |
| 184 | มะเดื่อ | ผล/เปลือก | เย็นสุขุม | ทางเดินอาหาร | บำรุงเลือด ระบาย |
| 185 | มะปราง | ผล | เย็น | ทางเดินอาหาร | ดับกระหาย |
| 186 | มะดัน | ผล | เย็น | ทางเดินอาหาร | ลดไข้ กัดเสมหะ |
| 187 | มะยม | ราก/ใบ | เย็น | ทางเดินอาหาร, ตับ | ระบาย ลดไข้ |
| 188 | ตะลิงปลิง | ผล | เย็น | ทางเดินอาหาร | ลดไข้ ดับกระหาย |
| 189 | ลูกหว้า | เมล็ด/ผล | เย็น | ทางเดินอาหาร | ลดน้ำตาล ฝาดสมาน |
| 190 | ขนุน | แก่น/ใบ | สุขุม | ทางเดินอาหาร | บำรุงร่างกาย |
| 193 | เก๋ากี้ | ผล | ร้อนสุขุม | บำรุงสายตา, ตับ | บำรุงสายตา ตับ-ไต |
| 198 | ว่านมหากาฬ | ใบ | เย็น | ผิวหนัง, แก้พิษ | แก้พิษ ฝี ลดอักเสบ |
| 199 | ว่านธรณีสาร | ทั้งต้น | เย็น | ตับ | บำรุงตับ ลดไข้ |
| 200 | ว่านสามสิบ | ราก | เย็นสุขุม | สตรี, บำรุงทั่วร่าง | บำรุงสตรี เพิ่มน้ำนม |
| 203 | ขมิ้นเครือ | เถา | เย็น | ตับ | ลดไข้ บำรุงน้ำดี |
| 204 | พญายอ | ใบ | เย็น | ผิวหนัง, ภูมิคุ้มกัน | แก้แผลเริม งูสวัด |
| 208 | กระโดน | เปลือก | เย็น | ทางเดินอาหาร | แก้ท้องเสีย |
| 209 | กรวยป่า | เปลือก | เย็นสุขุม | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ |
| 210 | คนทา | ราก | เย็น | ทางเดินอาหาร | แก้ไข้ ลดอักเสบ |
| 212 | คันทรง | ใบ/เปลือก | เย็น | ผิวหนัง | แก้ผื่นคัน |
| 213 | แคนา | ใบ/ดอก | เย็น | ทางเดินอาหาร | บำรุงเลือด |
| 214 | แค | ดอก/ใบ | เย็น | ทางเดินหายใจ | แก้ไข้ แก้หวัด |
| 215 | ตะแบก | ใบ/เปลือก | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ |
| 216 | ตะคร้อ | เปลือก | เย็น | ทางเดินอาหาร | แก้ท้องเสีย |
| 217 | ตะขบป่า | ใบ/ราก | เย็น | ทางเดินอาหาร | แก้ท้องเสีย |
| 219 | ขจร | ดอก | สุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงสายตา |
| 221 | เพกา | ฝัก/เปลือก | เย็น | ทางเดินหายใจ | แก้ไอ บำรุงน้ำดี |
| 224 | ขี้เหล็กเถา | เถา | เย็น | ตับ, ขับถ่าย | ระบาย แก้กษัย |
| 225 | แคแสด | เปลือก | เย็น | ทางเดินอาหาร | แก้ท้องเสีย |
| 226 | ตีนเป็ดน้ำ | เปลือก/ใบ | เย็น | ระบบหายใจ | ขับเสมหะ (ระวังพิษ) |
| 228 | ครอบฟันสี | ทั้งต้น | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ บำรุงไต |
| 229 | ครอบจักรวาล | ทั้งต้น | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ |
| 232 | ปอกระสา | เปลือก | เย็น | บำรุงเลือด | บำรุงเลือด |
| 233 | ลูกประคำดีควาย | ผล/เมล็ด | เย็น | ผิวหนัง | ทำสบู่ แก้กลาก |
| 234 | หญ้าใต้ใบ | ทั้งต้น | เย็น | ตับ, ทางเดินปัสสาวะ | บำรุงตับ ขับปัสสาวะ |
| 235 | หญ้าตีนนก | ทั้งต้น | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ |
| 236 | หญ้าขัดมอน | ทั้งต้น | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ |
| 237 | ห้อม | ใบ | เย็น | ภูมิคุ้มกัน | ลดไข้ ต้านไวรัส |
| 240 | ส้มป่อย | ฝัก | เย็นสุขุม | เลือด, ผิวหนัง | ฟอกโลหิต แก้ไข้ ขับเสมหะ |
| 241 | ชุมเห็ดเทศ | ใบ/ดอก | เย็น | ทางเดินอาหาร, ผิวหนัง | ยาระบาย แก้กลากเกลื้อน |
| 243 | โสมเกาหลี | ราก | ร้อนสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงกำลัง เพิ่มภูมิคุ้มกัน |
| 244 | โสมอเมริกา | ราก | เย็นสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงพลังหยิน |
| 246 | ตังเซิน | ราก | สุขุม | บำรุงกำลัง | บำรุงปอด-ม้าม |
| 247 | เห็ดหลินจือ | ดอกเห็ด | สุขุม | ภูมิคุ้มกัน, ตับ | ปรับภูมิคุ้มกัน บำรุงตับ |
| 248 | ถั่งเช่า | ทั้งหมด | ร้อนสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงไต-ปอด เพิ่มกำลัง |
| 249 | เห็ดหิมะ | ดอกเห็ด | เย็นสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงปอด ผิวพรรณ |
| 250 | เห็ดหอม | ดอกเห็ด | สุขุม | บำรุงทั่วร่าง | เสริมภูมิ บำรุงร่างกาย |
| 251 | งาขาว | เมล็ด | ร้อนสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงร่างกาย |
| 252 | ถั่วเหลือง | เมล็ด | สุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงโปรตีน |
| 253 | ถั่วดำ | เมล็ด | สุขุม | บำรุงไต | บำรุงไต-เลือด |
| 254 | ถั่วเขียว | เมล็ด | เย็น | ทางเดินอาหาร | ดับร้อน แก้พิษ |
| 255 | ลูกเดือย | เมล็ด | เย็นสุขุม | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ ขับชื้น |
| 256 | ข้าวเหนียว | เมล็ด | ร้อนสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงม้าม |
| 257 | ข้าวเย็นเหนือ | หัว | เย็นสุขุม | ผิวหนัง, แก้พิษ | แก้พิษ บำรุงผิว |
| 258 | ข้าวเย็นใต้ | หัว | เย็นสุขุม | ผิวหนัง, แก้พิษ | แก้พิษ ฟอกเลือด |
| 259 | ต้นอ่อนทานตะวัน | ต้นอ่อน | เย็นสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | ต้านอนุมูลอิสระ |
| 263 | ลูกสมอเทศ | ผล | สุขุม | ทางเดินอาหาร | ระบาย บำรุงธาตุ |
| 265 | มะคำไก่ | เมล็ด | สุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงร่างกาย |
| 268 | เนระพูสีไทย | ราก | เย็น | ตับ | ลดไข้ |
| 269 | กรุงเขมา | ราก | เย็น | ทางเดินอาหาร, สตรี | ลดไข้ ฟอกเลือดสตรี |
| 272 | ฟันมังกร | เมล็ด | ร้อนสุขุม | ระบบประสาท | บำรุงประสาท ปาร์กินสัน |
| 274 | เข็มขาว | ราก | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ |
| 275 | ส้มเสี้ยว | ใบ | เย็น | ทางเดินอาหาร | ลดไข้ |
| 278 | เถาคันแดง | เถา | เย็น | ผิวหนัง | แก้ฝี |
| 279 | เถาบอระเพ็ด | เถา | เย็น | ภูมิคุ้มกัน | บำรุงภูมิ ลดไข้ |
| 281 | ตับเต่านา | ใบ | เย็น | ตับ | บำรุงตับ |
| 282 | ใบหูปลาช่อน | ใบ | เย็น | ผิวหนัง, ระบบหายใจ | แก้ฝี ลดอักเสบ |
| 283 | ดอกบานเย็น | ราก | เย็น | ขับถ่าย, ปัสสาวะ | ระบาย ขับปัสสาวะ |
| 286 | มะหวด | เปลือก | เย็น | ทางเดินอาหาร | ฝาดสมาน |
| 287 | ลูกจาก | เนื้อ | เย็น | ทางเดินอาหาร | ดับกระหาย |
| 289 | กล้วยน้ำว้า | ผล | เย็นสุขุม | ทางเดินอาหาร | ระบาย บำรุงร่างกาย |
| 290 | เสลดพังพอนตัวผู้ | ใบ/ราก | เย็น | ผิวหนัง, แก้พิษ | แก้พิษอักเสบ แมลงสัตว์กัดต่อย งูสวัด |
| 291 | ข้าวเย็น | หัว | เย็นสุขุม | ผิวหนัง | แก้พิษ |
| 292 | ขลู่ทะเล | ใบ | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ |
| 293 | คอแลน | ใบ | เย็น | ทางเดินอาหาร | แก้ท้องเสีย |
| 295 | ปอเส้ง | ใบ | เย็น | ผิวหนัง | แก้ผื่นคัน |
| 296 | แสมสาร | แก่น | เย็น | ทางเดินขับถ่าย | ระบาย แก้กษัย |
| 297 | แสมทะเล | เปลือก | เย็น | ทางเดินอาหาร | แก้ท้องเสีย |
| 298 | ตาเสือ | เปลือก | เย็น | ทางเดินอาหาร | ฆ่าพยาธิ |
| 300 | หัวร้อยรู | หัว | สุขุม | บำรุงทั่วร่าง, มะเร็ง | บำรุงร่างกาย ต้านอักเสบ |
• สงบ (31 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | โซนอวัยวะ | สรรพคุณหลัก |
|---|---|---|---|---|---|
| 54 | โกฐชฎามังสี | ราก | สุขุม | ระบบประสาท, หัวใจ | สงบประสาท แก้ลม |
| 59 | ใบเตย | ใบ | เย็นสุขุม | หัวใจ, ทางเดินปัสสาวะ | บำรุงหัวใจ ขับปัสสาวะ ลดน้ำตาล |
| 60 | ดอกบัวหลวง | ดอก/เกสร | เย็นสุขุม | หัวใจ, ระบบประสาท | บำรุงหัวใจ ชูกำลัง สงบประสาท |
| 65 | บัวบก | ใบ | เย็นสุขุม | ผิวหนัง, ระบบประสาท | บำรุงสมอง รักษาแผล แก้ช้ำใน |
| 91 | จันทน์ขาว | แก่น | เย็น | หัวใจ, ระบบประสาท | บำรุงหัวใจ แก้ร้อนใน |
| 92 | จันทน์แดง | แก่น | เย็น | เลือด, หัวใจ | บำรุงเลือด แก้ร้อนใน |
| 114 | จันทน์ขาวเทศ | แก่น | เย็น | หัวใจ | บำรุงหัวใจ |
| 116 | ดอกพิกุล | ดอก | เย็นสุขุม | หัวใจ | บำรุงหัวใจ ทำให้ชื่นใจ |
| 117 | ดอกบุนนาค | ดอก | เย็นสุขุม | หัวใจ, เลือด | บำรุงหัวใจ ขับลม |
| 118 | ดอกมะลิ | ดอก | เย็นสุขุม | หัวใจ | บำรุงหัวใจ ทำให้สดชื่น |
| 119 | ดอกสารภี | ดอก | เย็นสุขุม | หัวใจ | บำรุงหัวใจ |
| 120 | ดอกจำปา | ดอก | ร้อนสุขุม | หัวใจ, สมอง | บำรุงหัวใจ แก้คลื่นเหียน |
| 121 | ดอกจำปี | ดอก | ร้อนสุขุม | หัวใจ | บำรุงหัวใจ |
| 122 | ดอกลำดวน | ดอก | เย็นสุขุม | หัวใจ | บำรุงหัวใจ |
| 123 | ดอกกระดังงา | ดอก | ร้อนสุขุม | หัวใจ, ระบบประสาท | บำรุงหัวใจ ผ่อนคลาย |
| 124 | ดอกกุหลาบมอญ | ดอก | เย็นสุขุม | หัวใจ, สตรี | บำรุงหัวใจ บำรุงเลือด |
| 125 | เกสรบัวหลวง | เกสร | เย็นสุขุม | หัวใจ, ระบบประสาท | บำรุงหัวใจ ห้ามเลือด |
| 129 | ดอกเก๊กฮวย | ดอก | เย็น | ตับ, สายตา | ดับร้อนตับ บำรุงสายตา |
| 130 | กรรณิการ์ | ดอก/ใบ | เย็น | ระบบหายใจ | แก้ไข้ บำรุงเลือด |
| 141 | ใบขี้เหล็ก | ใบ | เย็น | ระบบประสาท, ขับถ่าย | ช่วยให้นอนหลับ ระบาย |
| 191 | ลำไยจีน | เนื้อ | ร้อนสุขุม | บำรุงเลือด | บำรุงเลือด สงบประสาท |
| 192 | พุทราจีน | ผล | ร้อนสุขุม | บำรุงเลือด, ระบบประสาท | บำรุงเลือด สงบประสาท |
| 207 | พรมมิ | ทั้งต้น | เย็นสุขุม | ระบบประสาท | บำรุงสมอง บำรุงประสาท |
| 211 | คนทีสอ | ใบ/ผล | ร้อนสุขุม | ระบบประสาท | แก้ปวดศีรษะ บำรุงประสาท |
| 218 | ทองหลาง | ใบ/เปลือก | เย็น | ทางเดินอาหาร, สตรี | บำรุงเลือด ขับน้ำเหลือง |
| 223 | ลั่นทมขาว | ดอก/เปลือก | เย็น | ระบบหายใจ | ลดไข้ บำรุงเลือด |
| 227 | กระดังงา | ดอก | ร้อนสุขุม | หัวใจ, ระบบประสาท | ผ่อนคลาย บำรุงหัวใจ |
| 260 | ลูกบัว | เมล็ด | สุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงม้าม สงบประสาท |
| 267 | ระย่อม | ราก | เย็น | หัวใจ-หลอดเลือด | ลดความดัน สงบประสาท (ระวัง) |
| 271 | กระท่อม | ใบ | เย็น | ทางเดินอาหาร, ระบบประสาท | แก้ปวด แก้ท้องเสีย (ควบคุม) |
| 299 | กระทกรก | ทั้งต้น | เย็นสุขุม | ระบบประสาท | ผ่อนคลาย ช่วยให้นอนหลับ |
🔥 ธาตุน้ำ
• เพิ่ม (121 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | โซนอวัยวะ | สรรพคุณหลัก |
|---|---|---|---|---|---|
| 32 | ลำไย | เนื้อแห้ง | ร้อนสุขุม | บำรุงเลือด, ระบบประสาท | บำรุงเลือด หัวใจ ช่วยให้นอนหลับ |
| 35 | โกฐเชียง | ราก | ร้อนสุขุม | เลือด, สตรี | บำรุงโลหิต ขับประจำเดือน |
| 46 | ชะเอมเทศ | ราก | สุขุม | ทางเดินหายใจ, ทางเดินอาหาร | แก้ไอ ระงับเสมหะ บำรุง |
| 56 | พุทรา | ผล | สุขุม | บำรุงทั่วร่าง, ระบบประสาท | บำรุงเลือด สงบประสาท |
| 60 | ดอกบัวหลวง | ดอก/เกสร | เย็นสุขุม | หัวใจ, ระบบประสาท | บำรุงหัวใจ ชูกำลัง สงบประสาท |
| 61 | รากบัว | ราก | เย็นสุขุม | ทางเดินอาหาร, เลือด | ห้ามเลือด แก้ร้อนใน บำรุงเลือด |
| 62 | กระเจี๊ยบเขียว | ฝัก | เย็นสุขุม | ทางเดินอาหาร | หล่อลื่นลำไส้ บำรุงกระเพาะ |
| 63 | กระท้อน | ผล | เย็นสุขุม | ทางเดินอาหาร | แก้กระหาย ระบาย |
| 64 | มะกอก | ผล | เย็นสุขุม | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | แก้ไอ ดับกระหาย |
| 65 | บัวบก | ใบ | เย็นสุขุม | ผิวหนัง, ระบบประสาท | บำรุงสมอง รักษาแผล แก้ช้ำใน |
| 66 | ขึ้นฉ่าย | ทั้งต้น | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ, หัวใจ | ขับปัสสาวะ ลดความดัน |
| 70 | มะขาม | เนื้อผล | เย็น | ทางเดินอาหาร, ขับถ่าย | ระบาย ดับกระหาย |
| 71 | มะขามป้อม | ผล | เย็น | ระบบหายใจ, ภูมิคุ้มกัน | แก้ไอ บำรุงเลือด ต้านอนุมูลอิสระ |
| 72 | กระเจี๊ยบแดง | กลีบเลี้ยง | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ, หัวใจ | ขับปัสสาวะ ลดความดัน ลดไขมัน |
| 73 | หญ้าหนวดแมว | ใบ | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ, ไต | ขับปัสสาวะ สลายนิ่ว |
| 74 | หญ้าคา | ราก | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ, เลือด | ขับปัสสาวะ ห้ามเลือด ลดไข้ |
| 75 | ใบหม่อน | ใบ | เย็น | ตับ, ระบบหายใจ | ลดน้ำตาล ลดไข้ แก้ไอ |
| 76 | ขลู่ | ใบ | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ ลดน้ำตาล |
| 77 | ใบมะกา | ใบ | เย็น | ขับถ่าย | ระบาย ถ่ายเสมหะ |
| 78 | มะขามแขก | ใบ/ฝัก | เย็น | ขับถ่าย | ยาระบายถ่าย |
| 79 | สะระแหน่ | ใบ | เย็น | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | แก้ปวดศีรษะ ขับลม สดชื่น |
| 81 | มะนาว | ผล | เย็น | ระบบหายใจ, ทางเดินอาหาร | แก้ไอ ขับเสมหะ ลดเลือดในกระเพาะ |
| 84 | ขันทองพยาบาท | เนื้อไม้ | เย็น | ผิวหนัง, เลือด | แก้โรคผิวหนัง บำรุงโลหิต |
| 85 | หญ้าปักกิ่ง | ทั้งต้น | เย็น | ภูมิคุ้มกัน, ตับ | ต้านมะเร็ง บำรุงตับ |
| 86 | รางจืด | ใบ/ราก | เย็น | ตับ, ขับสารพิษ | ขับสารพิษ ถอนพิษ ลดไข้ |
| 88 | ตำลึง | ใบ/ผล | เย็น | ผิวหนัง, ทางเดินอาหาร | แก้ผื่นคัน ลดน้ำตาล |
| 89 | ผักบุ้ง | ใบ | เย็น | ตับ, สายตา | บำรุงสายตา ดับร้อน |
| 90 | ว่านหางจระเข้ | วุ้นใบ | เย็น | ผิวหนัง, ทางเดินอาหาร | แก้แผลไฟไหม้ บำรุงผิว ระบาย |
| 91 | จันทน์ขาว | แก่น | เย็น | หัวใจ, ระบบประสาท | บำรุงหัวใจ แก้ร้อนใน |
| 92 | จันทน์แดง | แก่น | เย็น | เลือด, หัวใจ | บำรุงเลือด แก้ร้อนใน |
| 94 | ลูกใต้ใบ | ทั้งต้น | เย็น | ตับ | บำรุงตับ ลดไข้ |
| 95 | มะเฟือง | ผล | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ แก้กระหาย |
| 96 | มะเขือพวง | ผล | เย็น | ทางเดินอาหาร, เลือด | ลดความดัน บำรุงเลือด |
| 98 | ฟักข้าว | เยื่อหุ้มเมล็ด | เย็น | สายตา, ภูมิคุ้มกัน | บำรุงสายตา ต้านอนุมูลอิสระ |
| 99 | ฟักทอง | ผล/เมล็ด | เย็น | ทางเดินอาหาร, สายตา | บำรุงสายตา ฆ่าพยาธิ |
| 100 | แตงไทย | ผล | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ แก้กระหาย |
| 114 | จันทน์ขาวเทศ | แก่น | เย็น | หัวใจ | บำรุงหัวใจ |
| 115 | งาดำ | เมล็ด | ร้อนสุขุม | บำรุงเลือด, ผิว | บำรุงเลือด ผิวพรรณ |
| 116 | ดอกพิกุล | ดอก | เย็นสุขุม | หัวใจ | บำรุงหัวใจ ทำให้ชื่นใจ |
| 117 | ดอกบุนนาค | ดอก | เย็นสุขุม | หัวใจ, เลือด | บำรุงหัวใจ ขับลม |
| 118 | ดอกมะลิ | ดอก | เย็นสุขุม | หัวใจ | บำรุงหัวใจ ทำให้สดชื่น |
| 119 | ดอกสารภี | ดอก | เย็นสุขุม | หัวใจ | บำรุงหัวใจ |
| 122 | ดอกลำดวน | ดอก | เย็นสุขุม | หัวใจ | บำรุงหัวใจ |
| 124 | ดอกกุหลาบมอญ | ดอก | เย็นสุขุม | หัวใจ, สตรี | บำรุงหัวใจ บำรุงเลือด |
| 125 | เกสรบัวหลวง | เกสร | เย็นสุขุม | หัวใจ, ระบบประสาท | บำรุงหัวใจ ห้ามเลือด |
| 128 | ดอกอัญชัน | ดอก | เย็นสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงสายตา ลดความดัน |
| 129 | ดอกเก๊กฮวย | ดอก | เย็น | ตับ, สายตา | ดับร้อนตับ บำรุงสายตา |
| 130 | กรรณิการ์ | ดอก/ใบ | เย็น | ระบบหายใจ | แก้ไข้ บำรุงเลือด |
| 138 | เทียนเกล็ดหอย | เมล็ด | เย็นสุขุม | ทางเดินขับถ่าย | ระบายอ่อน หล่อลื่นลำไส้ |
| 140 | ทองพันชั่ง | ใบ/ราก | เย็น | ผิวหนัง, ตับ | แก้กลาก เกลื้อน โรคผิวหนัง |
| 141 | ใบขี้เหล็ก | ใบ | เย็น | ระบบประสาท, ขับถ่าย | ช่วยให้นอนหลับ ระบาย |
| 142 | ใบย่านาง | ใบ | เย็น | ตับ, ภูมิคุ้มกัน | ลดไข้ ขับสารพิษ ปรับสมดุล |
| 148 | ส้มแขก | ผลแห้ง | เย็น | ทางเดินอาหาร | ลดไขมัน ลดน้ำหนัก |
| 158 | หญ้านางแดง | เถา | เย็น | ตับ, ภูมิคุ้มกัน | ลดเบาหวาน บำรุงตับ |
| 159 | หญ้าหวาน | ใบ | เย็นสุขุม | ทางเดินอาหาร | ทดแทนน้ำตาล ลดเบาหวาน |
| 161 | ผักกาดน้ำ | ใบ/เมล็ด | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ บำรุงไต |
| 162 | ผักหวานบ้าน | ใบ | เย็นสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงน้ำนม ลดน้ำตาล |
| 163 | ผักหวานป่า | ใบ/ยอด | เย็นสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงร่างกาย |
| 164 | ผักโขม | ใบ | เย็น | บำรุงเลือด | บำรุงเลือด ระบาย |
| 168 | โสมไทย | ราก | สุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงกำลัง |
| 169 | ผักปลัง | ใบ | เย็น | ทางเดินขับถ่าย | ระบาย หล่อลื่นลำไส้ |
| 171 | ผักกูด | ยอดอ่อน | เย็น | บำรุงเลือด | บำรุงเลือด |
| 172 | ผักเชียงดา | ใบ | เย็น | ทางเดินอาหาร | ลดน้ำตาลในเลือด |
| 173 | ผักโสมโคราช | ราก | สุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงร่างกาย |
| 174 | มะเขือเปราะ | ผล | เย็น | ทางเดินอาหาร | ลดน้ำตาล ลดไขมัน |
| 175 | มะเขือยาว | ผล | เย็นสุขุม | ทางเดินอาหาร | บำรุงเลือด |
| 177 | มะเขือเทศ | ผล | เย็น | ทางเดินอาหาร, ตับ | บำรุงเลือด ต้านอนุมูลอิสระ |
| 178 | กระเฉด | ทั้งต้น | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ |
| 179 | จิงจูฉ่าย | ทั้งต้น | เย็นสุขุม | ตับ, ระบบหายใจ | บำรุงตับ ลดความดัน |
| 182 | ทุเรียนเทศ | ใบ | เย็น | ภูมิคุ้มกัน | ต้านมะเร็ง บำรุงร่างกาย |
| 184 | มะเดื่อ | ผล/เปลือก | เย็นสุขุม | ทางเดินอาหาร | บำรุงเลือด ระบาย |
| 185 | มะปราง | ผล | เย็น | ทางเดินอาหาร | ดับกระหาย |
| 187 | มะยม | ราก/ใบ | เย็น | ทางเดินอาหาร, ตับ | ระบาย ลดไข้ |
| 188 | ตะลิงปลิง | ผล | เย็น | ทางเดินอาหาร | ลดไข้ ดับกระหาย |
| 191 | ลำไยจีน | เนื้อ | ร้อนสุขุม | บำรุงเลือด | บำรุงเลือด สงบประสาท |
| 192 | พุทราจีน | ผล | ร้อนสุขุม | บำรุงเลือด, ระบบประสาท | บำรุงเลือด สงบประสาท |
| 193 | เก๋ากี้ | ผล | ร้อนสุขุม | บำรุงสายตา, ตับ | บำรุงสายตา ตับ-ไต |
| 198 | ว่านมหากาฬ | ใบ | เย็น | ผิวหนัง, แก้พิษ | แก้พิษ ฝี ลดอักเสบ |
| 199 | ว่านธรณีสาร | ทั้งต้น | เย็น | ตับ | บำรุงตับ ลดไข้ |
| 200 | ว่านสามสิบ | ราก | เย็นสุขุม | สตรี, บำรุงทั่วร่าง | บำรุงสตรี เพิ่มน้ำนม |
| 204 | พญายอ | ใบ | เย็น | ผิวหนัง, ภูมิคุ้มกัน | แก้แผลเริม งูสวัด |
| 207 | พรมมิ | ทั้งต้น | เย็นสุขุม | ระบบประสาท | บำรุงสมอง บำรุงประสาท |
| 209 | กรวยป่า | เปลือก | เย็นสุขุม | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ |
| 213 | แคนา | ใบ/ดอก | เย็น | ทางเดินอาหาร | บำรุงเลือด |
| 214 | แค | ดอก/ใบ | เย็น | ทางเดินหายใจ | แก้ไข้ แก้หวัด |
| 215 | ตะแบก | ใบ/เปลือก | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ |
| 217 | ตะขบป่า | ใบ/ราก | เย็น | ทางเดินอาหาร | แก้ท้องเสีย |
| 218 | ทองหลาง | ใบ/เปลือก | เย็น | ทางเดินอาหาร, สตรี | บำรุงเลือด ขับน้ำเหลือง |
| 219 | ขจร | ดอก | สุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงสายตา |
| 223 | ลั่นทมขาว | ดอก/เปลือก | เย็น | ระบบหายใจ | ลดไข้ บำรุงเลือด |
| 228 | ครอบฟันสี | ทั้งต้น | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ บำรุงไต |
| 229 | ครอบจักรวาล | ทั้งต้น | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ |
| 232 | ปอกระสา | เปลือก | เย็น | บำรุงเลือด | บำรุงเลือด |
| 234 | หญ้าใต้ใบ | ทั้งต้น | เย็น | ตับ, ทางเดินปัสสาวะ | บำรุงตับ ขับปัสสาวะ |
| 235 | หญ้าตีนนก | ทั้งต้น | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ |
| 236 | หญ้าขัดมอน | ทั้งต้น | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ |
| 241 | ชุมเห็ดเทศ | ใบ/ดอก | เย็น | ทางเดินอาหาร, ผิวหนัง | ยาระบาย แก้กลากเกลื้อน |
| 243 | โสมเกาหลี | ราก | ร้อนสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงกำลัง เพิ่มภูมิคุ้มกัน |
| 244 | โสมอเมริกา | ราก | เย็นสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงพลังหยิน |
| 246 | ตังเซิน | ราก | สุขุม | บำรุงกำลัง | บำรุงปอด-ม้าม |
| 248 | ถั่งเช่า | ทั้งหมด | ร้อนสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงไต-ปอด เพิ่มกำลัง |
| 249 | เห็ดหิมะ | ดอกเห็ด | เย็นสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงปอด ผิวพรรณ |
| 251 | งาขาว | เมล็ด | ร้อนสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงร่างกาย |
| 252 | ถั่วเหลือง | เมล็ด | สุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงโปรตีน |
| 253 | ถั่วดำ | เมล็ด | สุขุม | บำรุงไต | บำรุงไต-เลือด |
| 254 | ถั่วเขียว | เมล็ด | เย็น | ทางเดินอาหาร | ดับร้อน แก้พิษ |
| 255 | ลูกเดือย | เมล็ด | เย็นสุขุม | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ ขับชื้น |
| 256 | ข้าวเหนียว | เมล็ด | ร้อนสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงม้าม |
| 257 | ข้าวเย็นเหนือ | หัว | เย็นสุขุม | ผิวหนัง, แก้พิษ | แก้พิษ บำรุงผิว |
| 258 | ข้าวเย็นใต้ | หัว | เย็นสุขุม | ผิวหนัง, แก้พิษ | แก้พิษ ฟอกเลือด |
| 259 | ต้นอ่อนทานตะวัน | ต้นอ่อน | เย็นสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | ต้านอนุมูลอิสระ |
| 260 | ลูกบัว | เมล็ด | สุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงม้าม สงบประสาท |
| 265 | มะคำไก่ | เมล็ด | สุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงร่างกาย |
| 266 | เกล็ดสะระแหน่ | ผลึก | เย็น | ระบบหายใจ | ทำให้สดชื่น แก้ปวดศีรษะ |
| 274 | เข็มขาว | ราก | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ |
| 281 | ตับเต่านา | ใบ | เย็น | ตับ | บำรุงตับ |
| 287 | ลูกจาก | เนื้อ | เย็น | ทางเดินอาหาร | ดับกระหาย |
| 289 | กล้วยน้ำว้า | ผล | เย็นสุขุม | ทางเดินอาหาร | ระบาย บำรุงร่างกาย |
| 291 | ข้าวเย็น | หัว | เย็นสุขุม | ผิวหนัง | แก้พิษ |
| 292 | ขลู่ทะเล | ใบ | เย็น | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ |
| 299 | กระทกรก | ทั้งต้น | เย็นสุขุม | ระบบประสาท | ผ่อนคลาย ช่วยให้นอนหลับ |
• เพิ่มเล็กน้อย (2 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | โซนอวัยวะ | สรรพคุณหลัก |
|---|---|---|---|---|---|
| 29 | มะรุม | ใบ/ฝัก | ร้อนสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงร่างกาย ลดความดัน บำรุงสายตา |
| 59 | ใบเตย | ใบ | เย็นสุขุม | หัวใจ, ทางเดินปัสสาวะ | บำรุงหัวใจ ขับปัสสาวะ ลดน้ำตาล |
• สมดุล (36 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | โซนอวัยวะ | สรรพคุณหลัก |
|---|---|---|---|---|---|
| 42 | มะตูม | ผล | สุขุม | ทางเดินอาหาร | บำรุงธาตุ แก้ท้องเสีย ระบายอ่อนๆ |
| 43 | ผักชี | ผล (ลูกผักชี) | สุขุม | ทางเดินอาหาร | ขับลม ขับเหงื่อ แก้หัด บำรุงธาตุ |
| 44 | สมอไทย | ผล | สุขุม | ทางเดินอาหาร, ขับถ่าย | ระบาย บำรุงธาตุ |
| 45 | สมอพิเภก | ผล | สุขุม | ทางเดินหายใจ, ขับถ่าย | แก้ไอ ขับเสมหะ ระบาย |
| 47 | ทับทิม | เปลือกผล | สุขุม | ทางเดินอาหาร, ขับถ่าย | แก้ท้องเสีย ฆ่าพยาธิ |
| 52 | โกฐกักกรา | ราก | สุขุม | ระบบประสาท, ฟัน | แก้ปวดฟัน ฟกช้ำ |
| 53 | โกฐพุงปลา | หูด | สุขุม | ทางเดินอาหาร | ฝาดสมาน แก้ท้องเสีย |
| 54 | โกฐชฎามังสี | ราก | สุขุม | ระบบประสาท, หัวใจ | สงบประสาท แก้ลม |
| 55 | ฝาง | แก่น | สุขุม | เลือด, สตรี | บำรุงโลหิต ขับประจำเดือน |
| 57 | ปลาไหลเผือก | ราก | สุขุม | สืบพันธุ์ชาย | บำรุงกำลัง ลดไข้ |
| 58 | เพชรสังฆาต | เถา | สุขุม | กระดูก/ข้อ, ขับถ่าย | แก้ริดสีดวง บำรุงกระดูก |
| 103 | ลูกผักชี | ผล | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร | ขับเหงื่อ ปรับธาตุ |
| 111 | คำแสด | เมล็ด | ร้อนสุขุม | ผิวหนัง | แต่งสี ขับเสมหะ |
| 120 | ดอกจำปา | ดอก | ร้อนสุขุม | หัวใจ, สมอง | บำรุงหัวใจ แก้คลื่นเหียน |
| 121 | ดอกจำปี | ดอก | ร้อนสุขุม | หัวใจ | บำรุงหัวใจ |
| 123 | ดอกกระดังงา | ดอก | ร้อนสุขุม | หัวใจ, ระบบประสาท | บำรุงหัวใจ ผ่อนคลาย |
| 127 | ดาวเรือง | ดอก | เย็นสุขุม | ระบบหายใจ, สายตา | บำรุงสายตา แก้ไอ |
| 147 | เถาวัลย์เปรียง | เถา | ร้อนสุขุม | กล้ามเนื้อและข้อ | แก้ปวดเมื่อย ลดอักเสบ |
| 149 | แห้วหมู | เหง้า | สุขุม | ทางเดินอาหาร, สตรี | ขับลม ปรับประจำเดือน |
| 183 | มะม่วงหิมพานต์ | เมล็ด/ใบ | ร้อนสุขุม | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงกำลัง บำรุงสมอง |
| 190 | ขนุน | แก่น/ใบ | สุขุม | ทางเดินอาหาร | บำรุงร่างกาย |
| 211 | คนทีสอ | ใบ/ผล | ร้อนสุขุม | ระบบประสาท | แก้ปวดศีรษะ บำรุงประสาท |
| 227 | กระดังงา | ดอก | ร้อนสุขุม | หัวใจ, ระบบประสาท | ผ่อนคลาย บำรุงหัวใจ |
| 231 | ม้ากระทืบโรง | เถา | ร้อนสุขุม | บำรุงกำลัง, สตรี | บำรุงกำลัง |
| 238 | เถาเอ็นอ่อน | เถา | ร้อนสุขุม | กล้ามเนื้อ-ข้อ | บำรุงเอ็น แก้ปวดเมื่อย |
| 239 | เถามวกแดง | เถา | ร้อนสุขุม | เลือด, สตรี | บำรุงโลหิต |
| 245 | หญ้าฝรั่น | เกสร | ร้อนสุขุม | หัวใจ, สตรี | บำรุงเลือด ปรับประจำเดือน |
| 247 | เห็ดหลินจือ | ดอกเห็ด | สุขุม | ภูมิคุ้มกัน, ตับ | ปรับภูมิคุ้มกัน บำรุงตับ |
| 250 | เห็ดหอม | ดอกเห็ด | สุขุม | บำรุงทั่วร่าง | เสริมภูมิ บำรุงร่างกาย |
| 263 | ลูกสมอเทศ | ผล | สุขุม | ทางเดินอาหาร | ระบาย บำรุงธาตุ |
| 271 | กระท่อม | ใบ | เย็น | ทางเดินอาหาร, ระบบประสาท | แก้ปวด แก้ท้องเสีย (ควบคุม) |
| 272 | ฟันมังกร | เมล็ด | ร้อนสุขุม | ระบบประสาท | บำรุงประสาท ปาร์กินสัน |
| 276 | คำไทย | ราก | ร้อนสุขุม | ผิวหนัง | แก้ผื่นคัน |
| 277 | เถามวกขาว | เถา | ร้อนสุขุม | เลือด, สตรี | บำรุงโลหิต |
| 280 | ปลาไหลเผือกใหญ่ | ราก | สุขุม | บำรุงเพศ-สตรี | บำรุงกำลัง |
| 300 | หัวร้อยรู | หัว | สุขุม | บำรุงทั่วร่าง, มะเร็ง | บำรุงร่างกาย ต้านอักเสบ |
• ลดเล็กน้อย (1 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | โซนอวัยวะ | สรรพคุณหลัก |
|---|---|---|---|---|---|
| 25 | แมงลัก | ใบ/เมล็ด | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร | ขับลม ระบายอ่อนๆ ลดน้ำหนัก |
• ลด (140 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | โซนอวัยวะ | สรรพคุณหลัก |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ขิง | เหง้า | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ทางเดินหายใจ | ขับลม แก้ท้องอืด คลื่นไส้ บรรเทาหวัด |
| 2 | ข่า | เหง้า | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม แก้ท้องอืดเฟ้อ ฆ่าเชื้อรา |
| 3 | ตะไคร้ | ต้น/ใบ | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ทางเดินปัสสาวะ | ขับลม ขับปัสสาวะ แก้ท้องอืด |
| 4 | กระเทียม | หัว | ร้อน | หัวใจ-หลอดเลือด, ทางเดินหายใจ | ลดไขมัน ขับลม ฆ่าเชื้อ |
| 5 | พริกไทย | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร | กระตุ้นไฟธาตุ ขับลม เจริญอาหาร |
| 6 | ดีปลี | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | บำรุงธาตุ แก้ลม แก้หืดไอ |
| 7 | กระชาย | เหง้า | ร้อน | ทางเดินอาหาร, สืบพันธุ์เพศชาย | บำรุงกำลัง ขับลม แก้ท้องอืด |
| 8 | กระชายดำ | เหง้า | ร้อน | หัวใจ, สืบพันธุ์ | บำรุงกำลัง บำรุงหัวใจ |
| 9 | ขมิ้นชัน | เหง้า | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ผิวหนัง, ตับ | ลดอักเสบ บำรุงตับ แก้แผลในกระเพาะ |
| 10 | ไพล | เหง้า | ร้อน | กล้ามเนื้อและข้อ, ทางเดินหายใจ | แก้ปวดเมื่อย เคล็ดขัดยอก หอบหืด |
| 11 | กะเพรา | ใบ | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | ขับลม แก้จุกเสียด ลดน้ำตาล |
| 12 | กระทือ | เหง้า | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม แก้ปวดท้อง บำรุงน้ำนม |
| 13 | กระวาน | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม บำรุงธาตุ ดับกลิ่นปาก |
| 14 | กานพลู | ดอกตูม | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ฟัน, ระบบหายใจ | แก้ปวดฟัน ขับลม แก้ท้องอืด |
| 15 | โหระพา | ใบ | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม เจริญอาหาร |
| 16 | ชะพลู | ใบ | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม ลดน้ำตาลในเลือด |
| 17 | หัสคุณ | ราก/ใบ | ร้อน | ทางเดินหายใจ | ขับเสมหะ แก้หืด แก้ไอ |
| 18 | เร่ว | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม บำรุงธาตุ แก้คลื่นไส้ |
| 19 | การบูร | เนื้อไม้/ผลึก | ร้อน | ระบบประสาท, ผิวหนัง | แก้วิงเวียน ปวดเมื่อย กระตุ้นหัวใจ |
| 20 | จันทน์เทศ | เมล็ด | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ระบบประสาท | ขับลม แก้ท้องเสีย ช่วยให้นอนหลับ |
| 21 | ลูกซัด | เมล็ด | ร้อน | ทางเดินอาหาร, สืบพันธุ์ | บำรุงกำลัง เพิ่มน้ำนม ลดน้ำตาล |
| 22 | ตะไคร้หอม | ต้น | ร้อน | ทางเดินหายใจ, ผิวหนัง | ไล่ยุง ขับลม |
| 23 | พริกไทยดำ | ผลแก่ | ร้อน | ทางเดินอาหาร | กระตุ้นธาตุ ขับลม เจริญอาหาร |
| 24 | ผักไผ่ | ใบ | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม แก้ท้องอืด |
| 26 | มะกรูด | ผิว/ใบ | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | ขับลม บำรุงโลหิต แก้ไอ |
| 27 | หอมแดง | หัว | ร้อนสุขุม | ระบบหายใจ, ทางเดินอาหาร | แก้หวัด คัดจมูก ขับลม |
| 28 | หอมหัวใหญ่ | หัว | ร้อนสุขุม | หัวใจ-หลอดเลือด | ลดไขมัน ลดน้ำตาล ขับลม |
| 30 | ใบยอ | ใบ | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร | ขับลม แก้คลื่นไส้ ลดความดัน |
| 31 | ลูกยอ | ผล | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร, ภูมิคุ้มกัน | บำรุงร่างกาย ปรับสมดุล |
| 33 | ดอกคำฝอย | ดอก | ร้อนสุขุม | เลือด, หัวใจ-หลอดเลือด | บำรุงเลือด ลดไขมัน ขับประจำเดือน |
| 34 | โกฐหัวบัว | เหง้า | ร้อนสุขุม | เลือด, ระบบประสาท | บำรุงเลือด แก้ลมวิงเวียน |
| 36 | โกฐเขมา | เหง้า | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร | แก้ไข้ แก้หืดไอ แก้ลมในกองธาตุ บำรุงกระดูก |
| 37 | โกฐกระดูก | ราก | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร, ลม | ขับลม แก้จุกเสียด |
| 38 | ว่านชักมดลูก | เหง้า | ร้อนสุขุม | สตรี, มดลูก | บำรุงมดลูก ขับน้ำคาวปลา |
| 39 | ว่านเปราะหอม | เหง้า | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร, ผิวหนัง | ขับลม แก้หวัด |
| 40 | กฤษณา | แก่น | สุขุม | หัวใจ, ระบบประสาท | บำรุงหัวใจ แก้ลมวิงเวียน สงบประสาท |
| 41 | ว่านน้ำ | เหง้า | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร, ระบบประสาท | ขับลม แก้ปวดท้อง บำรุงสมอง |
| 48 | มะแว้งเครือ | ผล | สุขุม | ทางเดินหายใจ | แก้ไอ ขับเสมหะ |
| 49 | มะแว้งต้น | ผล | สุขุม | ทางเดินหายใจ | แก้ไอ ขับเสมหะ |
| 50 | โกฐน้ำเต้า | เหง้า | สุขุม | ทางเดินขับถ่าย, ตับ | ระบาย ดับร้อนตับ |
| 51 | โกฐสอ | ราก | สุขุม | ทางเดินหายใจ, ผิวหนัง | แก้หวัด ปวดศีรษะ ผื่นคัน |
| 67 | ฟ้าทะลายโจร | ใบ/ทั้งต้น | เย็น | ระบบหายใจ, ภูมิคุ้มกัน | ลดไข้ แก้เจ็บคอ ต้านไวรัส |
| 68 | มะระ | ผล | เย็น | ตับ, ทางเดินอาหาร | ลดน้ำตาล บำรุงตับ |
| 69 | มะระขี้นก | ผล | เย็น | ตับ, ทางเดินอาหาร | ลดน้ำตาล ขมเย็น |
| 80 | โกฐจุฬาลัมพา | ใบ | เย็น | ระบบหายใจ, ภูมิคุ้มกัน | ลดไข้ ต้านมาลาเรีย |
| 82 | ฝรั่ง | ใบ | เย็น | ทางเดินอาหาร | แก้ท้องเสีย ฝาดสมาน |
| 83 | แห้ม | เถา | เย็น | ตับ, ภูมิคุ้มกัน | ลดไข้ บำรุงน้ำดี |
| 87 | บอระเพ็ด | เถา | เย็น | ภูมิคุ้มกัน, ทางเดินอาหาร | ลดไข้ เจริญอาหาร ลดน้ำตาล |
| 93 | พิมเสน | ผลึก | เย็น | ระบบหายใจ, ระบบประสาท | แก้วิงเวียน สดชื่น สูดดม |
| 97 | กระดอม | ผล | เย็น | ตับ, ภูมิคุ้มกัน | ลดไข้ บำรุงน้ำดี |
| 101 | อบเชยเทศ | เปลือก | ร้อน | ทางเดินอาหาร, หัวใจ | บำรุงธาตุ ขับลม ลดน้ำตาล |
| 102 | อบเชยจีน | เปลือก | ร้อน | ทางเดินอาหาร | บำรุงไฟธาตุ ขับลม |
| 104 | ผักชีลาว | ใบ/ผล | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร | ขับลม บำรุงน้ำนม |
| 105 | ผักชีฝรั่ง | ใบ | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร | ขับลม ขับเหงื่อ |
| 106 | ยี่หร่า | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม เจริญอาหาร |
| 107 | โป๊ยกั๊ก | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม แก้ปวดท้อง |
| 108 | กระเทียมโทน | หัว | ร้อน | หัวใจ-หลอดเลือด | บำรุงกำลัง ลดไขมัน |
| 109 | ผักแพว | ใบ | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม แก้ท้องอืด |
| 110 | กระเจียว | เหง้า | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม บำรุงธาตุ |
| 112 | มหาหิงคุ์ | ยาง | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลมจุกเสียด |
| 113 | เปราะหอม | เหง้า | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ผิวหนัง | ขับลม แก้หวัด |
| 126 | ดอกสาบเสือ | ใบ/ดอก | ร้อนสุขุม | ผิวหนัง, ห้ามเลือด | ห้ามเลือด สมานแผล |
| 131 | เทียนดำ | เมล็ด | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ภูมิคุ้มกัน | ขับลม บำรุงตับ ภูมิคุ้มกัน |
| 132 | เทียนแดง | เมล็ด | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม บำรุงม้าม |
| 133 | เทียนขาว | เมล็ด | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม เจริญอาหาร |
| 134 | เทียนข้าวเปลือก | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม แก้ท้องอืด |
| 135 | เทียนตาตั๊กแตน | เมล็ด | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม |
| 136 | เทียนเยาวพาณี | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม บำรุงน้ำนม |
| 137 | เทียนสัตตบุษย์ | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | ขับลม แก้ไอ |
| 139 | เทียนตากบ | เมล็ด | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม |
| 143 | เจตมูลเพลิงแดง | ราก | ร้อน | ทางเดินอาหาร, สตรี | บำรุงธาตุไฟ ขับประจำเดือน |
| 144 | เจตมูลเพลิงขาว | ราก | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม บำรุงธาตุ |
| 145 | สะเดา | ใบ/ก้านใบ | เย็น | ภูมิคุ้มกัน, ทางเดินอาหาร | แก้ไข้ เจริญอาหาร บำรุงน้ำดี |
| 146 | สะค้าน | เถา | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม บำรุงธาตุ |
| 150 | มะคำดีควาย | ผล | เย็น | ผิวหนัง, ทางเดินหายใจ | ขับเสมหะ ทำสบู่ธรรมชาติ |
| 151 | มะแขว่น | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม บำรุงธาตุ |
| 152 | มะหาด | แก่น | เย็น | ผิวหนัง, ขับถ่าย | ฆ่าพยาธิ แก้กลาก |
| 153 | ดองดึง | หัว | ร้อนสุขุม | ขับถ่าย, สตรี | ระบาย แก้เก๊าต์ (ระวังพิษ) |
| 154 | หนาด | ใบ | ร้อน | ทางเดินหายใจ, ผิวหนัง | แก้หวัด ปวดเมื่อย |
| 155 | หนอนตายหยาก | ราก | ร้อน | ผิวหนัง, ฆ่าพยาธิ | ฆ่าเหา (ใช้ภายนอก) |
| 156 | ผกากรอง | ใบ | ร้อน | ผิวหนัง | แก้แผลเรื้อรัง (ระวังพิษ) |
| 157 | หญ้าดอกขาว | ทั้งต้น | เย็น | ทางเดินหายใจ | ช่วยเลิกบุหรี่ ลดไข้ |
| 160 | หูเสือ | ใบ | ร้อน | ทางเดินหายใจ | แก้ไอ แก้หวัด |
| 165 | ผักเสี้ยน | ทั้งต้น | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร | ขับลม เจริญอาหาร |
| 166 | ผักเสี้ยนผี | ใบ | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ฆ่าพยาธิ |
| 167 | ผักคราดหัวแหวน | ดอก/ใบ | ร้อน | ฟัน, ระบบหายใจ | แก้ปวดฟัน ชาลิ้น |
| 170 | ผักแขยง | ทั้งต้น | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร | ขับลม |
| 176 | มะเขือขื่น | ผล | เย็น | ทางเดินหายใจ | แก้ไอ ขับเสมหะ |
| 180 | กระเทียมต้น | ใบ | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | แก้หวัด ขับลม |
| 181 | มังคุด | เปลือกผล | เย็น | ทางเดินอาหาร, ผิวหนัง | แก้ท้องเสีย ฆ่าเชื้อ |
| 186 | มะดัน | ผล | เย็น | ทางเดินอาหาร | ลดไข้ กัดเสมหะ |
| 189 | ลูกหว้า | เมล็ด/ผล | เย็น | ทางเดินอาหาร | ลดน้ำตาล ฝาดสมาน |
| 194 | ส้มเขียวหวาน | เปลือก | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร, ระบบหายใจ | ขับลม แก้ไอ ขับเสมหะ |
| 195 | ส้มซ่า | เปลือก | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร | ขับลม แก้ท้องอืด |
| 196 | ว่านมหาเมฆ | เหง้า | ร้อนสุขุม | สตรี, ทางเดินอาหาร | ขับลม บำรุงสตรี |
| 197 | ว่านนางคำ | เหง้า | ร้อนสุขุม | สตรี | บำรุงมดลูก |
| 201 | ว่านมหาหงส์ | เหง้า | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ระบบประสาท | ขับลม ทำให้สดชื่น |
| 202 | ขมิ้นอ้อย | เหง้า | ร้อน | ทางเดินอาหาร, สตรี | ขับลม แก้ปวดท้อง |
| 203 | ขมิ้นเครือ | เถา | เย็น | ตับ | ลดไข้ บำรุงน้ำดี |
| 205 | เปล้าน้อย | ใบ | ร้อน | ทางเดินอาหาร | แก้แผลในกระเพาะ |
| 206 | เปล้าใหญ่ | เปลือก | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม |
| 208 | กระโดน | เปลือก | เย็น | ทางเดินอาหาร | แก้ท้องเสีย |
| 210 | คนทา | ราก | เย็น | ทางเดินอาหาร | แก้ไข้ ลดอักเสบ |
| 212 | คันทรง | ใบ/เปลือก | เย็น | ผิวหนัง | แก้ผื่นคัน |
| 216 | ตะคร้อ | เปลือก | เย็น | ทางเดินอาหาร | แก้ท้องเสีย |
| 220 | แก้วเจ้าจอม | ใบ | ร้อน | ระบบหายใจ, ผิวหนัง | แก้หวัด ฆ่าเชื้อ |
| 221 | เพกา | ฝัก/เปลือก | เย็น | ทางเดินหายใจ | แก้ไอ บำรุงน้ำดี |
| 222 | เทพทาโร | เนื้อไม้ | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ระบบประสาท | ขับลม บำรุงประสาท |
| 224 | ขี้เหล็กเถา | เถา | เย็น | ตับ, ขับถ่าย | ระบาย แก้กษัย |
| 225 | แคแสด | เปลือก | เย็น | ทางเดินอาหาร | แก้ท้องเสีย |
| 226 | ตีนเป็ดน้ำ | เปลือก/ใบ | เย็น | ระบบหายใจ | ขับเสมหะ (ระวังพิษ) |
| 230 | กลิ้งกลางดง | เหง้า | ร้อน | บำรุงทั่วร่าง | บำรุงกำลัง |
| 233 | ลูกประคำดีควาย | ผล/เมล็ด | เย็น | ผิวหนัง | ทำสบู่ แก้กลาก |
| 237 | ห้อม | ใบ | เย็น | ภูมิคุ้มกัน | ลดไข้ ต้านไวรัส |
| 240 | ส้มป่อย | ฝัก | เย็นสุขุม | เลือด, ผิวหนัง | ฟอกโลหิต แก้ไข้ ขับเสมหะ |
| 242 | ส่องฟ้า | ราก | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม |
| 261 | ลูกจันทน์เทศ | เมล็ดใน | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม แก้ท้องเสีย |
| 262 | ดอกจันทน์เทศ | เยื่อหุ้มเมล็ด | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม |
| 264 | ลูกเร่ว | ผล | ร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม |
| 267 | ระย่อม | ราก | เย็น | หัวใจ-หลอดเลือด | ลดความดัน สงบประสาท (ระวัง) |
| 268 | เนระพูสีไทย | ราก | เย็น | ตับ | ลดไข้ |
| 269 | กรุงเขมา | ราก | เย็น | ทางเดินอาหาร, สตรี | ลดไข้ ฟอกเลือดสตรี |
| 270 | หางไหลแดง | ราก | ร้อน | ภายนอก | ฆ่าแมลง (ใช้ภายนอก) |
| 273 | กำยาน | ชัน (ยาง) | ร้อนสุขุม | ระบบหายใจ, ผิวหนัง | ขับเสมหะ แก้ลม สมานแผล |
| 275 | ส้มเสี้ยว | ใบ | เย็น | ทางเดินอาหาร | ลดไข้ |
| 278 | เถาคันแดง | เถา | เย็น | ผิวหนัง | แก้ฝี |
| 279 | เถาบอระเพ็ด | เถา | เย็น | ภูมิคุ้มกัน | บำรุงภูมิ ลดไข้ |
| 282 | ใบหูปลาช่อน | ใบ | เย็น | ผิวหนัง, ระบบหายใจ | แก้ฝี ลดอักเสบ |
| 283 | ดอกบานเย็น | ราก | เย็น | ขับถ่าย, ปัสสาวะ | ระบาย ขับปัสสาวะ |
| 284 | ผกากรองเหลือง | ดอก | ร้อน | ภายนอก | ใช้ภายนอก (ระวังพิษ) |
| 285 | มะคังแดง | เปลือก | ร้อนสุขุม | ทางเดินอาหาร | แก้บิด |
| 286 | มะหวด | เปลือก | เย็น | ทางเดินอาหาร | ฝาดสมาน |
| 288 | หอมเทียน | ใบ | ร้อน | ทางเดินอาหาร, ไต | ขับลม บำรุงไต |
| 290 | เสลดพังพอนตัวผู้ | ใบ/ราก | เย็น | ผิวหนัง, แก้พิษ | แก้พิษอักเสบ แมลงสัตว์กัดต่อย งูสวัด |
| 293 | คอแลน | ใบ | เย็น | ทางเดินอาหาร | แก้ท้องเสีย |
| 294 | คำฝอย | ดอก/เมล็ด | ร้อนสุขุม | เลือด | บำรุงเลือด ลดไขมัน |
| 295 | ปอเส้ง | ใบ | เย็น | ผิวหนัง | แก้ผื่นคัน |
| 296 | แสมสาร | แก่น | เย็น | ทางเดินขับถ่าย | ระบาย แก้กษัย |
| 297 | แสมทะเล | เปลือก | เย็น | ทางเดินอาหาร | แก้ท้องเสีย |
| 298 | ตาเสือ | เปลือก | เย็น | ทางเดินอาหาร | ฆ่าพยาธิ |
หมวดที่ 4: รสยา 9 รส และผลต่อธาตุไฟ – ลม – น้ำ
ตามคัมภีร์ธาตุวิภังค์และเวชศาสตร์ฉบับหลวง — รสยาเป็นเครื่องมือในการเลือกใช้สมุนไพรให้ตรงธาตุที่กำเริบ
📋 ตารางที่ 1: รสยา 9 รสและผลต่อธาตุไฟ–ลม–น้ำ
| # | รสยา | ผลต่อธาตุไฟ | ผลต่อธาตุลม | ผลต่อธาตุน้ำ | สรรพคุณตามคัมภีร์ |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ฝาด | ลดเล็กน้อย | สงบลม (ลมไม่ฟุ้ง) | ลด (สมานน้ำ-เลือด) | สมานแผล แก้ท้องเสีย ห้ามเลือด เช่น ฝาง สมอ ทับทิม |
| 2 | หวาน | บำรุงไฟพอประมาณ | สงบลม | เพิ่ม (ซึมซาบเนื้อ) | บำรุงกำลัง ทำให้ชุ่ม แก้อ่อนเพลีย เช่น ชะเอม ลำไย พุทรา |
| 3 | เมาเบื่อ | ลด | สงบ-ระงับลม | ลด | แก้พิษ ฆ่าพยาธิ-เชื้อโรค ใช้ในยาแก้พิษ (ระมัดระวังขนาด) |
| 4 | ขม | ลดไฟ-ดับร้อนใน | สมดุล | ลด (ขับน้ำเหลืองเสีย) | แก้ไข้ บำรุงน้ำดี เจริญอาหาร เช่น บอระเพ็ด ฟ้าทะลายโจร มะระ |
| 5 | มัน | บำรุงไฟ | สงบลม (ทำให้คงตัว) | เพิ่ม (เนื้อ-มัน) | บำรุงเอ็น ไขข้อ บำรุงกำลัง เช่น เมล็ดฟักทอง เมล็ดมะรุม |
| 6 | หอมเย็น | ลดไฟ | สงบลม | เพิ่มความชุ่มชื้น | บำรุงหัวใจ แก้ลมวิงเวียน ทำให้ชื่นใจ เช่น จันทน์ขาว พิมเสน บัวหลวง |
| 7 | เค็ม | ลดเล็กน้อย | ระงับลม | เพิ่ม-ดูดซับน้ำ | ซึมซาบผิวหนัง แก้โรคผิวหนัง เช่น ใบขลู่ เกลือสินเธาว์ |
| 8 | เปรี้ยว | กระตุ้นเล็กน้อย | ขับลม | ขับ/ลด (ระบายเสมหะ) | กัดเสมหะ ระบายอุจจาระ ฟอกโลหิต เช่น มะนาว มะขาม กระเจี๊ยบ |
| 9 | เผ็ดร้อน | กระตุ้นไฟ (เพิ่มมาก) | ขับลม (แรงที่สุด) | ลด (ขับเสมหะ) | แก้ลมจุกเสียด ขับลม เช่น ขิง ข่า ตะไคร้ พริกไทย ดีปลี |
หมายเหตุ: บางตำรานับ 'รสจืด' เป็นรสที่ 10 — ขับน้ำ-ขับปัสสาวะ ไม่กระทบไฟลมโดยตรง (เช่น หญ้าคา ใบเตย รากบัว หญ้าหนวดแมว)
📋 ตารางที่ 2: หลักการเลือกรสยาให้ตรงธาตุที่กำเริบ
| ธาตุที่กำเริบ | อาการที่พบ | รสยาที่ควรใช้ | รสยาที่ควรหลีกเลี่ยง | ตัวอย่างสมุนไพร | หมายเหตุ |
|---|---|---|---|---|---|
| ไฟกำเริบ | ร้อนใน ไข้ ปากเปื่อย ปวดศีรษะแบบร้อน | ขม, หอมเย็น, ฝาด | เผ็ดร้อน, เปรี้ยวจัด, มัน | บอระเพ็ด ฟ้าทะลายโจร มะระ จันทน์ขาว ใบบัวบก | ใช้ระยะสั้น ระวังในผู้ธาตุเย็น |
| ลมกำเริบ | ท้องอืด เรอ จุกเสียด ปวดเมื่อย วิงเวียน | เผ็ดร้อน, เปรี้ยว, หอมเย็น | หวานจัด, มัน, เค็มจัด | ขิง ข่า ตะไคร้ มะกรูด กฤษณา สะระแหน่ | เน้นยาขับลม-หอมระเหย |
| น้ำกำเริบ | เสมหะมาก บวมน้ำ ท้องเสียอ่อนเพลีย น้ำหนักขึ้นง่าย | เปรี้ยว, เผ็ดร้อน, ขม, จืด | หวาน, มัน, เค็มจัด | มะนาว มะขาม ขิง สมอ มะขามแขก หญ้าหนวดแมว | บางตำราเรียก 'เสมหะกำเริบ' |
| ไฟพร่อง | มือเท้าเย็น เบื่ออาหาร อ่อนเพลีย ท้องอืดบ่อย | เผ็ดร้อน, มัน, หวาน | ขมจัด, เย็นจัด | ขิง พริกไทย ดีปลี กระชาย กานพลู | ผู้สูงอายุ-ธาตุเย็นมักต้องการ |
| ลมพร่อง | เคลื่อนไหวฝืด ขี้เกียจ จิตหดหู่ | หอมเย็น, มัน, หวาน | ฝาดจัด, เมาเบื่อ | กฤษณา จันทน์เทศ ลำไย พุทรา | บำรุงให้ลมเดินสะดวก |
| น้ำพร่อง | ผิวแห้ง ปากแห้ง ท้องผูก ปัสสาวะน้อย | หวาน, มัน, เค็ม, หอมเย็น | เผ็ดร้อนจัด, ขมจัด | ชะเอมเทศ มะรุม รากบัว ลำไย ฟักทอง | เพิ่มความชุ่มชื้น |
📋 ตารางที่ 3: จัดสมุนไพร 300 ชนิดตามรสยาหลัก
🌿 รส ฝาด (25 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | รสยาทั้งหมด | สรรพคุณหลัก |
|---|---|---|---|---|---|
| 44 | สมอไทย | ผล | สุขุม | ฝาด, ขม, เปรี้ยว | ระบาย บำรุงธาตุ |
| 45 | สมอพิเภก | ผล | สุขุม | ฝาด, ขม | แก้ไอ ขับเสมหะ ระบาย |
| 53 | โกฐพุงปลา | หูด | สุขุม | ฝาด | ฝาดสมาน แก้ท้องเสีย |
| 55 | ฝาง | แก่น | สุขุม | ฝาด, หวาน | บำรุงโลหิต ขับประจำเดือน |
| 82 | ฝรั่ง | ใบ | เย็น | ฝาด | แก้ท้องเสีย ฝาดสมาน |
| 181 | มังคุด | เปลือกผล | เย็น | ฝาด | แก้ท้องเสีย ฆ่าเชื้อ |
| 189 | ลูกหว้า | เมล็ด/ผล | เย็น | ฝาด, ขม | ลดน้ำตาล ฝาดสมาน |
| 205 | เปล้าน้อย | ใบ | ร้อน | ฝาด, เผ็ด | แก้แผลในกระเพาะ |
| 208 | กระโดน | เปลือก | เย็น | ฝาด | แก้ท้องเสีย |
| 209 | กรวยป่า | เปลือก | เย็นสุขุม | ฝาด | ขับปัสสาวะ |
| 215 | ตะแบก | ใบ/เปลือก | เย็น | ฝาด | ขับปัสสาวะ |
| 216 | ตะคร้อ | เปลือก | เย็น | ฝาด | แก้ท้องเสีย |
| 217 | ตะขบป่า | ใบ/ราก | เย็น | ฝาด | แก้ท้องเสีย |
| 225 | แคแสด | เปลือก | เย็น | ฝาด | แก้ท้องเสีย |
| 229 | ครอบจักรวาล | ทั้งต้น | เย็น | ฝาด | ขับปัสสาวะ |
| 231 | ม้ากระทืบโรง | เถา | ร้อนสุขุม | ฝาด, มัน | บำรุงกำลัง |
| 236 | หญ้าขัดมอน | ทั้งต้น | เย็น | ฝาด | ขับปัสสาวะ |
| 239 | เถามวกแดง | เถา | ร้อนสุขุม | ฝาด, ขม | บำรุงโลหิต |
| 263 | ลูกสมอเทศ | ผล | สุขุม | ฝาด, ขม | ระบาย บำรุงธาตุ |
| 276 | คำไทย | ราก | ร้อนสุขุม | ฝาด, หอม | แก้ผื่นคัน |
| 277 | เถามวกขาว | เถา | ร้อนสุขุม | ฝาด, ขม | บำรุงโลหิต |
| 285 | มะคังแดง | เปลือก | ร้อนสุขุม | ฝาด, ขม | แก้บิด |
| 286 | มะหวด | เปลือก | เย็น | ฝาด | ฝาดสมาน |
| 293 | คอแลน | ใบ | เย็น | ฝาด | แก้ท้องเสีย |
| 297 | แสมทะเล | เปลือก | เย็น | ฝาด, เค็ม | แก้ท้องเสีย |
🌿 รส หวาน (42 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | รสยาทั้งหมด | สรรพคุณหลัก |
|---|---|---|---|---|---|
| 29 | มะรุม | ใบ/ฝัก | ร้อนสุขุม | หวาน, มัน | บำรุงร่างกาย ลดความดัน บำรุงสายตา |
| 32 | ลำไย | เนื้อแห้ง | ร้อนสุขุม | หวาน | บำรุงเลือด หัวใจ ช่วยให้นอนหลับ |
| 35 | โกฐเชียง | ราก | ร้อนสุขุม | หวาน, เผ็ดร้อน | บำรุงโลหิต ขับประจำเดือน |
| 42 | มะตูม | ผล | สุขุม | หวาน, ฝาด | บำรุงธาตุ แก้ท้องเสีย ระบายอ่อนๆ |
| 46 | ชะเอมเทศ | ราก | สุขุม | หวาน | แก้ไอ ระงับเสมหะ บำรุง |
| 56 | พุทรา | ผล | สุขุม | หวาน, ฝาด | บำรุงเลือด สงบประสาท |
| 78 | มะขามแขก | ใบ/ฝัก | เย็น | หวาน, ขม | ยาระบายถ่าย |
| 98 | ฟักข้าว | เยื่อหุ้มเมล็ด | เย็น | หวาน, มัน | บำรุงสายตา ต้านอนุมูลอิสระ |
| 99 | ฟักทอง | ผล/เมล็ด | เย็น | หวาน, มัน | บำรุงสายตา ฆ่าพยาธิ |
| 100 | แตงไทย | ผล | เย็น | หวาน, จืด | ขับปัสสาวะ แก้กระหาย |
| 159 | หญ้าหวาน | ใบ | เย็นสุขุม | หวาน | ทดแทนน้ำตาล ลดเบาหวาน |
| 162 | ผักหวานบ้าน | ใบ | เย็นสุขุม | หวาน, จืด | บำรุงน้ำนม ลดน้ำตาล |
| 163 | ผักหวานป่า | ใบ/ยอด | เย็นสุขุม | หวาน | บำรุงร่างกาย |
| 168 | โสมไทย | ราก | สุขุม | หวาน | บำรุงกำลัง |
| 173 | ผักโสมโคราช | ราก | สุขุม | หวาน | บำรุงร่างกาย |
| 175 | มะเขือยาว | ผล | เย็นสุขุม | หวาน, จืด | บำรุงเลือด |
| 184 | มะเดื่อ | ผล/เปลือก | เย็นสุขุม | หวาน, ฝาด | บำรุงเลือด ระบาย |
| 190 | ขนุน | แก่น/ใบ | สุขุม | หวาน, ฝาด | บำรุงร่างกาย |
| 191 | ลำไยจีน | เนื้อ | ร้อนสุขุม | หวาน | บำรุงเลือด สงบประสาท |
| 192 | พุทราจีน | ผล | ร้อนสุขุม | หวาน | บำรุงเลือด สงบประสาท |
| 193 | เก๋ากี้ | ผล | ร้อนสุขุม | หวาน | บำรุงสายตา ตับ-ไต |
| 200 | ว่านสามสิบ | ราก | เย็นสุขุม | หวาน, มัน | บำรุงสตรี เพิ่มน้ำนม |
| 213 | แคนา | ใบ/ดอก | เย็น | หวาน | บำรุงเลือด |
| 219 | ขจร | ดอก | สุขุม | หวาน, หอม | บำรุงสายตา |
| 228 | ครอบฟันสี | ทั้งต้น | เย็น | หวาน | ขับปัสสาวะ บำรุงไต |
| 232 | ปอกระสา | เปลือก | เย็น | หวาน, ฝาด | บำรุงเลือด |
| 243 | โสมเกาหลี | ราก | ร้อนสุขุม | หวาน, ขมเล็กน้อย | บำรุงกำลัง เพิ่มภูมิคุ้มกัน |
| 244 | โสมอเมริกา | ราก | เย็นสุขุม | หวาน, ขมเล็กน้อย | บำรุงพลังหยิน |
| 246 | ตังเซิน | ราก | สุขุม | หวาน | บำรุงปอด-ม้าม |
| 248 | ถั่งเช่า | ทั้งหมด | ร้อนสุขุม | หวาน, มัน | บำรุงไต-ปอด เพิ่มกำลัง |
| 250 | เห็ดหอม | ดอกเห็ด | สุขุม | หวาน, หอม | เสริมภูมิ บำรุงร่างกาย |
| 252 | ถั่วเหลือง | เมล็ด | สุขุม | หวาน, มัน | บำรุงโปรตีน |
| 253 | ถั่วดำ | เมล็ด | สุขุม | หวาน | บำรุงไต-เลือด |
| 254 | ถั่วเขียว | เมล็ด | เย็น | หวาน | ดับร้อน แก้พิษ |
| 256 | ข้าวเหนียว | เมล็ด | ร้อนสุขุม | หวาน | บำรุงม้าม |
| 257 | ข้าวเย็นเหนือ | หัว | เย็นสุขุม | หวาน, จืด | แก้พิษ บำรุงผิว |
| 258 | ข้าวเย็นใต้ | หัว | เย็นสุขุม | หวาน, จืด | แก้พิษ ฟอกเลือด |
| 260 | ลูกบัว | เมล็ด | สุขุม | หวาน | บำรุงม้าม สงบประสาท |
| 265 | มะคำไก่ | เมล็ด | สุขุม | หวาน | บำรุงร่างกาย |
| 272 | ฟันมังกร | เมล็ด | ร้อนสุขุม | หวาน, มัน | บำรุงประสาท ปาร์กินสัน |
| 287 | ลูกจาก | เนื้อ | เย็น | หวาน | ดับกระหาย |
| 289 | กล้วยน้ำว้า | ผล | เย็นสุขุม | หวาน | ระบาย บำรุงร่างกาย |
🌿 รส เมาเบื่อ (4 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | รสยาทั้งหมด | สรรพคุณหลัก |
|---|---|---|---|---|---|
| 153 | ดองดึง | หัว | ร้อนสุขุม | เมาเบื่อ, ขม | ระบาย แก้เก๊าต์ (ระวังพิษ) |
| 155 | หนอนตายหยาก | ราก | ร้อน | เมาเบื่อ | ฆ่าเหา (ใช้ภายนอก) |
| 270 | หางไหลแดง | ราก | ร้อน | เมาเบื่อ | ฆ่าแมลง (ใช้ภายนอก) |
| 284 | ผกากรองเหลือง | ดอก | ร้อน | เมาเบื่อ | ใช้ภายนอก (ระวังพิษ) |
🌿 รส ขม (58 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | รสยาทั้งหมด | สรรพคุณหลัก |
|---|---|---|---|---|---|
| 48 | มะแว้งเครือ | ผล | สุขุม | ขม | แก้ไอ ขับเสมหะ |
| 49 | มะแว้งต้น | ผล | สุขุม | ขม | แก้ไอ ขับเสมหะ |
| 50 | โกฐน้ำเต้า | เหง้า | สุขุม | ขม, ฝาด | ระบาย ดับร้อนตับ |
| 57 | ปลาไหลเผือก | ราก | สุขุม | ขม | บำรุงกำลัง ลดไข้ |
| 67 | ฟ้าทะลายโจร | ใบ/ทั้งต้น | เย็น | ขม | ลดไข้ แก้เจ็บคอ ต้านไวรัส |
| 68 | มะระ | ผล | เย็น | ขม | ลดน้ำตาล บำรุงตับ |
| 69 | มะระขี้นก | ผล | เย็น | ขม | ลดน้ำตาล ขมเย็น |
| 77 | ใบมะกา | ใบ | เย็น | ขม | ระบาย ถ่ายเสมหะ |
| 80 | โกฐจุฬาลัมพา | ใบ | เย็น | ขม | ลดไข้ ต้านมาลาเรีย |
| 83 | แห้ม | เถา | เย็น | ขม | ลดไข้ บำรุงน้ำดี |
| 84 | ขันทองพยาบาท | เนื้อไม้ | เย็น | ขม, ฝาด | แก้โรคผิวหนัง บำรุงโลหิต |
| 87 | บอระเพ็ด | เถา | เย็น | ขม | ลดไข้ เจริญอาหาร ลดน้ำตาล |
| 94 | ลูกใต้ใบ | ทั้งต้น | เย็น | ขม | บำรุงตับ ลดไข้ |
| 96 | มะเขือพวง | ผล | เย็น | ขม | ลดความดัน บำรุงเลือด |
| 97 | กระดอม | ผล | เย็น | ขม | ลดไข้ บำรุงน้ำดี |
| 126 | ดอกสาบเสือ | ใบ/ดอก | ร้อนสุขุม | ขม, ฝาด | ห้ามเลือด สมานแผล |
| 140 | ทองพันชั่ง | ใบ/ราก | เย็น | ขม | แก้กลาก เกลื้อน โรคผิวหนัง |
| 141 | ใบขี้เหล็ก | ใบ | เย็น | ขม | ช่วยให้นอนหลับ ระบาย |
| 145 | สะเดา | ใบ/ก้านใบ | เย็น | ขม | แก้ไข้ เจริญอาหาร บำรุงน้ำดี |
| 149 | แห้วหมู | เหง้า | สุขุม | ขม, หอม | ขับลม ปรับประจำเดือน |
| 150 | มะคำดีควาย | ผล | เย็น | ขม, ฝาด | ขับเสมหะ ทำสบู่ธรรมชาติ |
| 152 | มะหาด | แก่น | เย็น | ขม, ฝาด | ฆ่าพยาธิ แก้กลาก |
| 156 | ผกากรอง | ใบ | ร้อน | ขม, เมาเบื่อ | แก้แผลเรื้อรัง (ระวังพิษ) |
| 157 | หญ้าดอกขาว | ทั้งต้น | เย็น | ขม | ช่วยเลิกบุหรี่ ลดไข้ |
| 158 | หญ้านางแดง | เถา | เย็น | ขม, จืด | ลดเบาหวาน บำรุงตับ |
| 176 | มะเขือขื่น | ผล | เย็น | ขม, ฝาด | แก้ไอ ขับเสมหะ |
| 182 | ทุเรียนเทศ | ใบ | เย็น | ขม | ต้านมะเร็ง บำรุงร่างกาย |
| 198 | ว่านมหากาฬ | ใบ | เย็น | ขม, จืด | แก้พิษ ฝี ลดอักเสบ |
| 199 | ว่านธรณีสาร | ทั้งต้น | เย็น | ขม, จืด | บำรุงตับ ลดไข้ |
| 203 | ขมิ้นเครือ | เถา | เย็น | ขม | ลดไข้ บำรุงน้ำดี |
| 206 | เปล้าใหญ่ | เปลือก | ร้อน | ขม, ฝาด | ขับลม |
| 207 | พรมมิ | ทั้งต้น | เย็นสุขุม | ขม, จืด | บำรุงสมอง บำรุงประสาท |
| 210 | คนทา | ราก | เย็น | ขม | แก้ไข้ ลดอักเสบ |
| 212 | คันทรง | ใบ/เปลือก | เย็น | ขม, ฝาด | แก้ผื่นคัน |
| 214 | แค | ดอก/ใบ | เย็น | ขม, จืด | แก้ไข้ แก้หวัด |
| 218 | ทองหลาง | ใบ/เปลือก | เย็น | ขม | บำรุงเลือด ขับน้ำเหลือง |
| 221 | เพกา | ฝัก/เปลือก | เย็น | ขม, ฝาด | แก้ไอ บำรุงน้ำดี |
| 224 | ขี้เหล็กเถา | เถา | เย็น | ขม | ระบาย แก้กษัย |
| 226 | ตีนเป็ดน้ำ | เปลือก/ใบ | เย็น | ขม, เมาเบื่อ | ขับเสมหะ (ระวังพิษ) |
| 233 | ลูกประคำดีควาย | ผล/เมล็ด | เย็น | ขม | ทำสบู่ แก้กลาก |
| 234 | หญ้าใต้ใบ | ทั้งต้น | เย็น | ขม | บำรุงตับ ขับปัสสาวะ |
| 237 | ห้อม | ใบ | เย็น | ขม | ลดไข้ ต้านไวรัส |
| 241 | ชุมเห็ดเทศ | ใบ/ดอก | เย็น | ขม | ยาระบาย แก้กลากเกลื้อน |
| 247 | เห็ดหลินจือ | ดอกเห็ด | สุขุม | ขม | ปรับภูมิคุ้มกัน บำรุงตับ |
| 267 | ระย่อม | ราก | เย็น | ขม, เมาเบื่อ | ลดความดัน สงบประสาท (ระวัง) |
| 268 | เนระพูสีไทย | ราก | เย็น | ขม | ลดไข้ |
| 269 | กรุงเขมา | ราก | เย็น | ขม | ลดไข้ ฟอกเลือดสตรี |
| 271 | กระท่อม | ใบ | เย็น | ขม | แก้ปวด แก้ท้องเสีย (ควบคุม) |
| 274 | เข็มขาว | ราก | เย็น | ขม | ขับปัสสาวะ |
| 278 | เถาคันแดง | เถา | เย็น | ขม | แก้ฝี |
| 279 | เถาบอระเพ็ด | เถา | เย็น | ขม | บำรุงภูมิ ลดไข้ |
| 280 | ปลาไหลเผือกใหญ่ | ราก | สุขุม | ขม | บำรุงกำลัง |
| 282 | ใบหูปลาช่อน | ใบ | เย็น | ขม | แก้ฝี ลดอักเสบ |
| 283 | ดอกบานเย็น | ราก | เย็น | ขม | ระบาย ขับปัสสาวะ |
| 290 | เสลดพังพอนตัวผู้ | ใบ/ราก | เย็น | ขม | แก้พิษอักเสบ แมลงสัตว์กัดต่อย งูสวัด |
| 295 | ปอเส้ง | ใบ | เย็น | ขม | แก้ผื่นคัน |
| 296 | แสมสาร | แก่น | เย็น | ขม | ระบาย แก้กษัย |
| 298 | ตาเสือ | เปลือก | เย็น | ขม | ฆ่าพยาธิ |
🌿 รส มัน (3 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | รสยาทั้งหมด | สรรพคุณหลัก |
|---|---|---|---|---|---|
| 115 | งาดำ | เมล็ด | ร้อนสุขุม | มัน, หวาน | บำรุงเลือด ผิวพรรณ |
| 183 | มะม่วงหิมพานต์ | เมล็ด/ใบ | ร้อนสุขุม | มัน, หวาน | บำรุงกำลัง บำรุงสมอง |
| 251 | งาขาว | เมล็ด | ร้อนสุขุม | มัน, หวาน | บำรุงร่างกาย |
🌿 รส หอมเย็น (24 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | รสยาทั้งหมด | สรรพคุณหลัก |
|---|---|---|---|---|---|
| 25 | แมงลัก | ใบ/เมล็ด | ร้อนสุขุม | หอมเย็น, เผ็ดร้อน | ขับลม ระบายอ่อนๆ ลดน้ำหนัก |
| 40 | กฤษณา | แก่น | สุขุม | หอมเย็น, ขม | บำรุงหัวใจ แก้ลมวิงเวียน สงบประสาท |
| 43 | ผักชี | ผล (ลูกผักชี) | สุขุม | หอมเย็น, เผ็ดร้อน | ขับลม ขับเหงื่อ แก้หัด บำรุงธาตุ |
| 54 | โกฐชฎามังสี | ราก | สุขุม | หอมเย็น, ขม | สงบประสาท แก้ลม |
| 59 | ใบเตย | ใบ | เย็นสุขุม | หอมเย็น, จืด | บำรุงหัวใจ ขับปัสสาวะ ลดน้ำตาล |
| 60 | ดอกบัวหลวง | ดอก/เกสร | เย็นสุขุม | หอมเย็น, ฝาด | บำรุงหัวใจ ชูกำลัง สงบประสาท |
| 65 | บัวบก | ใบ | เย็นสุขุม | หอมเย็น, ขม | บำรุงสมอง รักษาแผล แก้ช้ำใน |
| 66 | ขึ้นฉ่าย | ทั้งต้น | เย็น | หอมเย็น, จืด | ขับปัสสาวะ ลดความดัน |
| 79 | สะระแหน่ | ใบ | เย็น | หอมเย็น | แก้ปวดศีรษะ ขับลม สดชื่น |
| 91 | จันทน์ขาว | แก่น | เย็น | หอมเย็น | บำรุงหัวใจ แก้ร้อนใน |
| 92 | จันทน์แดง | แก่น | เย็น | หอมเย็น | บำรุงเลือด แก้ร้อนใน |
| 93 | พิมเสน | ผลึก | เย็น | หอมเย็น | แก้วิงเวียน สดชื่น สูดดม |
| 114 | จันทน์ขาวเทศ | แก่น | เย็น | หอมเย็น | บำรุงหัวใจ |
| 116 | ดอกพิกุล | ดอก | เย็นสุขุม | หอมเย็น | บำรุงหัวใจ ทำให้ชื่นใจ |
| 117 | ดอกบุนนาค | ดอก | เย็นสุขุม | หอมเย็น | บำรุงหัวใจ ขับลม |
| 118 | ดอกมะลิ | ดอก | เย็นสุขุม | หอมเย็น | บำรุงหัวใจ ทำให้สดชื่น |
| 119 | ดอกสารภี | ดอก | เย็นสุขุม | หอมเย็น | บำรุงหัวใจ |
| 122 | ดอกลำดวน | ดอก | เย็นสุขุม | หอมเย็น | บำรุงหัวใจ |
| 124 | ดอกกุหลาบมอญ | ดอก | เย็นสุขุม | หอมเย็น | บำรุงหัวใจ บำรุงเลือด |
| 125 | เกสรบัวหลวง | เกสร | เย็นสุขุม | หอมเย็น | บำรุงหัวใจ ห้ามเลือด |
| 129 | ดอกเก๊กฮวย | ดอก | เย็น | หอมเย็น, ขม | ดับร้อนตับ บำรุงสายตา |
| 130 | กรรณิการ์ | ดอก/ใบ | เย็น | หอมเย็น, ขม | แก้ไข้ บำรุงเลือด |
| 266 | เกล็ดสะระแหน่ | ผลึก | เย็น | หอมเย็น | ทำให้สดชื่น แก้ปวดศีรษะ |
| 273 | กำยาน | ชัน (ยาง) | ร้อนสุขุม | หอมเย็น | ขับเสมหะ แก้ลม สมานแผล |
🌿 รส เค็ม (1 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | รสยาทั้งหมด | สรรพคุณหลัก |
|---|---|---|---|---|---|
| 76 | ขลู่ | ใบ | เย็น | เค็ม, ขม | ขับปัสสาวะ ลดน้ำตาล |
🌿 รส เปรี้ยว (17 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | รสยาทั้งหมด | สรรพคุณหลัก |
|---|---|---|---|---|---|
| 26 | มะกรูด | ผิว/ใบ | ร้อนสุขุม | เปรี้ยว, หอมเย็น | ขับลม บำรุงโลหิต แก้ไอ |
| 47 | ทับทิม | เปลือกผล | สุขุม | เปรี้ยว, ฝาด | แก้ท้องเสีย ฆ่าพยาธิ |
| 63 | กระท้อน | ผล | เย็นสุขุม | เปรี้ยว, หวาน | แก้กระหาย ระบาย |
| 64 | มะกอก | ผล | เย็นสุขุม | เปรี้ยว, ฝาด | แก้ไอ ดับกระหาย |
| 70 | มะขาม | เนื้อผล | เย็น | เปรี้ยว | ระบาย ดับกระหาย |
| 71 | มะขามป้อม | ผล | เย็น | เปรี้ยว, ฝาด | แก้ไอ บำรุงเลือด ต้านอนุมูลอิสระ |
| 72 | กระเจี๊ยบแดง | กลีบเลี้ยง | เย็น | เปรี้ยว | ขับปัสสาวะ ลดความดัน ลดไขมัน |
| 81 | มะนาว | ผล | เย็น | เปรี้ยว | แก้ไอ ขับเสมหะ ลดเลือดในกระเพาะ |
| 95 | มะเฟือง | ผล | เย็น | เปรี้ยว | ขับปัสสาวะ แก้กระหาย |
| 148 | ส้มแขก | ผลแห้ง | เย็น | เปรี้ยว | ลดไขมัน ลดน้ำหนัก |
| 177 | มะเขือเทศ | ผล | เย็น | เปรี้ยว, หวาน | บำรุงเลือด ต้านอนุมูลอิสระ |
| 185 | มะปราง | ผล | เย็น | เปรี้ยว, หวาน | ดับกระหาย |
| 186 | มะดัน | ผล | เย็น | เปรี้ยว | ลดไข้ กัดเสมหะ |
| 187 | มะยม | ราก/ใบ | เย็น | เปรี้ยว, ฝาด | ระบาย ลดไข้ |
| 188 | ตะลิงปลิง | ผล | เย็น | เปรี้ยว | ลดไข้ ดับกระหาย |
| 240 | ส้มป่อย | ฝัก | เย็นสุขุม | เปรี้ยว | ฟอกโลหิต แก้ไข้ ขับเสมหะ |
| 275 | ส้มเสี้ยว | ใบ | เย็น | เปรี้ยว, ฝาด | ลดไข้ |
🌿 รส เผ็ดร้อน (74 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | รสยาทั้งหมด | สรรพคุณหลัก |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ขิง | เหง้า | ร้อน | เผ็ดร้อน | ขับลม แก้ท้องอืด คลื่นไส้ บรรเทาหวัด |
| 2 | ข่า | เหง้า | ร้อน | เผ็ดร้อน | ขับลม แก้ท้องอืดเฟ้อ ฆ่าเชื้อรา |
| 3 | ตะไคร้ | ต้น/ใบ | ร้อน | เผ็ดร้อน, หอมเย็น | ขับลม ขับปัสสาวะ แก้ท้องอืด |
| 4 | กระเทียม | หัว | ร้อน | เผ็ดร้อน | ลดไขมัน ขับลม ฆ่าเชื้อ |
| 5 | พริกไทย | ผล | ร้อน | เผ็ดร้อน | กระตุ้นไฟธาตุ ขับลม เจริญอาหาร |
| 6 | ดีปลี | ผล | ร้อน | เผ็ดร้อน | บำรุงธาตุ แก้ลม แก้หืดไอ |
| 7 | กระชาย | เหง้า | ร้อน | เผ็ดร้อน | บำรุงกำลัง ขับลม แก้ท้องอืด |
| 8 | กระชายดำ | เหง้า | ร้อน | เผ็ดร้อน, ขม | บำรุงกำลัง บำรุงหัวใจ |
| 9 | ขมิ้นชัน | เหง้า | ร้อน | เผ็ดร้อน, ขม | ลดอักเสบ บำรุงตับ แก้แผลในกระเพาะ |
| 10 | ไพล | เหง้า | ร้อน | เผ็ดร้อน | แก้ปวดเมื่อย เคล็ดขัดยอก หอบหืด |
| 11 | กะเพรา | ใบ | ร้อน | เผ็ดร้อน, หอมเย็น | ขับลม แก้จุกเสียด ลดน้ำตาล |
| 12 | กระทือ | เหง้า | ร้อน | เผ็ดร้อน, ขม | ขับลม แก้ปวดท้อง บำรุงน้ำนม |
| 13 | กระวาน | ผล | ร้อน | เผ็ดร้อน, หอมเย็น | ขับลม บำรุงธาตุ ดับกลิ่นปาก |
| 14 | กานพลู | ดอกตูม | ร้อน | เผ็ดร้อน, หอมเย็น | แก้ปวดฟัน ขับลม แก้ท้องอืด |
| 15 | โหระพา | ใบ | ร้อน | เผ็ดร้อน, หอมเย็น | ขับลม เจริญอาหาร |
| 16 | ชะพลู | ใบ | ร้อน | เผ็ดร้อน | ขับลม ลดน้ำตาลในเลือด |
| 17 | หัสคุณ | ราก/ใบ | ร้อน | เผ็ดร้อน, ขม | ขับเสมหะ แก้หืด แก้ไอ |
| 18 | เร่ว | ผล | ร้อน | เผ็ดร้อน | ขับลม บำรุงธาตุ แก้คลื่นไส้ |
| 19 | การบูร | เนื้อไม้/ผลึก | ร้อน | เผ็ดร้อน, หอมเย็น | แก้วิงเวียน ปวดเมื่อย กระตุ้นหัวใจ |
| 20 | จันทน์เทศ | เมล็ด | ร้อน | เผ็ดร้อน, หอมเย็น | ขับลม แก้ท้องเสีย ช่วยให้นอนหลับ |
| 21 | ลูกซัด | เมล็ด | ร้อน | เผ็ดร้อน, ขม | บำรุงกำลัง เพิ่มน้ำนม ลดน้ำตาล |
| 22 | ตะไคร้หอม | ต้น | ร้อน | เผ็ดร้อน, หอมเย็น | ไล่ยุง ขับลม |
| 23 | พริกไทยดำ | ผลแก่ | ร้อน | เผ็ดร้อน | กระตุ้นธาตุ ขับลม เจริญอาหาร |
| 24 | ผักไผ่ | ใบ | ร้อน | เผ็ดร้อน | ขับลม แก้ท้องอืด |
| 27 | หอมแดง | หัว | ร้อนสุขุม | เผ็ดร้อน | แก้หวัด คัดจมูก ขับลม |
| 28 | หอมหัวใหญ่ | หัว | ร้อนสุขุม | เผ็ดร้อน, หวาน | ลดไขมัน ลดน้ำตาล ขับลม |
| 30 | ใบยอ | ใบ | ร้อนสุขุม | เผ็ดร้อน | ขับลม แก้คลื่นไส้ ลดความดัน |
| 31 | ลูกยอ | ผล | ร้อนสุขุม | เผ็ดร้อน, ขม | บำรุงร่างกาย ปรับสมดุล |
| 33 | ดอกคำฝอย | ดอก | ร้อนสุขุม | เผ็ดร้อน, ขม | บำรุงเลือด ลดไขมัน ขับประจำเดือน |
| 34 | โกฐหัวบัว | เหง้า | ร้อนสุขุม | เผ็ดร้อน, ขม | บำรุงเลือด แก้ลมวิงเวียน |
| 36 | โกฐเขมา | เหง้า | ร้อนสุขุม | เผ็ดร้อน, ขม | แก้ไข้ แก้หืดไอ แก้ลมในกองธาตุ บำรุงกระดูก |
| 37 | โกฐกระดูก | ราก | ร้อนสุขุม | เผ็ดร้อน, ขม | ขับลม แก้จุกเสียด |
| 38 | ว่านชักมดลูก | เหง้า | ร้อนสุขุม | เผ็ดร้อน, ขม | บำรุงมดลูก ขับน้ำคาวปลา |
| 39 | ว่านเปราะหอม | เหง้า | ร้อนสุขุม | เผ็ดร้อน, หอมเย็น | ขับลม แก้หวัด |
| 41 | ว่านน้ำ | เหง้า | ร้อนสุขุม | เผ็ดร้อน, ขม | ขับลม แก้ปวดท้อง บำรุงสมอง |
| 51 | โกฐสอ | ราก | สุขุม | เผ็ดร้อน, ขม | แก้หวัด ปวดศีรษะ ผื่นคัน |
| 52 | โกฐกักกรา | ราก | สุขุม | เผ็ดร้อน | แก้ปวดฟัน ฟกช้ำ |
| 58 | เพชรสังฆาต | เถา | สุขุม | เผ็ดร้อน, ขม | แก้ริดสีดวง บำรุงกระดูก |
| 101 | อบเชยเทศ | เปลือก | ร้อน | เผ็ดร้อน, หอม | บำรุงธาตุ ขับลม ลดน้ำตาล |
| 102 | อบเชยจีน | เปลือก | ร้อน | เผ็ดร้อน, หอม | บำรุงไฟธาตุ ขับลม |
| 104 | ผักชีลาว | ใบ/ผล | ร้อนสุขุม | เผ็ดร้อน, หอม | ขับลม บำรุงน้ำนม |
| 106 | ยี่หร่า | ผล | ร้อน | เผ็ดร้อน, หอม | ขับลม เจริญอาหาร |
| 107 | โป๊ยกั๊ก | ผล | ร้อน | เผ็ดร้อน, หอม | ขับลม แก้ปวดท้อง |
| 108 | กระเทียมโทน | หัว | ร้อน | เผ็ดร้อน | บำรุงกำลัง ลดไขมัน |
| 109 | ผักแพว | ใบ | ร้อน | เผ็ดร้อน, หอม | ขับลม แก้ท้องอืด |
| 110 | กระเจียว | เหง้า | ร้อน | เผ็ดร้อน, ขม | ขับลม บำรุงธาตุ |
| 112 | มหาหิงคุ์ | ยาง | ร้อน | เผ็ดร้อน, หอมแรง | ขับลมจุกเสียด |
| 113 | เปราะหอม | เหง้า | ร้อน | เผ็ดร้อน, หอม | ขับลม แก้หวัด |
| 131 | เทียนดำ | เมล็ด | ร้อน | เผ็ดร้อน, ขม | ขับลม บำรุงตับ ภูมิคุ้มกัน |
| 132 | เทียนแดง | เมล็ด | ร้อน | เผ็ดร้อน | ขับลม บำรุงม้าม |
| 133 | เทียนขาว | เมล็ด | ร้อน | เผ็ดร้อน, หอม | ขับลม เจริญอาหาร |
| 143 | เจตมูลเพลิงแดง | ราก | ร้อน | เผ็ดร้อน | บำรุงธาตุไฟ ขับประจำเดือน |
| 144 | เจตมูลเพลิงขาว | ราก | ร้อน | เผ็ดร้อน | ขับลม บำรุงธาตุ |
| 146 | สะค้าน | เถา | ร้อน | เผ็ดร้อน | ขับลม บำรุงธาตุ |
| 151 | มะแขว่น | ผล | ร้อน | เผ็ดร้อน, หอม | ขับลม บำรุงธาตุ |
| 154 | หนาด | ใบ | ร้อน | เผ็ดร้อน, หอม | แก้หวัด ปวดเมื่อย |
| 160 | หูเสือ | ใบ | ร้อน | เผ็ดร้อน, หอม | แก้ไอ แก้หวัด |
| 165 | ผักเสี้ยน | ทั้งต้น | ร้อนสุขุม | เผ็ดร้อน, ขม | ขับลม เจริญอาหาร |
| 166 | ผักเสี้ยนผี | ใบ | ร้อน | เผ็ดร้อน, ขม | ฆ่าพยาธิ |
| 167 | ผักคราดหัวแหวน | ดอก/ใบ | ร้อน | เผ็ดร้อน | แก้ปวดฟัน ชาลิ้น |
| 180 | กระเทียมต้น | ใบ | ร้อน | เผ็ดร้อน | แก้หวัด ขับลม |
| 194 | ส้มเขียวหวาน | เปลือก | ร้อนสุขุม | เผ็ดร้อน, หอม | ขับลม แก้ไอ ขับเสมหะ |
| 195 | ส้มซ่า | เปลือก | ร้อนสุขุม | เผ็ดร้อน, หอม | ขับลม แก้ท้องอืด |
| 196 | ว่านมหาเมฆ | เหง้า | ร้อนสุขุม | เผ็ดร้อน, ขม | ขับลม บำรุงสตรี |
| 197 | ว่านนางคำ | เหง้า | ร้อนสุขุม | เผ็ดร้อน | บำรุงมดลูก |
| 201 | ว่านมหาหงส์ | เหง้า | ร้อน | เผ็ดร้อน, หอม | ขับลม ทำให้สดชื่น |
| 202 | ขมิ้นอ้อย | เหง้า | ร้อน | เผ็ดร้อน, ขม | ขับลม แก้ปวดท้อง |
| 230 | กลิ้งกลางดง | เหง้า | ร้อน | เผ็ดร้อน | บำรุงกำลัง |
| 242 | ส่องฟ้า | ราก | ร้อน | เผ็ดร้อน | ขับลม |
| 261 | ลูกจันทน์เทศ | เมล็ดใน | ร้อน | เผ็ดร้อน, หอม | ขับลม แก้ท้องเสีย |
| 262 | ดอกจันทน์เทศ | เยื่อหุ้มเมล็ด | ร้อน | เผ็ดร้อน, หอม | ขับลม |
| 264 | ลูกเร่ว | ผล | ร้อน | เผ็ดร้อน, หอม | ขับลม |
| 288 | หอมเทียน | ใบ | ร้อน | เผ็ดร้อน | ขับลม บำรุงไต |
| 294 | คำฝอย | ดอก/เมล็ด | ร้อนสุขุม | เผ็ดร้อน, ขม | บำรุงเลือด ลดไขมัน |
🌿 รส จืด (31 ชนิด)
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพร | ส่วนที่ใช้ | ฤทธิ์ทางยา | รสยาทั้งหมด | สรรพคุณหลัก |
|---|---|---|---|---|---|
| 61 | รากบัว | ราก | เย็นสุขุม | จืด, หวาน | ห้ามเลือด แก้ร้อนใน บำรุงเลือด |
| 62 | กระเจี๊ยบเขียว | ฝัก | เย็นสุขุม | จืด, หวาน | หล่อลื่นลำไส้ บำรุงกระเพาะ |
| 73 | หญ้าหนวดแมว | ใบ | เย็น | จืด, ขม | ขับปัสสาวะ สลายนิ่ว |
| 74 | หญ้าคา | ราก | เย็น | จืด, หวาน | ขับปัสสาวะ ห้ามเลือด ลดไข้ |
| 75 | ใบหม่อน | ใบ | เย็น | จืด, ขม | ลดน้ำตาล ลดไข้ แก้ไอ |
| 85 | หญ้าปักกิ่ง | ทั้งต้น | เย็น | จืด | ต้านมะเร็ง บำรุงตับ |
| 86 | รางจืด | ใบ/ราก | เย็น | จืด, หวาน | ขับสารพิษ ถอนพิษ ลดไข้ |
| 88 | ตำลึง | ใบ/ผล | เย็น | จืด | แก้ผื่นคัน ลดน้ำตาล |
| 89 | ผักบุ้ง | ใบ | เย็น | จืด | บำรุงสายตา ดับร้อน |
| 90 | ว่านหางจระเข้ | วุ้นใบ | เย็น | จืด, ขม | แก้แผลไฟไหม้ บำรุงผิว ระบาย |
| 128 | ดอกอัญชัน | ดอก | เย็นสุขุม | จืด | บำรุงสายตา ลดความดัน |
| 138 | เทียนเกล็ดหอย | เมล็ด | เย็นสุขุม | จืด, ฝาด | ระบายอ่อน หล่อลื่นลำไส้ |
| 142 | ใบย่านาง | ใบ | เย็น | จืด, ขม | ลดไข้ ขับสารพิษ ปรับสมดุล |
| 161 | ผักกาดน้ำ | ใบ/เมล็ด | เย็น | จืด, ขม | ขับปัสสาวะ บำรุงไต |
| 164 | ผักโขม | ใบ | เย็น | จืด | บำรุงเลือด ระบาย |
| 169 | ผักปลัง | ใบ | เย็น | จืด | ระบาย หล่อลื่นลำไส้ |
| 171 | ผักกูด | ยอดอ่อน | เย็น | จืด | บำรุงเลือด |
| 172 | ผักเชียงดา | ใบ | เย็น | จืด, ขม | ลดน้ำตาลในเลือด |
| 174 | มะเขือเปราะ | ผล | เย็น | จืด, หวาน | ลดน้ำตาล ลดไขมัน |
| 178 | กระเฉด | ทั้งต้น | เย็น | จืด | ขับปัสสาวะ |
| 179 | จิงจูฉ่าย | ทั้งต้น | เย็นสุขุม | จืด, ขม | บำรุงตับ ลดความดัน |
| 204 | พญายอ | ใบ | เย็น | จืด, ขม | แก้แผลเริม งูสวัด |
| 235 | หญ้าตีนนก | ทั้งต้น | เย็น | จืด | ขับปัสสาวะ |
| 249 | เห็ดหิมะ | ดอกเห็ด | เย็นสุขุม | จืด, หวาน | บำรุงปอด ผิวพรรณ |
| 255 | ลูกเดือย | เมล็ด | เย็นสุขุม | จืด, หวาน | ขับปัสสาวะ ขับชื้น |
| 259 | ต้นอ่อนทานตะวัน | ต้นอ่อน | เย็นสุขุม | จืด, หวาน | ต้านอนุมูลอิสระ |
| 281 | ตับเต่านา | ใบ | เย็น | จืด, ขม | บำรุงตับ |
| 291 | ข้าวเย็น | หัว | เย็นสุขุม | จืด, ขม | แก้พิษ |
| 292 | ขลู่ทะเล | ใบ | เย็น | จืด, เค็ม | ขับปัสสาวะ |
| 299 | กระทกรก | ทั้งต้น | เย็นสุขุม | จืด | ผ่อนคลาย ช่วยให้นอนหลับ |
| 300 | หัวร้อยรู | หัว | สุขุม | จืด, ขม | บำรุงร่างกาย ต้านอักเสบ |
คู่มือและคำอธิบายการแบ่งหมวด
ฤทธิ์ทางยา
ร้อน
ร้อนสุขุม
สุขุม
เย็นสุขุม
เย็น
ผลต่อธาตุ (อ้างอิงคัมภีร์ธาตุวิภังค์)
ธาตุไฟ
ธาตุลม
ธาตุน้ำ
รสยา 9 รส (ดูชีต 'หมวดรสยา 9 รส')
ฝาด
หวาน
เมาเบื่อ
ขม
มัน
หอมเย็น
เค็ม
เปรี้ยว
เผ็ดร้อน
จืด (รสที่ 10)
ข้อควรระวัง
1. การจัดหมวดเป็นแนวทางทั่วไปตามตำราแพทย์แผนไทย ใช้สมุนไพรจริงควรปรึกษาแพทย์แผนไทย
2. ฤทธิ์ของสมุนไพรอาจต่างกันตามส่วนที่ใช้ การเตรียม และปริมาณ
3. หญิงมีครรภ์ ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง ผู้ใช้ยาแผนปัจจุบัน ควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้
4. ฤทธิ์ทางยาในที่นี้สรุปจากตำราหลักของกรมพัฒนาการแพทย์แผนไทยและตำราเวชศาสตร์ฉบับหลวง
เปรียบเทียบฤทธิ์สมุนไพร — แพทย์แผนไทย (TTM) vs แพทย์แผนจีน (TCM)
เปรียบเทียบ รสยา (Rasa/Wei) · ตำแหน่งอวัยวะที่ออกฤทธิ์ (Zone/Channels) · สรรพคุณ (Indication/Function) — รวม 78 ชนิด · ทุกคำจีนมีคำแปลไทยกำกับ
Bridge Status: ● Aligned (ภูมิปัญญาตรงกัน) · ◐ Plausible (กลไกสอดคล้องบางส่วน) · ◔ Untested (ต้องการงานวิจัย) · ○ No overlap (เฉพาะศาสตร์ใดศาสตร์หนึ่ง) · ✕ Contradicted
| ลำดับ | ชื่อสมุนไพรไทย | ชื่อวิทยาศาสตร์ | Pinyin | 汉字 (อักษรจีน) | TTM รสยา | TTM โซนอวัยวะ | TTM สรรพคุณ | TCM 味 รส | TCM 性 อุณหภาพ | TCM 归经 อวัยวะ-เส้นจิง | TCM Function หมวดสรรพคุณ | TCM Indication | Bridge note |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| No. | Thai name | Scientific | 拼音 | Hanzi | Thai Rasa | Thai zone | Thai indication | Wei (Taste) | Xing (Nature) | Channels | Function | TCM use | Comparison |
| 1 | ขิง | Zingiber officinale (สด) | Sheng Jiang | 生姜 | เผ็ดร้อน | ทางเดินอาหาร, ทางเดินหายใจ | ขับลม แก้ท้องอืด คลื่นไส้ บรรเทาหวัด | 辛 (เผ็ด) | 微温 (อุ่นเล็กน้อย) | 肺/脾/胃 (ปอด ม้าม กระเพาะ) | 解表散寒 (ระบายผิว ขับความเย็น) | แก้หวัดเย็น คลื่นไส้ ท้องเย็น แก้พิษอาหารทะเล | ● Aligned — ทั้งสองศาสตร์ใช้ขิงสดแก้หวัดเย็นและคลื่นไส้ TCM แยก ขิงสด (生姜) กับ ขิงแห้ง (干姜) ออกจากกันชัดเจน TTM ไม่แยก |
| 2 | ขิงแห้ง | Z. officinale (แห้ง) | Gan Jiang | 干姜 | เผ็ดร้อนจัด | ม้าม-กระเพาะ, ปอด | ทำความอบอุ่น แก้ท้องเย็นเรื้อรัง | 辛 (เผ็ด) | 热 (ร้อน) | 脾/胃/肺/心 (ม้าม กระเพาะ ปอด หัวใจ) | 温中散寒 (อุ่นกลาง ขับความเย็น) | ม้ามพร่องเย็น ท้องเสียเรื้อรัง หอบไอเสมหะใส | ● Aligned — ขิงแห้งร้อนกว่าขิงสด TCM ใช้ใน Spleen-Yang deficiency เทียบ TTM 'ม้ามเย็น' |
| 3 | ข่า | Alpinia galanga | Gao Liang Jiang* | 高良姜* | เผ็ดร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม ฆ่าเชื้อรา แก้ท้องอืดเฟ้อ | 辛 (เผ็ด) | 热 (ร้อน) | 脾/胃 (ม้าม กระเพาะ) | 温中止痛 (อุ่นกลาง ระงับปวด) | ปวดท้องเย็น อาเจียน ท้องเสียเย็น | ◐ Plausible — Gao Liang Jiang คือ A. officinarum (ใกล้เคียงข่า) ฤทธิ์อุ่นกระเพาะใกล้กัน |
| 4 | กระเทียม | Allium sativum | Da Suan | 大蒜 | เผ็ดร้อน | หัวใจ-หลอดเลือด, ทางเดินหายใจ | ลดไขมัน ขับลม ฆ่าเชื้อ | 辛 (เผ็ด) | 温 (อุ่น) | 脾/胃/肺 (ม้าม กระเพาะ ปอด) | 解毒杀虫 (สลายพิษ ฆ่าพยาธิ) | ฆ่าพยาธิ ฆ่าเชื้อ ปอดบวม ดื่มสุราพิษ | ● Aligned — ทั้งสองใช้ฆ่าเชื้อ/ฆ่าพยาธิ งานวิจัยปัจจุบันยืนยัน antimicrobial + cardio benefit |
| 5 | พริกไทย | Piper nigrum | Hu Jiao | 胡椒 | เผ็ดร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม แก้ปวดท้อง อาหารไม่ย่อย | 辛 (เผ็ด) | 热 (ร้อน) | 胃/大肠 (กระเพาะ ลำไส้ใหญ่) | 温中散寒 (อุ่นกลาง ขับความเย็น) | อาหารไม่ย่อย ท้องเสียเย็น คลื่นไส้ | ● Aligned — ใช้ขับลมเหมือนกัน TCM เน้น 'middle jiao cold' ใกล้ TTM 'ลมในท้อง' |
| 6 | ดีปลี | Piper retrofractum / longum | Bi Ba | 荜茇 | เผ็ดร้อน | ทางเดินอาหาร | ขับลม แก้ท้องอืด | 辛 (เผ็ด) | 热 (ร้อน) | 胃/大肠 (กระเพาะ ลำไส้ใหญ่) | 温中散寒 (อุ่นกลาง ขับความเย็น) | ปวดท้องเย็น คลื่นไส้ ปวดฟัน | ● Aligned — Bi Ba คือ Piper longum ใกล้เคียงดีปลีไทย (P. retrofractum) ใช้คล้ายกัน |
| 7 | กานพลู | Syzygium aromaticum | Ding Xiang | 丁香 | เผ็ดร้อน, หอมเย็น | ทางเดินอาหาร, ฟัน-เหงือก | ฆ่าเชื้อ ปวดฟัน ขับลม | 辛 (เผ็ด) | 温 (อุ่น) | 脾/胃/肺/肾 (ม้าม กระเพาะ ปอด ไต) | 温中降逆 (อุ่นกลาง ลด qi ทวน) | อาเจียน สะอึก ปวดฟัน ปวดท้องเย็น | ● Aligned — ทั้งคู่ใช้ปวดฟัน + ขับลม TCM ใช้ลึกถึง Kidney Yang |
| 8 | กระวาน | Amomum krervanh | Sha Ren / Bai Dou Kou* | 砂仁/白豆蔻* | เผ็ดร้อน, หอมเย็น | ทางเดินอาหาร | ขับลม แก้คลื่นไส้ | 辛 (เผ็ด) | 温 (อุ่น) | 脾/胃/肾 (ม้าม กระเพาะ ไต) | 化湿行气 (แปรชื้น ปลุก qi) | ม้ามพร่องชื้น คลื่นไส้ ท้องอืด | ◐ Plausible — สกุล Amomum/Wurfbainia ใกล้เคียง รสกลิ่นใกล้กัน |
| 9 | จันทน์เทศ | Myristica fragrans | Rou Dou Kou | 肉豆蔻 | เผ็ดร้อน, ฝาด | ทางเดินอาหาร | ห้ามท้องเสีย ขับลม | 辛 (เผ็ด) | 温 (อุ่น) | 脾/胃/大肠 (ม้าม กระเพาะ ลำไส้ใหญ่) | 涩肠止泻 (บีบลำไส้ ห้ามท้องเสีย) | ท้องเสียเรื้อรังจากม้ามพร่อง ปวดท้องเย็น | ● Aligned — ใช้ห้ามท้องเสียเรื้อรังเหมือนกัน TCM เพิ่ม Spleen-Yang dimension |
| 10 | ลูกซัด | Trigonella foenum-graecum | Hu Lu Ba | 葫芦巴 | ขม, เผ็ด | ไต, มดลูก | บำรุงไตหยาง บำรุงน้ำนม | 苦 (ขม) | 温 (อุ่น) | 肾/肝 (ไต ตับ) | 温肾助阳 (อุ่นไต บำรุง yang) | ไตหยางพร่อง ปวดเอวหนาวเย็น เบาหวาน adjunct | ● Aligned — ทั้งคู่ใช้ปลุกหยาง/อุ่นไต งานวิจัยเสริม glycemic control |
| 11 | การบูร | Cinnamomum camphora | Zhang Nao | 樟脑 | เผ็ดร้อน, หอมเย็น | ผิวหนัง, ระบบประสาท | ฆ่าเชื้อ แก้ปวดเฉพาะที่ | 辛 (เผ็ด) | 热, 有毒 (ร้อน, มีพิษ) | 心/脾 (หัวใจ ม้าม) | 通窍辟秽 (เปิดทวาร สลายของเสีย) | ใช้ทาภายนอกแก้ปวด ฆ่าเชื้อ ไม่กินภายใน (toxic) | ● Aligned — ทั้งคู่จำกัดใช้เฉพาะภายนอก ทันสมัย: คล้าย topical analgesic |
| 12 | อบเชยจีน | Cinnamomum cassia | Rou Gui (เปลือก) / Gui Zhi (กิ่ง) | 肉桂/桂枝 | เผ็ดร้อน, หวาน | หัวใจ-ไต, ทางเดินอาหาร | อุ่นกาย บำรุงเลือด | 辛, 甘 (เผ็ด, หวาน) | 热 (ร้อน) | 肾/脾/心/肝 (ไต ม้าม หัวใจ ตับ) | 补火助阳 (เติมไฟ บำรุง yang) | Yang พร่อง — ปวดเอว มือเท้าเย็น ปวดประจำเดือน amenorrhea | ● Aligned — เป็นยาสำคัญทั้งคู่ TCM แยก เปลือก (Rou Gui ลึก) กับ กิ่ง (Gui Zhi เปิดผิว) ชัดเจน TTM รวมเรียก 'อบเชยจีน' |
| 13 | อบเชยเทศ | Cinnamomum verum/zeylanicum | (rare in TCM) | — | เผ็ดร้อน, หวาน | หัวใจ-หลอดเลือด, ทางเดินอาหาร | ลดน้ำตาล อุ่นกาย | 辛, 甘 (เผ็ด, หวาน) | 温 (อุ่น) | 脾/胃 (ม้าม กระเพาะ — modern) | (ใช้สมัยใหม่) — อุ่นม้าม-กระเพาะ | Functional dyspepsia, glycemic adjunct (modern data) | ○ No overlap classical — TCM ใช้ C. cassia เป็นหลัก งานวิจัยแยก species ชี้ Coumarin ใน C. cassia สูงกว่า → C. verum ปลอดภัยกว่าระยะยาว |
| 14 | กฤษณา | Aquilaria crassna/agallocha | Chen Xiang | 沉香 | ขม, เผ็ด, หอม | ปอด-หัวใจ | บำรุงหัวใจ ระงับหอบ | 辛, 苦 (เผ็ด, ขม) | 温 (อุ่น) | 脾/胃/肾 (ม้าม กระเพาะ ไต) | 降气温中 (ลด qi ทวน อุ่นกลาง) | หอบไอเรื้อรัง ปวดท้องเย็น ระงับ qi-rebellion | ● Aligned — กฤษณาเป็นยาแพง ใช้คล้ายกันทั้งสองศาสตร์ — calming + warming |
| 15 | ฟ้าทะลายโจร | Andrographis paniculata | Chuan Xin Lian | 穿心莲 | ขม | ทางเดินอาหาร, ทางเดินหายใจ | ลดไข้ ต้านเชื้อ แก้เจ็บคอ | 苦 (ขม) | 寒 (เย็น) | 肺/胃/大肠/小肠 (ปอด กระเพาะ ลำไส้ใหญ่ ลำไส้เล็ก) | 清热解毒 (ระบายร้อน สลายพิษ) | ไข้ เจ็บคอ บิด แผลพุพอง | ● Aligned — เพิ่งเข้า TCM ราว 50 ปี ใช้คล้าย 'antibiotic-like' ทั้งสองศาสตร์ |
| 16 | บอระเพ็ด | Tinospora crispa | (T. cordifolia เรียก Guan Mu Tong) | 宽木通* | ขม | ตับ-น้ำดี, ม้าม-กระเพาะ | ลดไข้ ลดน้ำตาล กระตุ้นภูมิ | 苦 (ขม) | 寒 (เย็น) | 肝/胃 (ตับ กระเพาะ — modern) | (สมัยใหม่) — ระบายร้อน กระตุ้นภูมิ | ไข้เรื้อรัง เบาหวาน adjunct | ◐ Plausible — Tinospora cordifolia (Guduchi) ใน Ayurveda ใช้กว้าง TCM ใช้น้อย — research priority |
| 17 | ขมิ้นชัน | Curcuma longa | Jiang Huang | 姜黄 | เผ็ดร้อน, ขม | ตับ-น้ำดี, ทางเดินอาหาร | ต้านอักเสบ ขับน้ำดี | 辛, 苦 (เผ็ด, ขม) | 温 (อุ่น) | 脾/肝 (ม้าม ตับ) | 活血行气 (ปลุกเลือด ปลุก qi) | ปวดท้อง ปวดประจำเดือน ปวดข้อ amenorrhea | ● Aligned — TCM ใช้กระตุ้นเลือด-ลม TTM เน้น anti-inflammatory งานวิจัยปัจจุบัน: NF-κB inhibition |
| 18 | ว่านชักมดลูก | Curcuma comosa | (rare in TCM) | — | เผ็ดร้อน | มดลูก | ขับเลือดประจำเดือน บำรุงสตรี | — | — | — | (ไม่ปรากฏใน TCM คลาสสิก) | — | ○ No overlap — TTM/Ayurveda เฉพาะ TCM ไม่มี |
| 19 | โกฐหัวบัว | Ligusticum chuanxiong | Chuan Xiong | 川芎 | เผ็ดร้อน, หอม | หัวใจ-เลือด | บำรุงเลือด ปวดประจำเดือน ปวดศีรษะ | 辛 (เผ็ด) | 温 (อุ่น) | 肝/胆/心包 (ตับ ถุงน้ำดี เยื่อหุ้มหัวใจ) | 活血行气 (ปลุกเลือด ปลุก qi) | ปวดศีรษะ ปวดประจำเดือน ลมในเลือด | ● Aligned — เป็นสมุนไพรจีนแท้ที่ TTM นำเข้าใช้ใน 'พิกัดโกฐ' ใช้ปวดศีรษะ + เลือดเหมือนกัน |
| 20 | โกฐเชียง | Angelica sinensis | Dang Gui | 当归 | หวาน, เผ็ดร้อน | เลือด-หัวใจ, มดลูก | บำรุงเลือดสตรี | 甘, 辛 (หวาน, เผ็ด) | 温 (อุ่น) | 肝/心/脾 (ตับ หัวใจ ม้าม) | 补血活血 (บำรุงเลือด ปลุกเลือด) | เลือดพร่อง ประจำเดือนผิดปกติ ปวดประจำเดือน | ● Aligned — สมุนไพรจีนแท้ที่ TTM นำเข้าใช้ — 'Female Ginseng' ใช้บำรุงเลือดสตรีตรงกัน |
| 21 | โกฐเขมา | Atractylodes lancea | Cang Zhu | 苍术 | เผ็ด, ขม | ม้าม-กระเพาะ | ขับชื้น แก้ท้องอืด | 辛, 苦 (เผ็ด, ขม) | 温 (อุ่น) | 脾/胃 (ม้าม กระเพาะ) | 燥湿健脾 (ทำชื้นแห้ง บำรุงม้าม) | ม้ามพร่องชื้น ท้องอืด ท้องเสีย | ● Aligned — สมุนไพรจีนแท้ Cang Zhu (เขมา) vs Bai Zhu (เขมาขาว, A. macrocephala) บำบัด damp คล้ายกัน |
| 22 | โกฐกระดูก | Saussurea costus | Mu Xiang | 木香 | เผ็ด, ขม | ม้าม-กระเพาะ, ตับ-น้ำดี | ปวดท้อง อาหารไม่ย่อย | 辛, 苦 (เผ็ด, ขม) | 温 (อุ่น) | 脾/胃/大肠/胆 (ม้าม กระเพาะ ลำไส้ใหญ่ ถุงน้ำดี) | 行气止痛 (ปลุก qi ระงับปวด) | ปวดท้อง อาหารไม่ย่อย ท้องเสียจาก qi-stagnation | ● Aligned — สมุนไพรจีนแท้ใช้ตรงกัน CITES Appendix I — ปัจจุบันมี A. cathayanus ทดแทน |
| 23 | โกฐน้ำเต้า | Rheum officinale/palmatum | Da Huang | 大黄 | ขม | ตับ-น้ำดี, ลำไส้ | ระบาย ขับสารพิษ | 苦 (ขม) | 寒 (เย็น) | 脾/胃/大肠/肝/心包 (ม้าม กระเพาะ ลำไส้ใหญ่ ตับ เยื่อหุ้มหัวใจ) | 泻下攻积 (ระบายลง ทลายของค้าง) | ท้องผูก ตัวร้อนจัด strong purgative | ● Aligned — สมุนไพรจีนแท้ใช้เป็น purgative คลาสิก ระวัง dose |
| 24 | โกฐสอ | Angelica dahurica | Bai Zhi | 白芷 | เผ็ด, หอม | ปอด, ทางเดินอากาศ | ขับลมเย็น แก้คัดจมูก ปวดศีรษะ | 辛 (เผ็ด) | 温 (อุ่น) | 肺/胃/大肠 (ปอด กระเพาะ ลำไส้ใหญ่) | 解表散寒 (ระบายผิว ขับความเย็น) | ปวดศีรษะ คัดจมูก sinusitis | ● Aligned — สมุนไพรจีนแท้ TTM ใช้ใน sinusitis ตรงกัน |
| 25 | โกฐชฎามังสี | Nardostachys jatamansi | Gan Song | 甘松 | หวาน, ขม, หอม | ม้าม-กระเพาะ, จิตประสาท | สงบประสาท ช่วยนอน | 甘, 辛 (หวาน, เผ็ด) | 温 (อุ่น) | 脾/胃 (ม้าม กระเพาะ) | 理气止痛 (ปรับ qi ระงับปวด) | ม้ามพร่อง qi stagnation อนุประสาท | ◐ Plausible — สมุนไพรอินเดีย-เนปาลที่ทั้ง TCM และ TTM นำเข้าใช้ — anxiolytic potential |
| 26 | โกฐจุฬาลัมพา | Artemisia annua | Qing Hao | 青蒿 | ขม | ตับ-ถุงน้ำดี, ไต | ลดไข้ ลดไข้มาลาเรีย | 苦, 辛 (ขม, เผ็ด) | 寒 (เย็น) | 肝/胆/肾 (ตับ ถุงน้ำดี ไต) | 清虚热解暑 (ระบายร้อนพร่อง สลายร้อนฤดูร้อน) | ไข้เย็นสลับร้อน มาลาเรีย ไข้ tuberculosis | ● Aligned — สมุนไพรจีนที่ Tu Youyou ค้นพบ artemisinin จากตำรา TCM ได้ Nobel 2015 ใช้รักษามาลาเรียทั่วโลก |
| 27 | จันทน์ขาว | Santalum album | Tan Xiang | 檀香 | หอมเย็น, ขม | หัวใจ, ปอด | ระบายร้อน บำรุงหัวใจ | 辛 (เผ็ด) | 温 (อุ่น) | 心/脾/胃/肺 (หัวใจ ม้าม กระเพาะ ปอด) | 行气温中 (ปลุก qi อุ่นกลาง) | ปวดท้องเย็น คลื่นไส้ ใช้ pranayama/พิธี | ◐ Plausible — TTM จัดเป็น 'หอมเย็น' TCM จัด 温 (อุ่น) — ตีความรสต่างกัน CITES — ใช้น้อย |
| 28 | พิมเสน | Pogostemon cablin / crystal | Bing Pian (สังเคราะห์) / Long Nao (ธรรมชาติ) | 冰片/龙脑 | หอมเย็น, เผ็ด | ระบบประสาท, ผิว | ปลุกประสาท แก้คัน | 辛, 苦 (เผ็ด, ขม) | 微寒 (เย็นเล็กน้อย) | 心/脾/肺 (หัวใจ ม้าม ปอด) | 开窍醒神 (เปิดทวาร ปลุกประสาท) | หมดสติ บาดแผล ฝีหนอง topical | ● Aligned — Borneol ธรรมชาติ/สังเคราะห์ ใช้คล้ายกันใน emergency / topical |
| 29 | ชะเอมเทศ | Glycyrrhiza glabra/uralensis | Gan Cao | 甘草 | หวาน | ปอด-คอ, ม้าม-กระเพาะ | บำรุงปอด แก้ไอ ระงับพิษ | 甘 (หวาน) | 平 (เป็นกลาง) | 心/肺/脾/胃 (หัวใจ ปอด ม้าม กระเพาะ) | 补脾益气调和诸药 (บำรุงม้าม เติม qi ประสานยา) | ม้ามพร่อง คอเจ็บ ไอ ปรับ formulation | ● Aligned — ใช้บำรุงปอด/แก้ไอ + เป็นยาประสานในตำรับเหมือนกัน TCM ใช้ในเกือบทุกตำรับ |
| 30 | พุทรา / พุทราจีน | Ziziphus jujuba | Da Zao | 大枣 | หวาน | ม้าม-กระเพาะ, หัวใจ | บำรุงเลือด สงบประสาท | 甘 (หวาน) | 温 (อุ่น) | 脾/胃/心 (ม้าม กระเพาะ หัวใจ) | 补中益气养血安神 (บำรุงกลาง เติม qi บำรุงเลือด สงบประสาท) | ม้ามพร่อง insomnia เลือดพร่อง ปรับ formulation | ● Aligned — เป็นสมุนไพรจีนแท้ TTM นำเข้าใช้ Hong Zao (แดง) vs Hei Zao (ดำ) ในตำรับ |
| 31 | ลำไย / ลำไยจีน | Dimocarpus longan | Long Yan Rou | 龙眼肉 | หวาน | หัวใจ, ม้าม | บำรุงเลือด สงบประสาท | 甘 (หวาน) | 温 (อุ่น) | 心/脾 (หัวใจ ม้าม) | 补益心脾养血安神 (บำรุงหัวใจ-ม้าม บำรุงเลือด สงบประสาท) | Heart-Spleen พร่อง insomnia palpitations | ● Aligned — สมุนไพรจีนแท้ ใช้บำรุงเลือดและสงบประสาทเหมือนกัน Si Wu Yin |
| 32 | เก๋ากี้ | Lycium barbarum / chinense | Gou Qi Zi | 枸杞子 | หวาน | ตับ-ไต, ตา | บำรุงตับ-ไต บำรุงตา | 甘 (หวาน) | 平 (เป็นกลาง) | 肝/肾/肺 (ตับ ไต ปอด) | 滋补肝肾明目 (บำรุงตับ-ไต บำรุงตา) | ตา-ตับพร่อง ปวดเอว diabetic retinopathy | ● Aligned — สมุนไพรจีนแท้ TTM นำเข้าผ่านอาหารบำรุงสตรี-ผู้สูงอายุ |
| 33 | งาดำ / งาขาว | Sesamum indicum | Hei Zhi Ma / Bai Zhi Ma | 黑芝麻/白芝麻 | หวาน | ตับ-ไต, ลำไส้ | บำรุงตับ-ไต ระบาย | 甘 (หวาน) | 平 (เป็นกลาง) | 肝/肾/大肠 (ตับ ไต ลำไส้ใหญ่) | 补肝肾益精血润肠 (บำรุงตับ-ไต บำรุงน้ำเชื้อ-เลือด หล่อลำไส้) | ผมหงอก ผิวแห้ง ท้องผูกจาก dryness | ● Aligned — ทั้งสองใช้บำรุงตับ-ไต งานวิจัยปัจจุบัน: lignan (sesamin) antioxidant |
| 34 | ลูกเดือย | Coix lacryma-jobi | Yi Yi Ren | 薏苡仁 | จืด, หวาน | ม้าม-กระเพาะ, ปอด | ขับชื้น บำรุงม้าม | 甘, 淡 (หวาน, จืด) | 凉 (เย็นเล็กน้อย) | 脾/胃/肺 (ม้าม กระเพาะ ปอด) | 利水渗湿健脾止泻 (ขับน้ำ ระบายชื้น บำรุงม้าม ห้ามท้องเสีย) | ม้ามพร่องชื้น ท้องเสีย arthralgia | ● Aligned — ใช้บำรุงม้าม + ขับชื้นเหมือนกัน อาหารบ้าน |
| 35 | ลูกบัว | Nelumbo nucifera (seed) | Lian Zi | 莲子 | หวาน, ฝาด | ม้าม-ไต, หัวใจ | บำรุงไต ระบายปัสสาวะ | 甘, 涩 (หวาน, ฝาด) | 平 (เป็นกลาง) | 脾/肾/心 (ม้าม ไต หัวใจ) | 补脾止泻益肾固精养心安神 (บำรุงม้าม ห้ามท้องเสีย บำรุงไต ยึดน้ำเชื้อ บำรุงหัวใจ สงบประสาท) | ท้องเสียเรื้อรัง ฝันเปียก insomnia | ● Aligned — ใช้บำรุงม้าม + สงบประสาทเหมือนกัน |
| 36 | ดอกบัวหลวง / เกสรบัวหลวง | Nelumbo nucifera (flower/stamen) | Lian Hua / Lian Xu | 莲花/莲须 | ฝาด, หวาน | หัวใจ, ไต | บำรุงหัวใจ ระงับฝัน | 甘, 涩 (หวาน, ฝาด) | 平 (เป็นกลาง) | 心/肾 (หัวใจ ไต) | 清心固精 (ระบายหัวใจ ยึดน้ำเชื้อ) | ฝันเปียก premature ejaculation insomnia | ● Aligned — ทั้งสองใช้สงบ Heart shen + secure Kidney essence |
| 37 | รากบัว | Nelumbo nucifera (rhizome) | Lian Ou | 莲藕 | หวาน | ม้าม-กระเพาะ | บำรุงม้าม ห้ามเลือด | 甘 (หวาน) | 凉 (สด, เย็น) / 温 (สุก, อุ่น) | 心/脾/胃 (หัวใจ ม้าม กระเพาะ) | 凉血止血 (เย็นเลือด ห้ามเลือด) | อาเจียนเป็นเลือด เลือดกำเดา ม้ามอ่อน | ● Aligned — TCM แยกใช้รากบัวสด (เย็น) กับสุก (อุ่น) ชัดเจน TTM ใช้รวม |
| 38 | ดอกเก๊กฮวย | Chrysanthemum indicum/morifolium | Ju Hua | 菊花 | หวาน, ขม | ตา, ปอด, ตับ | บำรุงตา ลดไข้ ลด BP | 甘, 苦 (หวาน, ขม) | 微寒 (เย็นเล็กน้อย) | 肝/肺 (ตับ ปอด) | 疏散风热平肝明目 (แผ่ลมร้อน สงบตับ บำรุงตา) | ตาอักเสบ ปวดศีรษะจาก wind-heat ความดันจาก liver-yang rising | ● Aligned — เป็นสมุนไพรจีนแท้ TTM นำเข้าใช้ตา + ลด BP ชาดอกเก๊กฮวย |
| 39 | สมอไทย | Terminalia chebula | He Zi | 诃子 | ฝาด, ขม, เปรี้ยว | ปอด-คอ, ลำไส้ | ระบาย ห้ามท้องเสียเรื้อรัง บำรุงคอ | 苦, 酸, 涩 (ขม, เปรี้ยว, ฝาด) | 平 (เป็นกลาง) | 肺/大肠 (ปอด ลำไส้ใหญ่) | 敛肺涩肠下气 (บีบปอด บีบลำไส้ ลด qi) | ไอเรื้อรัง เสียงแหบ ท้องเสียเรื้อรัง | ● Aligned — Triphala (3 ผล) ใช้คล้ายกันใน TTM/Ayurveda TCM ใช้ He Zi เดี่ยว |
| 40 | สมอพิเภก | Terminalia bellirica | (rare in TCM) | 毗梨勒* | ฝาด, ขม | ลำไส้ | ระบายอ่อน ห้ามท้องเสีย | — | — | — | (ไม่ปรากฏใน TCM คลาสสิก เป็นส่วนของ Triphala) | ส่วนของ Triphala — TTM/Ayurveda ใช้, TCM ใช้น้อย | ○ Partial overlap — Triphala formula เฉพาะใน TTM/Ayurveda |
| 41 | มะขามป้อม | Phyllanthus emblica | Yu Gan Zi | 余甘子 | เปรี้ยว, ฝาด | ปอด-คอ, ลำไส้, ตา | บำรุงตา แก้ไอ ระบายอ่อน | 甘, 酸, 涩 (หวาน, เปรี้ยว, ฝาด) | 凉 (เย็นเล็กน้อย) | 肺/胃 (ปอด กระเพาะ) | 清热凉血润肺 (ระบายร้อน เย็นเลือด หล่อปอด) | ไอแห้ง คอเจ็บ ตาอักเสบ | ● Aligned — ส่วนของ Triphala เป็นเอกพจน์ใน TCM ผ่านการแลกเปลี่ยนสมัย Tang |
| 42 | ฝาง | Caesalpinia sappan | Su Mu | 苏木 | หวาน, เผ็ด, เค็ม | เลือด, ทางเดินปัสสาวะ | ขับเลือดประจำเดือน บำรุงสตรี | 甘, 咸 (หวาน, เค็ม) | 平 (เป็นกลาง) | 心/肝/脾 (หัวใจ ตับ ม้าม) | 活血祛瘀 (ปลุกเลือด ขจัดเลือดคั่ง) | Blood stasis — postpartum amenorrhea trauma | ● Aligned — ใช้กระตุ้นการไหลเวียนเลือดเหมือนกัน หลักฐานปัจจุบัน: hematein anti-inflammatory |
| 43 | ทับทิม | Punica granatum | Shi Liu Pi | 石榴皮 | เปรี้ยว, ฝาด | ลำไส้ | ห้ามท้องเสีย ฆ่าพยาธิ | 酸, 涩 (เปรี้ยว, ฝาด) | 温 (อุ่น) | 大肠 (ลำไส้ใหญ่) | 涩肠驱虫 (บีบลำไส้ ขับพยาธิ) | ท้องเสียเรื้อรัง พยาธิเส้นด้าย | ● Aligned — ทั้งสองใช้ห้ามท้องเสีย + พยาธิ |
| 44 | ใบหม่อน | Morus alba (leaf) | Sang Ye | 桑叶 | หวาน, ขม | ปอด, ตับ, ตา | ลดไข้ บำรุงตา | 甘, 苦 (หวาน, ขม) | 寒 (เย็น) | 肺/肝 (ปอด ตับ) | 疏散风热清肺润燥 (แผ่ลมร้อน ระบายปอด หล่อแห้ง) | ไข้ wind-heat ตาอักเสบ ไอแห้ง | ● Aligned — เป็นสมุนไพรจีนแท้ TTM ใช้ลดน้ำตาล (modern) งานวิจัย: 1-DNJ glycemic |
| 45 | หญ้าคา | Imperata cylindrica | Bai Mao Gen | 白茅根 | หวาน | ปอด, กระเพาะ, กระเพาะปัสสาวะ | ระบายปัสสาวะ ห้ามเลือด | 甘 (หวาน) | 寒 (เย็น) | 肺/胃/膀胱 (ปอด กระเพาะ กระเพาะปัสสาวะ) | 凉血止血清热利尿 (เย็นเลือด ห้ามเลือด ระบายร้อน ขับปัสสาวะ) | ปัสสาวะเหลือง ปัสสาวะมีเลือด edema | ● Aligned — ใช้ขับปัสสาวะ + ห้ามเลือดเหมือนกัน |
| 46 | กระเจี๊ยบแดง | Hibiscus sabdariffa | Mei Gui Qie (modern) | 玫瑰茄 | เปรี้ยว, ฝาด | หัวใจ-หลอดเลือด, ทางเดินปัสสาวะ | ลดความดัน ขับปัสสาวะ | 酸 (เปรี้ยว) | 凉 (เย็นเล็กน้อย) | 心/肝/肾 (หัวใจ ตับ ไต — modern) | (ใช้สมัยใหม่) — เย็น ลด BP ขับปัสสาวะ | Hypertension stage 1 dyslipidemia | ◐ Plausible — เพิ่งเข้า TCM modern ใช้คล้าย TTM งานวิจัย: anthocyanin BP-lowering |
| 47 | ดอกคำฝอย / คำฝอย | Carthamus tinctorius | Hong Hua | 红花 | เผ็ดร้อน | เลือด, ตับ, หัวใจ | ขับเลือดประจำเดือน | 辛 (เผ็ด) | 温 (อุ่น) | 心/肝 (หัวใจ ตับ) | 活血通经 (ปลุกเลือด เปิดประจำเดือน) | Amenorrhea blood stasis postpartum trauma | ● Aligned — สมุนไพรจีนแท้ TTM นำเข้าใช้ขับเลือดสตรี |
| 48 | มะระ / มะระขี้นก | Momordica charantia | Ku Gua | 苦瓜 | ขม | หัวใจ-ม้าม | ลดน้ำตาล ลดความดัน ลดไข้ | 苦 (ขม) | 寒 (เย็น) | 心/脾/肺 (หัวใจ ม้าม ปอด) | 清热解毒明目 (ระบายร้อน สลายพิษ บำรุงตา) | Summer-heat ฝีหนอง diabetic adjunct | ● Aligned — ทั้งสองศาสตร์ใช้ลดไข้ + ลดน้ำตาล (modern); งานวิจัย: charantin/vicine glycemic |
| 49 | ว่านหางจระเข้ | Aloe vera/barbadensis | Lu Hui | 芦荟 | ขม | ตับ-น้ำดี, ลำไส้, ผิว | ระบาย ป้องกันแผล | 苦 (ขม) | 寒 (เย็น) | 肝/胃/大肠 (ตับ กระเพาะ ลำไส้ใหญ่) | 清肝热泻下 (ระบายร้อนตับ ระบายลง) | ท้องผูก liver-fire ตา/ปวดศีรษะ topical burn | ● Aligned — ใช้ระบาย + ทาแผลภายนอกเหมือนกัน |
| 50 | รางจืด | Thunbergia laurifolia | (rare in TCM) | — | ขม | ตับ | ขับสารพิษ ล้างตับ | — | — | — | (ไม่ปรากฏใน TCM คลาสสิก) | — | ○ No overlap — TTM-specific เฉพาะ research priority |
| 51 | มะขามแขก | Senna alexandrina | Fan Xie Ye | 番泻叶 | หวาน, ขม | ลำไส้ | ระบายแรง | 甘, 苦 (หวาน, ขม) | 寒 (เย็น) | 大肠 (ลำไส้ใหญ่) | 泻热通便 (ระบายร้อน เปิดอุจจาระ) | Acute constipation heat-type ห้าม chronic | ● Aligned — TCM และ TTM ใช้เป็น short-course laxative ระวัง electrolytes |
| 52 | ขลู่ | Pluchea indica | (rare in TCM) | — | เค็ม, ขม | ทางเดินปัสสาวะ | ขับปัสสาวะ ลดบวม | — | — | — | (ไม่ปรากฏใน TCM คลาสสิก) | — | ○ No overlap — TTM/Indian Ocean เฉพาะ |
| 53 | บัวบก | Centella asiatica | Ji Xue Cao | 积雪草 | ขม | ผิว, ตับ-ไต | บำรุงประสาท แผลเรื้อรัง | 苦, 辛 (ขม, เผ็ด) | 寒 (เย็น) | 肝/脾/肾 (ตับ ม้าม ไต) | 清热利湿解毒 (ระบายร้อน ขับชื้น สลายพิษ) | Damp-heat — ตับอักเสบ erysipelas trauma topical | ● Aligned — ใช้รักษาแผลเรื้อรังเหมือนกัน หลักฐานปัจจุบัน: asiaticoside wound healing |
| 54 | ผักกาดน้ำ | Plantago major | Che Qian Cao | 车前草 | หวาน | ทางเดินปัสสาวะ, ตา | ขับปัสสาวะ บำรุงตา | 甘 (หวาน) | 寒 (เย็น) | 肝/肾/肺/小肠 (ตับ ไต ปอด ลำไส้เล็ก) | 清热利尿明目 (ระบายร้อน ขับปัสสาวะ บำรุงตา) | Edema turbid urination ตาอักเสบ | ● Aligned — ใช้ขับปัสสาวะ + บำรุงตาเหมือนกัน |
| 55 | ลูกใต้ใบ / หญ้าใต้ใบ | Phyllanthus amarus/urinaria | Ye Xia Zhu | 叶下珠 | ขม | ตับ | บำรุงตับ ลดไข้ | 苦 (ขม) | 凉 (เย็นเล็กน้อย) | 肝 (ตับ) | 清肝明目利水 (ระบายตับ บำรุงตา ขับน้ำ) | ตับอักเสบ HBV adjunct ตาอักเสบ | ● Aligned — งานวิจัย antiviral ตับ ใช้ทั้งสองศาสตร์ |
| 56 | แห้วหมู | Cyperus rotundus | Xiang Fu | 香附 | เผ็ด, ขม, หวาน | ตับ, ม้าม-กระเพาะ | ขับลม ระงับปวด | 辛, 微苦, 微甘 (เผ็ด, ขมเล็กน้อย, หวานเล็กน้อย) | 平 (เป็นกลาง) | 肝/脾/三焦 (ตับ ม้าม ซานเจียว) | 疏肝理气调经止痛 (ผ่อนตับ ปรับ qi ปรับประจำเดือน ระงับปวด) | Liver qi stagnation ปวดประจำเดือน | ● Aligned — ใช้ปรับ qi/ลม + ปวดประจำเดือนตรงกัน |
| 57 | โสมเกาหลี | Panax ginseng | Ren Shen | 人参 | หวาน, ขมเล็กน้อย | ม้าม-ปอด-หัวใจ | บำรุงพลัง qi adaptogen | 甘, 微苦 (หวาน, ขมเล็กน้อย) | 微温 (อุ่นเล็กน้อย) | 脾/肺/心 (ม้าม ปอด หัวใจ) | 大补元气 (บำรุง qi ปฐมใหญ่) | Qi พร่องวิกฤต shock fatigue | ● Aligned — สมุนไพรจีนแท้ที่สุด TTM นำเข้าใช้บำรุงเฉพาะ |
| 58 | โสมอเมริกา | Panax quinquefolius | Xi Yang Shen | 西洋参 | หวาน, ขม | ปอด, หัวใจ, ไต | บำรุง yin บำรุงปอด | 甘, 微苦 (หวาน, ขมเล็กน้อย) | 凉 (เย็นเล็กน้อย) | 心/肺/肾 (หัวใจ ปอด ไต) | 补气养阴 (บำรุง qi บำรุง yin) | Yin พร่อง — ใช้คนร้อนภายใน | ● Aligned — TCM แยก Ren Shen (อุ่น) vs Xi Yang Shen (เย็น) ตามภาวะ TTM ไม่แยก |
| 59 | ตังเซิน | Codonopsis pilosula | Dang Shen | 党参 | หวาน | ม้าม, ปอด | บำรุง qi (ตัวแทน Ren Shen) | 甘 (หวาน) | 平 (เป็นกลาง) | 脾/肺 (ม้าม ปอด) | 补中益气 (บำรุงกลาง เติม qi) | Qi พร่อง ทดแทน Ren Shen ในเคสไม่รุนแรง | ● Aligned — สมุนไพรจีนแท้ ใช้บำรุง qi |
| 60 | เห็ดหลินจือ | Ganoderma lucidum | Ling Zhi | 灵芝 | หวาน, ขม | หัวใจ-ปอด-ตับ-ไต | บำรุงทั่ว สงบประสาท adaptogen | 甘, 微苦 (หวาน, ขมเล็กน้อย) | 平 (เป็นกลาง) | 心/肺/肝/肾 (หัวใจ ปอด ตับ ไต) | 补气安神止咳平喘 (บำรุง qi สงบประสาท ระงับไอ ระงับหอบ) | Insomnia palpitation chronic cough adjunct in cancer | ● Aligned — สมุนไพรจีนแท้ TTM นำเข้าใช้กว้างขวาง modern: triterpenes, polysaccharides |
| 61 | ถั่งเช่า | Cordyceps sinensis/militaris | Dong Chong Xia Cao | 冬虫夏草 | หวาน | ปอด, ไต | บำรุงปอด-ไต ระงับหอบ | 甘 (หวาน) | 平 (เป็นกลาง) | 肺/肾 (ปอด ไต) | 补肾益肺止血化痰 (บำรุงไต-ปอด ห้ามเลือด แปรเสมหะ) | Lung-Kidney พร่อง — ไอเรื้อรัง impotence | ● Aligned — สมุนไพรจีนแท้แพงสุด ใช้บำรุงปอด-ไตเหมือนกัน |
| 62 | เห็ดหิมะ | Tremella fuciformis | Yin Er | 银耳 | หวาน, จืด | ปอด, กระเพาะ, ไต | บำรุง yin บำรุงปอด | 甘, 淡 (หวาน, จืด) | 平 (เป็นกลาง) | 肺/胃/肾 (ปอด กระเพาะ ไต) | 滋阴润肺养胃生津 (บำรุง yin หล่อปอด-กระเพาะ สร้างน้ำใส) | Lung-Stomach yin พร่อง — ไอแห้ง constipation | ● Aligned — สมุนไพรจีน อาหาร-ยา |
| 63 | เห็ดหอม | Lentinula edodes | Xiang Gu | 香菇 | หวาน | ม้าม-กระเพาะ | บำรุง qi อาหาร-ยา | 甘 (หวาน) | 平 (เป็นกลาง) | 脾/胃 (ม้าม กระเพาะ) | (ใช้สมัยใหม่) — บำรุงม้าม กระตุ้นภูมิ | Qi พร่อง อาหารบำรุง modern: lentinan | ● Aligned — อาหาร-ยา ใช้กว้างขวางทั้งสองศาสตร์ |
| 64 | หญ้าฝรั่น | Crocus sativus | Fan Hong Hua / Zang Hong Hua | 番红花/藏红花 | หวาน, เผ็ดเล็กน้อย | หัวใจ, ตับ | ขับเลือด สงบประสาท | 甘 (หวาน) | 平 (เป็นกลาง) | 心/肝 (หัวใจ ตับ) | 活血凉血解郁安神 (ปลุกเลือด เย็นเลือด คลายอุดตัน สงบประสาท) | Depression amenorrhea blood stasis | ● Aligned — เปอร์เซียกระจายผ่าน Silk Road ใช้คล้ายกัน |
| 65 | ส้มเขียวหวาน | Citrus reticulata | Chen Pi (เปลือกเก่า) | 陈皮 | เผ็ด, ขม, หอม | ม้าม-กระเพาะ, ปอด | ขับลม แก้คลื่นไส้ | 辛, 苦 (เผ็ด, ขม) | 温 (อุ่น) | 脾/胃/肺 (ม้าม กระเพาะ ปอด) | 理气健脾燥湿化痰 (ปรับ qi บำรุงม้าม ทำชื้นแห้ง แปรเสมหะ) | Spleen qi stagnation phlegm-damp อาหารไม่ย่อย | ● Aligned — TCM ใช้เปลือกแก่ที่สุด (Chen Pi อายุ ≥ 3 ปี) TTM ใช้สด รสและฤทธิ์ต่างกัน |
| 66 | กระเทียมต้น / หอมแดง | Allium fistulosum / A. ascalonicum | Cong Bai / Xie Bai | 葱白/薤白 | เผ็ดร้อน | ปอด, ม้าม, กระเพาะ | แก้หวัด ขับลม | 辛 (เผ็ด) | 温 (อุ่น) | 肺/胃 (Cong Bai); 心/肺/胃 (Xie Bai) — ปอด กระเพาะ; หัวใจ ปอด กระเพาะ | 解表散寒通阳 (ระบายผิว ขับความเย็น เปิด yang) | Wind-cold ระยะแรก — น้ำมูกใส คัดจมูก | ● Aligned — ใช้กรอบ wind-cold คล้ายกัน TCM แยก Cong Bai (Allium fistulosum) vs Xie Bai (A. macrostemon) |
| 67 | โป๊ยกั๊ก | Illicium verum | Ba Jiao Hui Xiang | 八角茴香 | เผ็ดร้อน, หวาน | ไต, ม้าม-กระเพาะ | ขับลม อุ่นไต | 辛, 甘 (เผ็ด, หวาน) | 温 (อุ่น) | 肝/肾/脾/胃 (ตับ ไต ม้าม กระเพาะ) | 温阳散寒理气止痛 (อุ่น yang ขับความเย็น ปรับ qi ระงับปวด) | Hernia (疝气 ไส้เลื่อน) ปวดเอวเย็น cold-type abdominal pain | ● Aligned — สมุนไพรจีนแท้ ใช้อาหารและยา TTM นำเข้าใช้ในตำรับ |
| 68 | ผักชี / ลูกผักชี | Coriandrum sativum | Hu Sui (folk) | 胡荽 | เผ็ด, หวาน | ปอด, ม้าม-กระเพาะ | ขับลม แก้ไข้หวัด | 辛 (เผ็ด) | 温 (อุ่น) | 肺/脾 (ปอด ม้าม) | (ใช้พื้นบ้าน) — แผ่ลมเย็น ทำให้หัดออก | Folk-medicine — ทำให้หัดออก wind-cold | ◐ Plausible — TCM Folk-medicine แต่อยู่ในตำราเครื่องยาจีน TTM ใช้กว้างขวางกว่า |
| 69 | ยี่หร่า / เทียนขาว | Cuminum cyminum | (rare classical) | — | เผ็ด, หวาน | ม้าม-กระเพาะ | ขับลม | — | — | — | (ไม่ปรากฏใน TCM คลาสสิก) (พื้นบ้าน Hui Chinese: ขับเย็น ปลุก qi) | อาหารบำรุง folk Hui Chinese | ○ Partial overlap — สมุนไพรอาหรับ-อินเดีย Hui Chinese ใช้ TTM ใช้กว้างกว่า |
| 70 | มหาหิงคุ์ | Ferula assa-foetida | A Wei | 阿魏 | เผ็ดร้อน, ขม, รสฉุน | ม้าม-กระเพาะ, ตับ | ขับลม แก้ความเชื่อ ฆ่าเชื้อ | 苦, 辛 (ขม, เผ็ด) | 温 (อุ่น) | 脾/胃/肝 (ม้าม กระเพาะ ตับ) | 消积杀虫解毒 (สลายของค้าง ฆ่าพยาธิ สลายพิษ) | Parasitic infection food stagnation | ● Aligned — สมุนไพรเปอร์เซีย-อัฟกานิสถานใช้ในทั้งสองศาสตร์ |
| 71 | ข้าวเย็นเหนือ / ข้าวเย็นใต้ | Smilax glabra / corbularia / china | Tu Fu Ling | 土茯苓 | หวาน, จืด | ตับ, ไต, ผิว | ลดอักเสบข้อ ลดสารพิษเลือด | 甘, 淡 (หวาน, จืด) | 平 (เป็นกลาง) | 肝/胃 (ตับ กระเพาะ) | 解毒除湿利关节 (สลายพิษ ขับชื้น เปิดข้อ) | Syphilis (classic), arthritis chronic skin disease | ● Aligned — สมุนไพรจีนแท้ TTM นำเข้าใช้ chronic joint disease เหมือนกัน |
| 72 | ระย่อม | Rauvolfia serpentina | She Gen Mu / Yin Du She Mu* | 印度蛇木* | ขม | หัวใจ-หลอดเลือด, ระบบประสาท | ลด BP สงบประสาท | 苦 (ขม) | 寒 (เย็น) | 心/肝 (หัวใจ ตับ — modern) | (ใช้สมัยใหม่) — ลด BP สงบ Liver-Yang | HTN stage 1-2 (ระวัง depression) | ◐ Plausible — สมุนไพรอินเดียใช้สำคัญใน Ayurveda + TTM TCM ใช้น้อย — reserpine คลาสสิค |
| 73 | กระทกรก | Passiflora foetida | Xi Fan Lian (modern) | 西番莲 | ขม | ระบบประสาท | สงบประสาท ช่วยนอน | 苦 (ขม) | 微寒 (เย็นเล็กน้อย) | 心/肝 (หัวใจ ตับ — modern) | (ใช้สมัยใหม่) — สงบประสาท นอนหลับ | Insomnia mild anxiety | ◐ Plausible — มาจากอเมริกาใต้ เพิ่งเข้า TCM ปลายศตวรรษที่ 20 |
| 74 | กระท่อม | Mitragyna speciosa | (not in TCM) | — | ขม | ระบบประสาท | ระงับปวด ระงับท้องเสีย (controlled) | — | — | — | (ไม่ปรากฏใน TCM) | — | ✕ No overlap — เฉพาะ TTM/Malay กฎหมายไทยควบคุม TCM ไม่มี |
| 75 | ลูกจันทน์เทศ | Myristica fragrans | Rou Dou Kou | 肉豆蔻 | เผ็ดร้อน, ฝาด | ลำไส้, ม้าม | ห้ามท้องเสีย ขับลม | 辛 (เผ็ด) | 温 (อุ่น) | 脾/胃/大肠 (ม้าม กระเพาะ ลำไส้ใหญ่) | 涩肠止泻温中行气 (บีบลำไส้ ห้ามท้องเสีย อุ่นกลาง ปลุก qi) | Spleen-yang พร่อง chronic diarrhea | ● Aligned — ใช้ห้ามท้องเสียเรื้อรังเหมือนกัน |
| 76 | ลูกเร่ว / เร่ว | Amomum krervanh / villosum | Sha Ren | 砂仁 | เผ็ดร้อน, หอม | ม้าม-กระเพาะ, ไต | ขับลม บำรุง preg | 辛 (เผ็ด) | 温 (อุ่น) | 脾/胃/肾 (ม้าม กระเพาะ ไต) | 化湿行气温中止泻 (แปรชื้น ปลุก qi อุ่นกลาง ห้ามท้องเสีย; ป้องกันแท้ง) | Damp Spleen morning sickness threatened miscarriage | ● Aligned — ใช้ป้องกันแท้งและขับลมในสตรีมีครรภ์เหมือนกัน |
| 77 | เกล็ดสะระแหน่ | Mentha arvensis (crystals) | Bo He / Bo He Nao | 薄荷/薄荷脑 | เผ็ด, หอมเย็น | ปอด, ตับ | ระบายร้อน แก้ปวดศีรษะ | 辛 (เผ็ด) | 凉 (เย็นเล็กน้อย) | 肺/肝 (ปอด ตับ) | 疏散风热清利头目 (แผ่ลมร้อน ระบายหัว-ตา) | Wind-heat — ปวดศีรษะ red eyes sore throat | ● Aligned — ทั้งสองใช้ในกรอบ wind-heat menthol สากล |
| 78 | ดาวเรือง | Tagetes erecta | Wan Shou Ju (modern) | 万寿菊 | ขม | ตา | บำรุงตา ลดอักเสบ | — | — | — | (ใช้สมัยใหม่ — Lutein/zeaxanthin antioxidant ตา) | AMD adjunct (modern) | ◐ Plausible — มาจากอเมริกาใต้ ใช้สมัยใหม่ในทั้งสองศาสตร์เพื่อบำรุงตา |
หมายเหตุการอ่าน
กรอบ TTM:
กรอบ TCM:
คู่ที่ลึกที่สุด:
คู่ที่ TCM นำเข้า TTM:
คู่ที่ไม่ทับซ้อน:
ข้อระวัง:
ศัพท์ TCM ที่ควรรู้:
เครดิตข้อมูล: